Quyết định số 161/2002/QĐ-TTG do Thủ tướng Chính phủ ban hành là một văn bản pháp quy quan trọng nhằm đề ra các chính sách, mục tiêu và giải pháp toàn diện để phát triển hệ thống giáo dục mầm non tại Việt Nam trong giai đoạn hướng tới năm 2010. Quyết định tập trung vào việc quy hoạch mạng lưới trường lớp, đa dạng hóa các loại hình cơ sở giáo dục, cải thiện chương trình giảng dạy, nâng cao chế độ chính sách cho đội ngũ giáo viên và tăng cường nguồn lực đầu tư từ ngân sách cũng như xã hội hóa.

Quyết định này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, các cơ sở giáo dục mầm non bao gồm công lập, bán công, dân lập, tư thục, đội ngũ giáo viên mầm non và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ em dưới 06 tuổi trên phạm vi cả nước.

• Nhà nước chủ trương tăng cường đầu tư công kết hợp đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục mầm non, mở rộng quy mô trường, lớp trên mọi địa bàn dân cư, trong đó đặc biệt ưu tiên các xã có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng núi cao và hải đảo.
• Mục tiêu cụ thể đến năm 2005: Đạt tỷ lệ ít nhất 15% trẻ em dưới 03 tuổi đến nhà trẻ; ít nhất 58% trẻ em từ 03 đến 05 tuổi đến trường, lớp mẫu giáo; và ít nhất 85% trẻ em 05 tuổi đến trường, lớp mẫu giáo.
• Mục tiêu cụ thể đến năm 2010: Nâng tỷ lệ trẻ em dưới 03 tuổi đến nhà trẻ đạt 18%; trẻ em từ 03 đến 05 tuổi đến trường, lớp mẫu giáo đạt 67%; và trẻ em 05 tuổi đến trường, lớp mẫu giáo đạt 95%.

• Quy định rõ 04 loại hình cơ sở giáo dục mầm non bao gồm: Cơ sở công lập (do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí); Cơ sở bán công (nhà nước đầu tư ban đầu hoặc do UBND cấp xã quản lý, hoạt động tự chủ tài chính hoặc được hỗ trợ một phần); Cơ sở dân lập (do các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế thành lập và đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách); Cơ sở tư thục (do cá nhân hoặc nhóm cá nhân đầu tư thành lập).
• Định hướng phân bổ địa bàn: Trường công lập được xây dựng chủ yếu tại các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Trường bán công phát triển chủ yếu ở vùng nông thôn bình thường và các khu vực có mức sống thấp tại đô thị. Khuyến khích phát triển trường dân lập, tư thục tại các thành phố, thị xã, khu công nghiệp và vùng kinh tế phát triển.
• Thực hiện chuyển đổi các trường mầm non công lập tại các địa bàn có kinh tế phát triển sang mô hình ngoài công lập hoặc đơn vị sự nghiệp có thu theo quy định.

• Bộ Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm chỉ đạo biên soạn và hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục mầm non thống nhất trên toàn quốc.
• Chương trình phải bảo đảm phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi trước tiểu học, tạo nền tảng phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ, hình thành nhân cách ban đầu và làm cầu nối vững chắc cho trẻ bước vào lớp một.

• Về biên chế giáo viên: Tập trung phân bổ biên chế cho các xã đặc biệt khó khăn, vùng núi cao, hải đảo để làm nòng cốt chuyên môn và quản lý. Tại các đô thị, thị xã, khu công nghiệp phát triển, chỉ thực hiện tuyển mới giáo viên theo hình thức hợp đồng lao động.
• Lộ trình thực hiện: Trong năm 2002 và 2003, tập trung bố trí biên chế ban giám hiệu (hiệu trưởng, hiệu phó) và giáo viên nòng cốt cho các trường công lập vùng khó khăn, cũng như biên chế ban giám hiệu cho các trường bán công ở nông thôn. Các cơ sở còn thiếu chỉ tiêu được tuyển dụng giáo viên theo hình thức hợp đồng lao động.
• Chế độ chính sách cho giáo viên hợp đồng: Được hưởng đầy đủ các quyền lợi về tiền lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, đào tạo bồi dưỡng chuyên môn và các danh hiệu tôn vinh như giáo viên trong biên chế. Nguồn chi trả được lấy từ học phí và các khoản thu hợp pháp khác.
• Hỗ trợ từ ngân sách: Đối với các cơ sở bán công, nếu nguồn thu không đủ chi trả lương và đóng bảo hiểm cho giáo viên hợp đồng, ngân sách nhà nước sẽ chi hỗ trợ để bảo đảm mức lương của giáo viên không thấp hơn mức lương tối thiểu do nhà nước quy định và đóng đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.

• Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục mầm non gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Việc xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị thực hiện theo nguyên tắc nhà nước và nhân dân cùng làm, trong đó nhà nước tập trung đầu tư cho các vùng khó khăn, miền núi, hải đảo.
• Mục tiêu xây dựng trường chuẩn quốc gia: Phấn đấu đạt tỷ lệ 20% trường mầm non đạt chuẩn quốc gia vào năm 2005 và nâng lên đạt 50% vào năm 2010.
• Đa dạng hóa nguồn tài chính phát triển giáo dục mầm non, bao gồm: Ngân sách nhà nước; học phí và đóng góp xây dựng; tài trợ, viện trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; vốn góp đầu tư; vốn vay ưu đãi từ ngân hàng, tổ chức tín dụng và các nguồn thu hợp pháp khác.

• Các Bộ: Giáo dục và Đào tạo, Lao động - Thương binh và Xã hội, Nội vụ, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư căn cứ chức năng nhiệm vụ để ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Quyết định này.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Chỉ đạo quy hoạch mạng lưới trường lớp, xác định quỹ đất xây dựng trường mầm non tại từng xã; quyết định mức học phí và đóng góp xây dựng sau khi được Hội đồng nhân dân cùng cấp phê chuẩn; thực hiện kế hoạch đào tạo giáo viên đạt chuẩn; dành ngân sách bảo đảm chế độ chính sách và hỗ trợ lương, bảo hiểm cho giáo viên hợp đồng tại các cơ sở công lập, bán công.
• Ủy ban nhân dân cấp huyện: Xây dựng chương trình, đề án phát triển giáo dục mầm non; quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch xây dựng cơ bản; bảo đảm thực hiện các tiêu chuẩn về chế độ chính sách cho giáo viên và đẩy mạnh xã hội hóa trên địa bàn.
• Ủy ban nhân dân cấp xã: Trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng các trường, lớp mầm non công lập và bán công trên địa bàn quản lý.

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày ký ban hành. Các quy định trước đây trái với Quyết định này đều bị bãi bỏ.