Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân được Ủy ban thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua ngày 21 tháng 10 năm 1970 nhằm mục đích bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công dân, đồng thời thiết lập các chế tài nghiêm khắc để đấu tranh phòng chống các hành vi xâm hại tài sản trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Pháp lệnh

Pháp lệnh quy định cơ chế bảo hộ của Nhà nước đối với tài sản riêng của công dân và các hình phạt áp dụng đối với hành vi xâm phạm các loại tài sản này. Đối tượng tài sản được bảo hộ bao gồm của cải do sức lao động của công dân làm ra, của cải thu nhập một cách hợp pháp hoặc tích lũy được như tiền bạc, lương thực, quần áo, nhà ở, gia súc, xe cộ, tư trang, văn hóa phẩm và các đồ dùng riêng khác. Mọi hành vi xâm phạm đến tài sản riêng của công dân đều phải được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh.

Nguyên tắc trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng

• Nghiêm trị các đối tượng lưu manh chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội hoặc gây hậu quả nghiêm trọng đến đời sống của người bị thiệt hại.
• Áp dụng chính sách khoan hồng, xử nhẹ hoặc miễn hình phạt cho những kẻ tự thú, thật thà hối cải, chủ động tố giác đồng bọn hoặc tự nguyện bồi thường thiệt hại đã gây ra.

Hệ thống các tội danh và khung hình phạt cụ thể

• Tội cướp tài sản riêng của công dân (Điều 3): Hành vi dùng bạo lực để chiếm đoạt tài sản riêng của công dân bị phạt tù từ 2 năm đến 12 năm. Nếu phạm tội thuộc các trường hợp tăng nặng như có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, có tổ chức, dùng vũ khí/thủ đoạn nguy hiểm, gây thương tích nặng, làm chết người hoặc cướp số lượng tài sản lớn thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
• Tội cướp giật tài sản riêng của công dân (Điều 4): Hình phạt cơ bản là phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, có tổ chức hoặc hành hung để tẩu thoát thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm.
• Tội cố ý hủy hoại hoặc làm hư hỏng tài sản riêng của công dân (Điều 5): Phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm đối với hành vi cố ý hủy hoại tài sản. Nếu phạm tội bằng cách đốt cháy, dùng thủ đoạn nguy hiểm, lợi dụng chức vụ, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc để che giấu tội phạm khác thì bị phạt tù từ 3 năm đến 12 năm. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.
• Tội trộm cắp tài sản riêng của công dân (Điều 6): Khung hình phạt cơ bản là phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, có tổ chức, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm. Trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng bị phạt tù từ 7 năm đến 15 năm.
• Tội cưỡng đoạt tài sản riêng của công dân (Điều 7): Hành vi đe dọa dùng bạo lực hoặc dùng thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm hoặc chiếm đoạt tài sản lớn thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm.
• Tội lạm dụng chức quyền để chiếm đoạt tài sản riêng của công dân (Điều 8): Người lạm dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản bị phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm. Nếu phạm tội có tổ chức, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 3 năm đến 12 năm.
• Tội lừa đảo để chiếm đoạt tài sản riêng của công dân (Điều 9): Dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, có tổ chức, giả danh cơ quan nhà nước, quân đội, đoàn thể hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm.
• Tội gian lận để chiếm đoạt tài sản riêng của khách hàng (Điều 10): Hành vi cân, đong, đo, đếm hoặc tính gian, không chấp hành chính sách giá, đánh tráo hàng hóa, làm giảm phẩm chất hàng để chiếm đoạt tài sản của khách hàng bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu tái phạm nguy hiểm, có tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng đến đời sống nhân dân thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm.
• Tội lạm dụng tín nhiệm để chiếm đoạt tài sản riêng của công dân (Điều 11): Chiếm đoạt, bớt xén hoặc đánh tráo tài sản được giao giữ, vận chuyển, gia công, sửa chữa bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Nếu lợi dụng danh nghĩa cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 1 năm đến 7 năm.
• Tội chiếm giữ trái phép tài sản riêng của công dân (Điều 12): Cố tình chiếm giữ tài sản giao lầm hoặc do tìm được, bắt được, đào được mà không trả lại hoặc không nộp cho cơ quan có trách nhiệm bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
• Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản riêng của công dân bị chiếm đoạt (Điều 13): Biết rõ tài sản do phạm tội mà có nhưng vẫn chứa chấp, tiêu thụ thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, có tổ chức hoặc tiêu thụ số lượng lớn thì bị phạt tù từ 2 năm đến 10 năm.
• Tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản riêng của công dân (Điều 14): Vô ý dùng lửa, điện, chất cháy, chất nổ, chất độc gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
• Tội bao che cho kẻ xâm phạm tài sản riêng của công dân (Điều 15): Biết có tội phạm xảy ra nhưng lợi dụng chức vụ cố tình cản trở điều tra, xử lý hoặc trả thù người tố giác thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm.

Quy định về hình phạt phụ và trách nhiệm dân sự

• Hình phạt phụ (Điều 16): Bên cạnh hình phạt chính, người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ liên quan trực tiếp đến tài sản xã hội chủ nghĩa từ 2 năm đến 5 năm; bị phạt quản chế, cư trú bắt buộc hoặc cấm cư trú từ 1 năm đến 5 năm; phạt tiền từ 50 đồng đến 3.000 đồng hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
• Trả lại và bồi thường tài sản (Điều 17): Người phạm tội có nghĩa vụ phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt cho chủ sở hữu hợp pháp. Nếu tài sản không còn hoặc bị hư hỏng thì phải bồi thường thiệt hại tương ứng.

Các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ hình phạt

• Các trường hợp xử nặng (Điều 18): Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, thiên tai, khó khăn chung để phạm tội; vai trò chủ mưu, cầm đầu hoặc tích cực thực hiện tội phạm; tái phạm hoặc là phần tử xấu; gây thiệt hại nặng nề.
• Các trường hợp xử nhẹ hoặc miễn hình phạt (Điều 19): Tự thú trước khi bị phát giác, khai rõ hành vi của mình và đồng bọn; chủ động ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm; tự nguyện bồi thường, sửa chữa thiệt hại trước khi xét xử; gây thiệt hại không lớn.

Nguyên tắc áp dụng tương tự trong xét xử

Điều 20 của Pháp lệnh quy định việc áp dụng nguyên tắc tương tự để xét xử đối với các trường hợp đặc thù chưa được quy định cụ thể, bao gồm: các tội xâm phạm tài sản riêng chưa có trong Pháp lệnh; các tội xâm phạm tem phiếu phân phối hàng hóa của Nhà nước; các tội xâm phạm tài sản của các tổ chức không phải là tổ chức xã hội chủ nghĩa; và các tội xâm phạm tài sản riêng của người nước ngoài.

Hiệu lực thi hành của Pháp lệnh

Pháp lệnh có hiệu lực hồi tố đối với các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân thực hiện trước ngày công bố nhưng chưa được đưa ra xét xử. Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Pháp lệnh đã được Ủy ban thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua tại Hà Nội ngày 21 tháng 10 năm 1970 và ký ban hành bởi Chủ tịch Trường Chinh.