Quyết định 162-HĐBT được ban hành năm 1988 bởi Hội đồng Bộ trưởng nhằm quy định một số chính sách, biện pháp cụ thể về dân số và kế hoạch hóa gia đình, hướng tới mục tiêu kiểm soát quy mô dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quyết định này quy định trách nhiệm của toàn xã hội, của mọi nam nữ công dân, các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp trong việc thực hiện công tác kế hoạch hóa dân số. Đối tượng áp dụng chi tiết bao gồm cán bộ, công nhân, viên chức, chiến sĩ lực lượng vũ trang, cư dân đô thị, cư dân vùng đồng bằng, trung du và đồng bào các dân tộc thiểu số tại các vùng miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ.

Quy định về số con, độ tuổi và khoảng cách sinh đẻ

• Số con tối đa của mỗi cặp vợ chồng:
  • Sinh tối đa 2 con đối với: Cán bộ, công nhân, viên chức thuộc các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể nhân dân, chiến sĩ lực lượng vũ trang; gia đình ở thành phố, thị xã, khu kinh tế tập trung; gia đình ở vùng đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng các tỉnh ven biển miền Trung và vùng trung du.
  • Sinh tối đa 3 con đối với: Gia đình các dân tộc thiểu số tại các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ.
  • Trường hợp tái hôn: Nếu cả hai vợ chồng đã có con riêng hoặc một người đã có con riêng, nay muốn có con chung thì chỉ được sinh thêm 1 con.
  • Trường hợp đặc biệt: Sinh lần thứ nhất mà sinh đôi hoặc sinh ba thì không được sinh tiếp; trường hợp đã có 1 con, lần thứ hai sinh đôi hoặc sinh ba thì không bị coi là quá quy định. Gia đình đã có 2 con nhưng cả hai con đều bị dị tật thì được phép sinh con thứ ba.
• Độ tuổi sinh đẻ tối thiểu:
  • Đối với khu vực thành phố, thị xã, khu kinh tế tập trung và các cặp vợ chồng là cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang: Nữ từ đủ 22 tuổi trở lên, nam từ đủ 24 tuổi trở lên.
  • Đối với các vùng khác: Nữ từ đủ 19 tuổi trở lên, nam từ đủ 21 tuổi trở lên.
• Khoảng cách giữa các lần sinh: Nếu sinh con thứ hai thì phải cách con thứ nhất từ 3 đến 5 năm. Riêng trường hợp người phụ nữ sinh con muộn (từ 30 tuổi trở lên) thì khoảng cách này có thể rút ngắn từ 2 đến 3 năm.

Đăng ký, quản lý và các biện pháp đẩy mạnh kế hoạch hóa gia đình

• Đăng ký và quản lý sinh đẻ: Các cặp vợ chồng đã có con (trừ người đã thôi đẻ) và các cặp vợ chồng mới kết hôn phải đăng ký với chính quyền địa phương hoặc cơ quan, đơn vị công tác và cam kết thực hiện đúng quy định về số con và độ tuổi sinh đẻ. Các cơ quan, đơn vị và Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm theo dõi sát sao việc áp dụng biện pháp tránh thai và tình hình sinh đẻ của từng cặp vợ chồng thuộc phạm vi quản lý.
• Tuyên truyền và giáo dục: Đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng về dân số và kế hoạch hóa gia đình, đặc biệt chú trọng khu vực nông thôn. Đưa nội dung giáo dục dân số vào chương trình giảng dạy tại các trường phổ thông, đại học, trung học chuyên nghiệp và các trường đào tạo cán bộ.
• Kiện toàn tổ chức và dịch vụ y tế: Thành lập và củng cố hệ thống tổ chức làm công tác dân số các cấp với đội ngũ cán bộ chuyên trách, bán chuyên trách. Ngành y tế có trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ phương tiện, thuốc men, dụng cụ và cán bộ chuyên môn để thực hiện các dịch vụ tránh thai, nạo phá thai, hút điều hòa kinh nguyệt an toàn, thuận tiện và phù hợp với tập quán từng vùng.
• Bảo đảm kinh phí: Bộ Tài chính, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, các tổ chức kinh tế và Ủy ban nhân dân các cấp phải bố trí nguồn kinh phí thích đáng cho Ủy ban dân số cùng cấp hoạt động.

Chính sách khuyến khích và chế tài xử lý vi phạm

• Chính sách ưu đãi và hỗ trợ:
  • Tiêu chuẩn xét cấp đất làm nhà và phân phối nhà ở ưu tiên cho gia đình có 2 con hoặc 1 con (gia đình có 1 con được hưởng tiêu chuẩn như gia đình 2 con).
  • Nhà nước cấp miễn phí các phương tiện tránh thai (vòng tránh thai, bao cao su, thuốc tránh thai) và miễn phí dịch vụ y tế liên quan (đặt vòng, nạo phá thai, hút điều hòa kinh nguyệt) cho cán bộ, công nhân, viên chức, lực lượng vũ trang, đối tượng chính sách và người nghèo có đăng ký thực hiện kế hoạch hóa gia đình.
  • Khuyến khích bán rộng rãi các dụng cụ tránh thai trên thị trường để người dân dễ dàng tiếp cận.
  • Hỗ trợ y tế điều trị cho người vô sinh có nguyện vọng sinh con.
  • Áp dụng chế độ khen thưởng để khuyến khích việc thôi đẻ bằng phương pháp thắt ống dẫn tinh hoặc thắt ống dẫn trứng.
• Biện pháp chế tài và hạn chế:
  • Gia đình sinh con vượt quá số lượng quy định (kể cả số con đã sinh trước đó) phải trả tiền thuê nhà, thuê đất theo mức giá cao đối với phần diện tích xin cấp thêm.
  • Nghiêm cấm việc nhập hộ khẩu cư trú vào các nội thành, nội thị và khu công nghiệp tập trung đối với các gia đình đã có từ 3 con trở lên.
  • Các gia đình sinh con ngoài quy định phải đóng góp kinh phí bảo trợ xã hội (chi phí học tập, chữa bệnh của con) và tăng nghĩa vụ đóng góp lao động công ích cho xã hội.
  • Việc hoàn thành chỉ tiêu dân số và kế hoạch hóa gia đình là một tiêu chuẩn bắt buộc để đánh giá, xét thi đua khen thưởng đối với các cơ quan nhà nước và đơn vị sản xuất kinh doanh.
  • Các cặp vợ chồng vi phạm quy định về số con sẽ bị cơ quan quản lý trực tiếp xử phạt thích đáng theo quy định của pháp luật hiện hành.

Hiệu lực thi hành

Quyết định 162-HĐBT có hiệu lực thi hành sau 3 tháng kể từ ngày ký ban hành. Ủy ban Quốc gia dân số và kế hoạch hóa gia đình, các Bộ, ngành liên quan và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm hướng dẫn và tổ chức thi hành chi tiết quyết định này trong phạm vi, quyền hạn của mình.