Quyết định 10/2000/QĐ-BVHTT do Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2000 là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập Quy chế hoạt động triển lãm mỹ thuật và Gallery tại Việt Nam. Quy chế này điều chỉnh toàn diện các hoạt động công bố, phổ biến tác phẩm mỹ thuật tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, cũng như hoạt động kinh doanh của các phòng trưng bày nghệ thuật (Gallery), nhằm bảo vệ quyền tác giả, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thúc đẩy thị trường mỹ thuật phát triển lành mạnh.

1. Quy định chung và những tác phẩm bị cấm trưng bày, mua bán

Quy chế xác định triển lãm mỹ thuật là hình thức công bố, phổ biến tác phẩm mỹ thuật tạo hình và mỹ thuật ứng dụng. Nhà nước khuyến khích việc phổ biến rộng rãi các tác phẩm có giá trị nghệ thuật đến công chúng. Tuy nhiên, để bảo vệ an ninh quốc gia và thuần phong mỹ tục, Điều 4 của Quy chế nghiêm cấm trưng bày hoặc mua bán các tác phẩm có nội dung sau:

• Tác phẩm chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân.
• Tuyên truyền bạo lực, chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc; truyền bá tư tưởng phản động, lối sống dâm ô, đồi trụy, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan và phá hoại thuần phong mỹ tục.
• Tiết lộ bí mật của Đảng, Nhà nước, bí mật quân sự, an ninh, kinh tế, đối ngoại, bí mật đời tư của công dân và các bí mật khác theo quy định của pháp luật.
• Xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, xúc phạm vĩ nhân, anh hùng dân tộc; vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
• Tác phẩm vi phạm các quy định pháp luật về quyền tác giả (bản quyền).
• Ngoài ra, Quy chế quy định rõ: nếu không có sự ủy quyền của Bộ Văn hóa - Thông tin, các triển lãm do tổ chức, cá nhân Việt Nam hoặc nước ngoài tự tuyển chọn không được lấy danh nghĩa đại diện cho nền mỹ thuật Việt Nam khi tổ chức trong nước hoặc đưa ra nước ngoài.

2. Thẩm quyền cấp phép triển lãm mỹ thuật

Thẩm quyền phê duyệt và cấp giấy phép triển lãm được phân cấp cụ thể nhằm đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước:

• Bộ Văn hóa - Thông tin: Có thẩm quyền cấp phép cho các triển lãm mang tính chất quốc gia hoặc quốc tế. Trong một số trường hợp cụ thể, Bộ có thể ủy quyền cho Vụ Mỹ thuật thực hiện việc cấp phép này.
• Vụ Mỹ thuật: Thực hiện cấp phép đối với các triển lãm được Bộ ủy quyền; triển lãm do tổ chức, cá nhân nước ngoài trưng bày tại Việt Nam; triển lãm của tổ chức, cá nhân Việt Nam đưa ra nước ngoài; triển lãm của Hội Mỹ thuật Việt Nam, các Hội Trung ương, cơ quan cấp Bộ và tương đương. Vụ Mỹ thuật cũng có thể ủy quyền lại cho Sở Văn hóa - Thông tin trong một số trường hợp cụ thể.
• Sở Văn hóa - Thông tin các tỉnh, thành phố: Cấp phép cho các triển lãm mỹ thuật của tổ chức, cá nhân thuộc địa phương, triển lãm mỹ thuật khu vực trưng bày tại địa bàn quản lý; hoặc các triển lãm thuộc thẩm quyền của Vụ Mỹ thuật khi được ủy quyền.
• Thời hạn giải quyết: Trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền phải cấp giấy phép. Trường hợp từ chối cấp phép, phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do. Giấy phép triển lãm ra nước ngoài là căn cứ pháp lý để làm thủ tục hải quan.

3. Hồ sơ và thủ tục xin cấp phép triển lãm

Tổ chức, cá nhân có nhu cầu tổ chức triển lãm phải chuẩn bị hồ sơ gửi tới cơ quan có thẩm quyền, bao gồm:

• Đơn xin phép (theo mẫu in sẵn) hoặc công văn, công hàm đề nghị.
• Danh sách chi tiết các tác phẩm (ghi rõ tên tác phẩm, tác giả, chất liệu, kích thước).
• Ảnh chụp màu của tác phẩm (kích thước từ 9x12 cm trở lên). Đây là yêu cầu bắt buộc đối với: triển lãm đưa ra nước ngoài; triển lãm của tác giả hoặc tổ chức nước ngoài tại Việt Nam; triển lãm nghệ thuật sắp đặt (installation) hoặc nghệ thuật biểu diễn (performance). Đối với các triển lãm khác, nếu đã có biên bản tuyển chọn của Hội đồng nghệ thuật thì không cần ảnh chụp; trường hợp đặc biệt không thể chụp ảnh hoặc thành lập hội đồng, cơ quan cấp phép sẽ cử cán bộ chuyên môn đến thẩm định trực tiếp.
• Mẫu giấy mời và nội dung giới thiệu bằng tiếng Việt (nếu có chữ nước ngoài thì phải in phía dưới và kích thước không quá 2 lần chữ tiếng Việt).
• Catalog, tờ gấp, sách mỹ thuật liên quan đến triển lãm (nếu có).

Đối với từng đối tượng cụ thể, hồ sơ cần bổ sung thêm các giấy tờ pháp lý:

• Triển lãm đưa ra nước ngoài: Phải có giấy mời hoặc hợp đồng, văn bản thỏa thuận hợp tác giữa hai bên.
• Cá nhân tự do (không thuộc tổ chức nào): Phải có xác nhận địa chỉ cư trú của Ủy ban nhân dân xã, phường.
• Người Việt Nam định cư ở nước ngoài (Việt kiều): Phải có xác nhận của Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài.
• Người nước ngoài tự do: Phải có xác nhận của Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán nước họ cư trú. Nếu là công dân của nước chưa thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, phải có xác nhận của một tổ chức quốc tế.

4. Quy định về địa điểm và hoạt động tổ chức triển lãm

Để đảm bảo chất lượng nghệ thuật và an toàn công cộng, hoạt động triển lãm phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt:

• Yêu cầu về địa điểm: Diện tích trưng bày tối thiểu phải từ 20m2 trở lên; trang bị đầy đủ hệ thống chiếu sáng, điện, nước và các phương tiện phòng cháy chữa cháy; không gây ảnh hưởng đến trật tự an toàn giao thông.
• Trách nhiệm của chủ địa điểm: Chỉ được phép tiếp nhận trưng bày những tác phẩm đã được duyệt và ghi trong danh sách cấp phép. Các hình thức quảng cáo, tuyên truyền phải ưu tiên tiếng Việt (tiếng nước ngoài nếu có phải đặt dưới và nhỏ hơn 2 lần tiếng Việt).
• Giao dịch và bồi thường: Việc mua bán tác phẩm tại triển lãm thực hiện theo thỏa thuận giữa tác giả (hoặc người được ủy quyền) và người mua. Tác giả có nghĩa vụ nộp lại tỷ lệ phần trăm doanh thu cho đơn vị tổ chức theo hợp đồng. Chi phí "nhuận treo" (tiền trả cho tác giả trong thời gian trưng bày) do hai bên tự thỏa thuận. Trong trường hợp tác phẩm bị hư hỏng hoặc mất mát trong quá trình vận chuyển, trưng bày, bên gây thiệt hại phải bồi thường theo thỏa thuận.

5. Quy chế hoạt động của các phòng trưng bày nghệ thuật (Gallery)

Gallery là kênh phân phối và giới thiệu tác phẩm mỹ thuật quan trọng, hoạt động của Gallery được điều chỉnh bởi các quy định chặt chẽ:

• Khi Gallery tự tổ chức triển lãm, phải tuân thủ đầy đủ các quy định về xin phép và tổ chức triển lãm như các đơn vị khác.
• Nghiêm cấm các Gallery trưng bày, mua bán cổ vật thuộc danh mục Nhà nước cấm kinh doanh.
• Quy định về sao chép tác phẩm: Gallery được phép bán tác phẩm sao chép, nhưng bản sao chép phải có kích thước lớn hơn hoặc nhỏ hơn tác phẩm gốc tối thiểu 3cm; phải giữ nguyên nội dung, hình thức của tác phẩm gốc. Đối với tác phẩm còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả, việc sao chép phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về sở hữu trí tuệ.
• Quản lý tài chính và xuất khẩu: Giao dịch mua bán tại Gallery phải có sổ sách ghi chép, hóa đơn chứng từ rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của tác giả và khách hàng. Khi xuất khẩu tác phẩm ra nước ngoài, phải thực hiện đầy đủ thủ tục xuất khẩu văn hóa phẩm theo quy định.
• Trách nhiệm dân sự: Chủ Gallery có trách nhiệm bảo quản tác phẩm và phải bồi thường cho tác giả nếu làm mất hoặc hư hỏng tác phẩm theo mức độ thỏa thuận giữa hai bên. Gallery chịu sự thanh tra, kiểm tra và quản lý chuyên ngành của các cơ quan chức năng.

6. Điều khoản thi hành và xử lý vi phạm

Quyết định 10/2000/QĐ-BVHTT quy định rõ trách nhiệm thi hành và chế tài xử lý đối với các hành vi vi phạm:

• Mọi tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực triển lãm mỹ thuật và Gallery trong nước hoặc đưa ra nước ngoài đều phải chấp hành nghiêm chỉnh Quy chế này.
• Các hành vi vi phạm quy định của Quy chế sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm theo quy định của pháp luật hiện hành.
• Vụ Mỹ thuật thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin, Sở Văn hóa - Thông tin các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và tổ chức thực hiện Quy chế.
• Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký (ngày 15 tháng 5 năm 2000) và thay thế hoàn toàn Quy chế hoạt động Triển lãm Mỹ thuật và Gallery ban hành kèm theo Quyết định số 03/1999/QĐ-BVHTT ngày 02 tháng 02 năm 1999 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin.