Quyết định số 124/2003/QĐ-TTg được ban hành bởi Thủ tướng Chính phủ nhằm phê duyệt Đề án "Bảo tồn, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam". Đây là một chính sách mang tính chiến lược nhằm gìn giữ, kế thừa có chọn lọc và phát huy các giá trị di sản văn hóa truyền thống độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững về đời sống tinh thần cho đồng bào trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2010.

Phạm vi áp dụng của Đề án trải rộng trên toàn quốc, đặc biệt ưu tiên các vùng đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng biên giới, hải đảo và các vùng có nguy cơ cao bị mai một bản sắc văn hóa. Đối tượng tác động trực tiếp là cộng đồng các dân tộc thiểu số Việt Nam, các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, thông tin, các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân, tổ chức tham gia vào hoạt động bảo tồn văn hóa.

Mục tiêu tổng quát của Đề án

• Bảo tồn, kế thừa có chọn lọc và phát huy những tinh hoa văn hoá truyền thống, đồng thời xây dựng và phát triển những giá trị mới về văn hoá, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số.
• Phát hiện, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ những người sáng tác văn học - nghệ thuật là người các dân tộc thiểu số nhằm tạo nguồn lực nội sinh bền vững.
• Tổ chức điều tra, sưu tầm, nghiên cứu, phổ biến các giá trị văn hoá - nghệ thuật; bảo tồn, phát huy các nghề thủ công truyền thống của các dân tộc thiểu số; đẩy mạnh xây dựng và phát huy hiệu quả các thiết chế văn hoá, thông tin cơ sở.
• Xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá; mở rộng mạng lưới thông tin ở vùng dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao dân trí, xoá bỏ các tập tục lạc hậu, hỗ trợ phát triển du lịch và công tác xoá đói, giảm nghèo tại các địa phương.

Nội dung bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá truyền thống

• Công tác di tích và danh thắng: Tiến hành điều tra, khảo sát, thống kê, quản lý và trùng tu các di tích lịch sử, di tích cách mạng, di tích văn hoá, danh lam thắng cảnh, khu vực sinh thái đặc biệt và vườn quốc gia ở miền núi, vùng dân tộc thiểu số.
• Bảo tồn di sản vật thể: Sưu tầm, giữ gìn, nghiên cứu và giới thiệu các kiểu kiến trúc, trang phục, nhạc cụ, khí cụ, công cụ sản xuất, hàng thổ cẩm, đồ gốm - sứ của các dân tộc thiểu số trong các bảo tàng, trung tâm văn hoá, triển lãm và trong đời sống hàng ngày; ngăn chặn triệt để việc thất thoát, hư hại các di vật, cổ vật quý.
• Bảo tồn di sản phi vật thể: Sưu tầm, nghiên cứu, giới thiệu và lưu giữ các loại hình văn học, nghệ thuật dân gian; sáng tạo các giá trị mới trên cơ sở kế thừa sắc thái riêng biệt; quản lý và phát huy các lễ hội truyền thống, phong tục tập quán lành mạnh; lựa chọn một số địa chỉ cấp cơ sở (thôn, bản, buôn, phun, sóc, plây) tiêu biểu để tập trung bảo tồn toàn diện.
• Phát triển nghề truyền thống và ẩm thực: Điều tra, khảo sát, phân loại, bảo tồn, phát huy và phát triển các nghề thủ công truyền thống cùng văn hoá ẩm thực đặc trưng của từng dân tộc.
• Ngôn ngữ và chữ viết: Song song với việc phổ cập tiếng Việt, đẩy mạnh sử dụng rộng rãi tiếng nói, chữ viết của từng dân tộc trong truyền thông, giao lưu văn hoá, phổ biến thông tin kinh tế, khoa học - kỹ thuật và pháp luật.
• Nâng cao mức hưởng thụ văn hoá: Củng cố và phát triển các đội chiếu bóng, đội thông tin lưu động, đội văn nghệ quần chúng, thư viện, tủ sách kết hợp với các điểm Bưu điện - văn hoá xã; tăng cường đưa các chương trình văn hoá, nghệ thuật về cơ sở; đẩy mạnh giao lưu văn hoá giữa các vùng miền.
• Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở: Xây dựng các mô hình, tiêu chuẩn quy ước phù hợp cho gia đình, bản, làng văn hoá; tổ chức cho cán bộ và nhân dân đăng ký thực hiện; theo dõi, kiểm tra, sơ kết và tổng kết phong trào thi đua tại địa phương.
• Đào tạo nguồn nhân lực: Nâng cao nhận thức chính sách, pháp luật và năng lực quản lý chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, công chức, cộng tác viên nòng cốt ở cấp huyện, xã; đặc biệt chú trọng đào tạo cán bộ là người dân tộc thiểu số.

Địa bàn trọng điểm thực hiện Đề án

• Những địa bàn có nguy cơ cao thất thoát các sản phẩm văn hoá truyền thống vật thể và phi vật thể.
• Những dân tộc thiểu số có số dân rất ít, trình độ dân trí còn thấp, đời sống đặc biệt khó khăn và không tự có điều kiện bảo vệ di sản văn hoá của mình (như các dân tộc Slila, La Hủ, Rục, Rắc Lai, Brâu...).
• Những vùng chịu tác động tiêu cực khiến bản sắc văn hoá bị xoá nhoà, người dân chưa thực sự coi trọng di sản văn hoá dân tộc.
• Những vùng nằm trong quy hoạch di dời, tái định cư để xây dựng các công trình công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải trọng điểm của Nhà nước.
• Các địa bàn ưu tiên đặc biệt: Vùng biên giới, vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn (Khu vực 3), các địa bàn thuộc An toàn Khu (ATK) và Chiến khu xưa, các vùng tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số như Tây Nguyên, Tây Bắc, Việt Bắc, Tây Nam bộ, các vùng có hiện tượng truyền đạo trái phép và vùng thuộc Chương trình 135.

Các giải pháp thực hiện chủ yếu

• Thống nhất và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn ngành văn hoá - thông tin về tầm quan trọng của văn hóa dân tộc.
• Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương trong việc thực thi các chính sách văn hóa.
• Đẩy mạnh công tác tổ chức, quy hoạch và đào tạo cán bộ chuyên trách văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật hiện đại cho các hoạt động văn hoá, thông tin tại cơ sở.
• Đẩy mạnh xã hội hoá các hoạt động văn hoá, thông tin nhằm huy động mọi nguồn lực từ các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
• Tăng cường thông tin tuyên truyền, nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến để học tập và chia sẻ kinh nghiệm.

Nguồn vốn thực hiện Đề án

Nguồn tài chính để triển khai Đề án được huy động từ nhiều nguồn đa dạng, bao gồm: Ngân sách Nhà nước cấp cho ngành Văn hoá - Thông tin (vốn xây dựng cơ bản, hoạt động sự nghiệp và Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá); ngân sách nhà nước cấp cho các địa phương; ngân sách của các bộ, ngành liên quan; sự đóng góp tự nguyện của nhân dân; đóng góp của các tổ chức chính trị - xã hội; và nguồn tài trợ hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

Bộ Văn hoá - Thông tin chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng kế hoạch cụ thể, chỉ đạo triển khai và lồng ghép Đề án này với các chương trình văn hoá - xã hội khác, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm chủ động xây dựng kế hoạch hàng năm, bố trí kinh phí địa phương để thực hiện hiệu quả các nội dung của Đề án trên địa bàn quản lý.

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.