Quyết định 165/2004/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành phê duyệt Quy hoạch phát triển chuẩn đo lường quốc gia giai đoạn 2004 - 2010. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm định hướng xây dựng, nâng cấp và hoàn thiện hệ thống chuẩn đo lường của Việt Nam đạt trình độ tiên tiến, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế.

Mục tiêu của Quy hoạch phát triển chuẩn đo lường quốc gia

Quy hoạch đặt ra mục tiêu phát triển hệ thống chuẩn đo lường quốc gia theo hướng hiện đại, đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và thế giới, phù hợp với xu thế phát triển khoa học công nghệ. Mục tiêu cụ thể được chia làm hai giai đoạn rõ rệt:

• Giai đoạn I (2004 - 2005): Tập trung đầu tư hoàn thiện chuẩn của 10 đại lượng hiện có, bao gồm 04 đại lượng cơ bản và 06 đại lượng dẫn xuất.
• Giai đoạn II (2006 - 2010): Tiến hành xây dựng mới chuẩn của 22 đại lượng, bao gồm 03 đại lượng cơ bản và 19 đại lượng dẫn xuất. Mục tiêu đến năm 2010, Việt Nam có chuẩn của 32 đại lượng (07 đại lượng cơ bản và 25 đại lượng dẫn xuất) đạt trình độ kỹ thuật chuẩn đo lường quốc gia.
• Phát triển nguồn nhân lực: Xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học đủ về số lượng và chất lượng để thực hiện tốt nhiệm vụ duy trì, bảo quản và khai thác các chuẩn đo lường quốc gia.

Định hướng phát triển chuẩn đo lường quốc gia đến năm 2010

Quy hoạch vạch rõ các định hướng chiến lược trên nhiều phương diện:

• Về lĩnh vực chuẩn: Ưu tiên phát triển các đại lượng cơ bản và dẫn xuất gắn liền với nhu cầu phát triển kinh tế và hội nhập. Thiết lập, duy trì, bảo quản và khai thác chuẩn của 07 đại lượng cơ bản (khối lượng, độ dài, thời gian, cường độ dòng điện, nhiệt độ, cường độ sáng, lượng chất) và 25 đại lượng dẫn xuất quan trọng.
• Về trình độ kỹ thuật và đo lường: Áp dụng công nghệ chuẩn tiên tiến, hiện đại, bảo đảm trình độ tương đương với các nước tiên tiến trong khu vực ASEAN. Đạt độ chính xác tương đương chuẩn thứ hoặc chuẩn đầu quốc tế, bảo đảm tính liên kết đến hệ đơn vị quốc tế SI. Đồng bộ hóa thiết bị chuẩn với thiết bị sao truyền và thiết bị phụ trợ.
• Về cơ cấu đầu tư: Kết hợp hài hòa giữa việc nâng cấp hệ thống chuẩn hiện có và đầu tư xây dựng mới để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng.
• Về cơ sở hạ tầng: Đảm bảo các điều kiện nghiêm ngặt về mặt bằng, nhà xưởng, môi trường phòng thí nghiệm và lưu trữ tài liệu kỹ thuật đi kèm.
• Về nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên sâu cả về quản lý và kỹ thuật cho đội ngũ cán bộ chịu trách nhiệm trực tiếp.
• Cơ quan quản lý: Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm chính trong việc thiết lập, duy trì, bảo quản và khai thác chuẩn đo lường quốc gia (trừ một số lĩnh vực đặc thù do Thủ tướng Chính phủ giao cơ quan khác).

Nội dung thực hiện quy hoạch theo các giai đoạn

Quy hoạch được triển khai cụ thể qua hai giai đoạn với các nhiệm vụ trọng tâm:

• Giai đoạn I (2004 - 2005): Hoàn thiện 10 đại lượng hiện có tại Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng. Trong đó, 04 đại lượng cơ bản gồm: độ dài, khối lượng, thời gian, nhiệt độ; 06 đại lượng dẫn xuất gồm: áp suất, độ cứng, công suất, năng lượng điện tần số công nghiệp, dung tích, lưu tốc thể tích chất lỏng. Đồng thời, tập trung đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ hiện có.
• Giai đoạn II (2006 - 2010): Xây dựng mới 22 đại lượng. Trong đó, 03 đại lượng cơ bản gồm: cường độ dòng điện, cường độ sáng, lượng chất; 19 đại lượng dẫn xuất gồm: góc phẳng, lưu tốc thể tích chất khí, lực, mômen lực, khối lượng riêng, độ nhớt động, độ pH, độ ẩm không khí, điện áp một chiều, điện trở một chiều, độ tự cảm, điện dung, điện áp tần số cao, công suất tần số cao, suy giảm, tần số, mức áp suất âm, hoạt độ phóng xạ, liều hấp thụ. Giai đoạn này kết hợp tuyển dụng mới và đào tạo chuyên sâu trình độ đại học, sau đại học.

Các chỉ tiêu kỹ thuật và độ chính xác của các chuẩn đo lường tiêu biểu

Hệ thống chỉ tiêu kỹ thuật của các chuẩn đo lường quốc gia được định hướng đạt độ chính xác rất cao đến năm 2010, cụ thể đối với một số đại lượng tiêu biểu:

• Độ dài: Sử dụng nguồn bức xạ tia Laser ổn định tần số bằng Iốt, độ chính xác đạt 2,5.10^-11 vào năm 2010.
• Khối lượng: Quả cân chuẩn 1kg, độ chính xác nâng từ 2.10^-8 (năm 2004) lên 3.10^-9 vào năm 2010.
• Thời gian: Sử dụng 03 đồng hồ nguyên tử Cesium, duy trì độ chính xác ổn định ở mức 2.10^-12.
• Cường độ dòng điện: Chuẩn cường độ dòng điện một chiều, độ chính xác đạt 1.10^-7 vào năm 2010.
• Nhiệt độ: Xác định qua các điểm chuẩn như điểm ba của thủy ngân, điểm ba của nước, điểm nóng chảy của Gali, điểm đông đặc của các kim loại (Indi, thiếc, kẽm, nhôm, bạc) với độ chính xác dao động từ 0,5 mK đến 20 mK vào năm 2010.
• Cường độ sáng: Chuẩn cường độ sáng đạt độ chính xác 4.10^-3 vào năm 2010.
• Lượng chất: Mẫu chuẩn đạt độ chính xác từ 0,05% đến 0,1% vào năm 2010.
• Áp suất: Áp kế piston và micromanomet, độ chính xác nâng từ 4.10^-5 lên 5.10^-6 vào năm 2010.
• Điện áp một chiều: Chuẩn Josephson đạt độ chính xác cực cao ở mức 1.10^-9 vào năm 2010.
• Điện trở một chiều: Chuẩn điện trở lượng tử Hall đạt độ chính xác 3.10^-8 vào năm 2010.
• Tần số: Các máy đếm tần số chuẩn đạt độ chính xác 2.10^-12 vào năm 2010.

Nguồn vốn và cơ chế tổ chức thực hiện quy hoạch

Để đảm bảo tính khả thi của quy hoạch, văn bản quy định rõ về nguồn lực tài chính và phân công trách nhiệm:

• Nguồn vốn thực hiện: Do ngân sách nhà nước cấp, bao gồm vốn trang bị chuẩn, vốn phát triển nguồn nhân lực và vốn bảo đảm điều kiện duy trì, bảo quản, khai thác chuẩn.
• Bộ Khoa học và Công nghệ: Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành tổ chức thực hiện quy hoạch; mở rộng hợp tác quốc tế; thực hiện duy trì, khai thác và so sánh quốc tế các chuẩn đo lường; chuẩn bị xây dựng quy hoạch cho giai đoạn tiếp theo.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ cân đối nguồn lực tài chính trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổ chức và hướng dẫn việc thi hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này.