Quyết định số 139/2002/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định về chế độ khám, chữa bệnh cho người nghèo tại các cơ sở y tế công lập. Đây là một chính sách an sinh xã hội quan trọng nhằm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân sinh sống tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn trên phạm vi cả nước.

Phạm vi áp dụng và các cơ sở y tế thực hiện

Chế độ khám, chữa bệnh cho người nghèo theo Quyết định này được áp dụng thống nhất tại tất cả các cơ sở khám, chữa bệnh của Nhà nước từ tuyến cơ sở đến trung ương, bao gồm: trạm y tế xã, các bệnh viện và viện có giường bệnh thuộc tuyến huyện, tuyến tỉnh và tuyến Trung ương.

Đối tượng được hưởng chế độ hỗ trợ

Quyết định quy định cụ thể 03 nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ khám, chữa bệnh bao gồm:

• Người nghèo được xác định theo chuẩn hộ nghèo hiện hành quy định tại Quyết định số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH ngày 01 tháng 11 năm 2000 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
• Người dân sinh sống tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thuộc phạm vi điều chỉnh của Quyết định số 135/1998/QĐ-TTg ngày 31 tháng 7 năm 1998 của Thủ tướng Chính phủ (Chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi và vùng sâu, vùng xa).
• Đồng bào các dân tộc thiểu số đang sinh sống tại vùng Tây Nguyên (theo Quyết định số 168/2001/QĐ-TTg) và đồng bào dân tộc thiểu số tại 6 tỉnh đặc biệt khó khăn thuộc khu vực miền núi phía Bắc (theo Quyết định số 186/2001/QĐ-TTg).

Thành lập và cơ chế hình thành Quỹ khám, chữa bệnh cho người nghèo

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm thành lập Quỹ khám, chữa bệnh cho người nghèo với định mức tối thiểu là 70.000 đồng/người/năm. Cơ chế hoạt động và nguồn hình thành Quỹ được quy định như sau:

• Quỹ hoạt động theo nguyên tắc là quỹ của Nhà nước, hoạt động phi lợi nhuận, có trách nhiệm bảo toàn và phát triển nguồn vốn.
• Nguồn vốn của Quỹ được hình thành từ ngân sách Nhà nước cấp bảo đảm tối thiểu bằng 75% tổng giá trị của Quỹ. Tùy thuộc vào điều kiện thực tế của từng địa phương, ngân sách địa phương có thể chi bổ sung để tăng quy mô hoạt động của Quỹ.
• Huy động các nguồn đóng góp, tài trợ tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
• Quỹ được phép mở tài khoản tại hệ thống Kho bạc Nhà nước và được tính lãi suất tiền gửi theo các quy định pháp luật hiện hành.

Phương thức quản lý và sử dụng nguồn Quỹ

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý và phân bổ nguồn Quỹ thông qua các hình thức cụ thể:

• Mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo với mệnh giá quy định là 50.000 đồng/người/năm, hoặc thực hiện phương thức thực thanh thực chi đối với các dịch vụ khám, chữa bệnh tại tuyến xã và viện phí tại các cơ sở y tế cho các đối tượng được thụ hưởng. Tùy theo điều kiện thực tế, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định lựa chọn hình thức phù hợp và hiệu quả nhất.
• Hỗ trợ một phần viện phí cho các trường hợp gặp khó khăn đột xuất do mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh nặng có chi phí điều trị cao tại các bệnh viện Nhà nước (áp dụng cho cả những đối tượng ngoài danh sách quy định tại Điều 2, người nghèo, người lang thang, cơ nhỡ). Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định cụ thể về đối tượng, mức hỗ trợ và quy trình xét duyệt.

Quyền lợi và nghĩa vụ của người bệnh khi khám, chữa bệnh

• Các đối tượng được thụ hưởng chính sách có quyền khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế nhà nước và được miễn hoàn toàn việc đóng tiền tạm ứng khi nhập viện điều trị.
• Trong trường hợp người bệnh tự ý lựa chọn cơ sở khám, chữa bệnh trái tuyến, vượt tuyến hoặc sử dụng các dịch vụ khám, chữa bệnh theo yêu cầu riêng, người bệnh phải tự thanh toán chi phí viện phí theo đúng khung giá quy định của Bộ Y tế.

Cơ chế phối hợp và tổ chức thực hiện

Quyết định phân công trách nhiệm rõ ràng cho các Bộ, ngành và địa phương nhằm đảm bảo tính hiệu quả của chính sách:

• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Cân đối nguồn kinh phí cho Quỹ khám, chữa bệnh cho người nghèo trong dự toán ngân sách địa phương hàng năm.
• Bộ Y tế: Ban hành văn bản hướng dẫn các cơ sở y tế công lập tổ chức quy trình tiếp đón, khám và điều trị cho người nghèo một cách thuận lợi, đúng quy định.
• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ủy ban Dân tộc: Hướng dẫn các địa phương rà soát, xác định chính xác các đối tượng được hưởng lợi, tránh trùng lặp hoặc bỏ sót.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các Bộ liên quan: Chủ trì vận động nguồn viện trợ, đóng góp từ các tổ chức kinh tế - xã hội, cá nhân trong và ngoài nước, các Chính phủ nước ngoài và các tổ chức phi chính phủ để hỗ trợ cho Quỹ.
• Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Vận động toàn dân ủng hộ Quỹ và thực hiện vai trò giám sát quá trình triển khai chính sách tại các địa phương.

Hiệu lực thi hành

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Quyết định này.