TÓM TẮT QUYẾT ĐỊNH 198-QĐ/NH1 NĂM 1994 VỀ THỂ LỆ TÍN DỤNG NGẮN HẠN ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC KINH TẾ

Quyết định số 198-QĐ/NH1 do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Cao Sĩ Kiêm ký ban hành ngày 16 tháng 09 năm 1994, thiết lập khung pháp lý thống nhất về hoạt động cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam (VND) đối với các tổ chức kinh tế. Văn bản này có hiệu lực kể từ ngày ký và thay thế Thể lệ tín dụng ngắn hạn ban hành kèm theo Quyết định số 04-NH/QĐ ngày 08/01/1991.

I. Quy định chung và phạm vi áp dụng

• Tổ chức tín dụng cho vay: Áp dụng đối với các Ngân hàng Thương mại quốc doanh, Ngân hàng đầu tư và phát triển, Ngân hàng Thương mại cổ phần, Ngân hàng liên doanh, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính hoạt động theo Pháp lệnh Ngân hàng.
• Đơn vị vay vốn: Bao gồm các pháp nhân và thể nhân hoạt động sản xuất kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam như doanh nghiệp Nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, xí nghiệp liên doanh, xí nghiệp 100% vốn nước ngoài, cá thể và hộ sản xuất.
• Mục đích cho vay: Bổ sung phần vốn lưu động thiếu hụt của các đơn vị vay phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

II. Nguyên tắc và điều kiện vay vốn

1. Ba nguyên tắc tín dụng bắt buộc:

• Vốn vay phải được hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn đã cam kết.
• Vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả kinh tế.
• Vốn vay phải được đảm bảo bằng giá trị vật tư, hàng hóa tương đương.

2. Điều kiện để được vay vốn:

• Có tư cách pháp nhân đầy đủ và hoạt động sản xuất kinh doanh theo đúng pháp luật.
• Sản xuất kinh doanh có lãi (hoặc được cấp bù lỗ theo chính sách của Nhà nước) và không có nợ quá hạn tại thời điểm vay.
• Phải có vốn tự có tham gia vào phương án sản xuất kinh doanh (mức cụ thể do Tổng giám đốc hoặc Giám đốc tổ chức tín dụng quy định).
• Thực hiện tổ chức hạch toán và quản lý tài chính theo đúng Pháp lệnh kế toán và thống kê.
• Thực hiện thế chấp tài sản hoặc được bảo lãnh bởi bên thứ ba có đủ thẩm quyền. Các trường hợp cho vay tín chấp do tổ chức tín dụng tự quy định.
• Thừa nhận và chấp hành nghiêm túc Thể lệ tín dụng của Ngân hàng Nhà nước.
• Đối với doanh nghiệp tư nhân: Phải có giấy phép kinh doanh và có trụ sở cùng địa bàn với tổ chức tín dụng cho vay.
• Đối với cá thể, hộ sản xuất: Phải có hộ khẩu thường trú cùng địa bàn với tổ chức tín dụng cho vay.

III. Phạm vi vay vốn và nguyên tắc xử lý các trường hợp đặc biệt

• Vay vốn tại nhiều tổ chức tín dụng: Ngoài tổ chức tín dụng nơi mở tài khoản tiền gửi thanh toán chính, đơn vị vay được phép vay tại các tổ chức tín dụng khác nếu cam kết trích tiền từ tài khoản thanh toán để trả nợ khi đến hạn. Tổ chức tín dụng cho vay sau phải yêu cầu xác nhận điều kiện vay từ ngân hàng giữ tài khoản thanh toán và kiểm tra thông tin qua hệ thống phòng ngừa rủi ro (TPR) của Ngân hàng Nhà nước.
• Thu hồi nợ trước hạn: Tổ chức tín dụng có quyền thu hồi toàn bộ nợ gốc và lãi trước hạn trong các trường hợp: đơn vị vay giải thể hoặc ngừng hoạt động; chia tách hoặc sáp nhập; chuyển trụ sở và tài khoản thanh toán sang ngân hàng khác; người điều hành bị khởi tố hình sự; phát sinh tranh chấp kiện tụng đe dọa phần lớn tài sản; hoặc đơn vị vay vi phạm khế ước, thể lệ tín dụng.
• Xử lý nợ khi phá sản hoặc thay đổi nhân sự: Nếu đơn vị vay phá sản, việc xử lý nợ thực hiện theo Luật Phá sản doanh nghiệp. Trường hợp thay đổi người điều hành hoặc chủ doanh nghiệp, người kế nhiệm phải chịu trách nhiệm toàn bộ đối với các khoản nợ cũ đã ký với tổ chức tín dụng.

IV. Các thông số kỹ thuật và giới hạn an toàn tín dụng

• Đối tượng cho vay: Giá trị vật tư hàng hóa trong các khâu dự trữ, lưu thông và các chi phí cấu thành giá mua hoặc giá thành sản phẩm.
• Cơ sở tính toán mức cho vay: Dựa trên hợp đồng kinh tế, hóa đơn, chứng từ mua vật tư hàng hóa và các chi phí thực tế đã được đơn vị vay chấp nhận.
• Thời hạn cho vay: Xác định theo chu kỳ chu chuyển vốn của đối tượng vay, tối đa không quá 12 tháng.
• Lãi suất cho vay: Do Tổng giám đốc (Giám đốc) tổ chức tín dụng quyết định trong phạm vi khung lãi suất do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định trong từng thời kỳ.
• Giới hạn cho vay: Tổ chức tín dụng không được cho một đơn vị vay vượt quá 10% vốn tự có và quỹ dự trữ của chính tổ chức tín dụng đó. Tổng dư nợ cho mười khách hàng vay nhiều nhất không được vượt quá 30% tổng dư nợ của tổ chức tín dụng (trừ trường hợp đặc biệt được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước phê duyệt). Nghiêm cấm việc dành quyền ưu đãi cho vay trái quy định pháp luật.

V. Quyền và nghĩa vụ của các bên

1. Quyền và nghĩa vụ của tổ chức tín dụng:

• Yêu cầu cung cấp tài liệu và tiến hành kiểm tra trước, trong, sau khi cho vay.
• Tự động trích tài khoản tiền gửi thanh toán của đơn vị vay (hoặc yêu cầu ngân hàng nơi mở tài khoản trích thu) để thu hồi nợ khi đến hạn.
• Chuyển toàn bộ dư nợ sang tài khoản nợ quá hạn và áp dụng lãi suất nợ quá hạn nếu đơn vị vay không trả nợ đúng hạn và không có lý do chính đáng để gia hạn.
• Xem xét gia hạn nợ tối đa không quá 1 kỳ hạn cho vay trước đó nếu khách hàng gặp khó khăn do nguyên nhân khách quan.
• Phát mại tài sản thế chấp, yêu cầu người bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ hoặc tham gia thanh lý tài sản khi đơn vị vay mất khả năng thanh toán.

2. Trách nhiệm và nghĩa vụ của đơn vị vay:

• Sử dụng vốn đúng mục đích, có hiệu quả và chủ động hoàn trả đầy đủ gốc, lãi đúng hạn.
• Cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ và tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
• Thông báo kịp thời cho tổ chức tín dụng các biến động lớn về pháp lý, nhân sự điều hành hoặc tài sản của doanh nghiệp.

VI. Các phương thức cho vay cụ thể

1. Cho vay bổ sung vốn lưu động:

• Phương pháp cho vay theo kế hoạch: Áp dụng cho đơn vị có sản xuất kinh doanh ổn định, nhu cầu vốn thường xuyên. Đơn vị lập kế hoạch vay và trả nợ cho cả quý, mùa hoặc vụ kèm đơn xin vay lần đầu.
• Phương pháp cho vay từng lần: Áp dụng cho đơn vị có nhu cầu vốn không thường xuyên. Mỗi lần vay phải lập đơn nêu rõ nhu cầu vốn, nguồn vốn tự có, số tiền xin vay, mục đích sử dụng, thời hạn và kế hoạch trả nợ.
• Giải ngân và thu nợ: Tiền vay được chuyển khoản trực tiếp cho nhà cung cấp vật tư, dịch vụ. Chỉ phát tiền mặt hoặc ngân phiếu khi nhà cung cấp không có tài khoản ngân hàng hoặc có lý do đặc biệt. Lãi vay được tính và thu hàng tháng hoặc thu cùng nợ gốc; không được nhập lãi vào nợ gốc mà phải hạch toán ngoại bảng để thu dần nếu đơn vị chưa trả được lãi đúng hạn. Trường hợp bất khả kháng, tổ chức tín dụng có thể xem xét giảm hoặc miễn lãi theo quy chế được duyệt.

2. Chiết khấu chứng từ có giá:

• Đối tượng chiết khấu: Các kỳ phiếu, trái phiếu ngắn hạn được phát hành hợp pháp, còn thời hạn thanh toán và được bảo toàn mệnh giá.
• Mức chiết khấu: Bằng 80% đến 120% mức sinh lợi của chứng từ. Nếu chứng từ không ghi rõ lãi suất, áp dụng theo lãi suất cho vay tại thời điểm chiết khấu. Tiền chiết khấu được khấu trừ trực tiếp vào số tiền giải ngân.
• Thời hạn chiết khấu: Tính theo thời hạn hiệu lực còn lại của chứng từ, tối đa không quá 90 ngày.
• Xử lý khi đến hạn: Tổ chức tín dụng trích tài khoản hoặc thu tiền mặt của đơn vị để hoàn trả chứng từ. Nếu đơn vị không có khả năng thanh toán, khoản chiết khấu được chuyển sang nợ quá hạn. Đối với chứng từ có thể chuyển nhượng, tổ chức tín dụng có quyền sở hữu và trực tiếp yêu cầu đơn vị phát hành thanh toán khi đến hạn.

VII. Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm và tổ chức thực hiện

• Kiểm tra và xử lý vi phạm: Tổ chức tín dụng phải kiểm tra chặt chẽ toàn bộ quá trình sử dụng vốn vay. Nếu phát hiện vi phạm hoặc nguy cơ thất thoát vốn, có quyền tạm đình chỉ quan hệ tín dụng, thu hồi nợ trước hạn, chuyển nợ quá hạn, phát mại tài sản thế chấp hoặc khởi kiện ra Tòa án kinh tế để bảo toàn vốn.
• Tổ chức thực hiện: Tổng giám đốc (Giám đốc) các tổ chức tín dụng căn cứ thể lệ này để ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết phù hợp với đặc điểm hoạt động của hệ thống mình (bao gồm quy định về mức vốn tự có, quy trình kiểm tra, mức phán quyết cho vay, quy chế miễn giảm lãi và hình thức xử lý kỷ luật cán bộ vi phạm).
• Giám sát thi hành: Thủ trưởng các đơn vị chức năng thuộc Ngân hàng Nhà nước Trung ương và Giám đốc chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thi hành thể lệ này. Việc sửa đổi, bổ sung thể lệ thuộc thẩm quyền quyết định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.