Năm 1993, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 204-TTg về việc tổ chức Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam. Quyết định này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế giải quyết tranh chấp thương mại ngoài tòa án tại Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động trọng tài quốc tế phát triển phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Quyết định

Quyết định này quy định về việc thành lập, phê duyệt điều lệ tổ chức, cơ cấu nhân sự, thẩm quyền, nguyên tắc hoạt động tố tụng và cơ chế tài chính của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các trọng tài viên, các bên đương sự tham gia giải quyết tranh chấp tại Trung tâm, cùng các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Thành lập và phê duyệt Điều lệ Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam

• Cho phép thành lập Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (gọi tắt là VIAC) đặt bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.
• Trung tâm được hình thành trên cơ sở hợp nhất hai tổ chức trọng tài trước đây là Hội đồng Trọng tài Ngoại thương và Hội đồng Trọng tài Hàng hải, nhằm tập trung nguồn lực và nâng cao tính chuyên nghiệp.
• Chính thức phê duyệt kèm theo Quyết định này bản Điều lệ Tổ chức của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam để làm căn cứ vận hành chi tiết.

Cơ cấu tổ chức và bộ máy lãnh đạo của Trung tâm

• Ban lãnh đạo của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam bao gồm một Chủ tịch và hai Phó Chủ tịch. Các chức danh này do chính các trọng tài viên trong danh sách của Trung tâm bầu ra.
• Nhiệm kỳ hoạt động của Chủ tịch và các Phó Chủ tịch Trung tâm được quy định cụ thể là 4 năm.
• Để phục vụ công tác hành chính và hỗ trợ tố tụng, Chủ tịch Trung tâm có thẩm quyền chỉ định một thư ký thường trực của Trung tâm.

Phương thức thành lập Hội đồng Trọng tài giải quyết tranh chấp

Khi phát sinh tranh chấp và vụ việc được đưa ra giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, các bên đương sự có thể lựa chọn một trong hai phương thức thành lập hội đồng trọng tài sau:

• Thành lập Ủy ban Trọng tài gồm ba trọng tài viên: Mỗi bên đương sự có quyền tự chọn một trọng tài viên hoặc đề nghị Chủ tịch Trung tâm chọn thay từ danh sách trọng tài viên của Trung tâm. Sau đó, hai trọng tài viên đã được chọn này sẽ cùng nhau bầu ra trọng tài viên thứ ba để làm Chủ tịch Ủy ban Trọng tài. Trong trường hợp hai trọng tài viên không thống nhất được việc chọn trọng tài viên thứ ba, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam sẽ trực tiếp chỉ định người thứ ba này từ danh sách trọng tài viên.
• Chọn Trọng tài viên duy nhất: Các bên đương sự có thể đạt được thỏa thuận chung để cùng chọn một trọng tài viên duy nhất, hoặc đề nghị Chủ tịch Trung tâm chọn giúp một trọng tài viên. Trong trường hợp này, trọng tài viên duy nhất được chọn sẽ thực hiện toàn bộ thẩm quyền và nhiệm vụ tương đương như một Ủy ban Trọng tài.

Nguyên tắc hoạt động và giá trị pháp lý của phán quyết trọng tài

• Nguyên tắc độc lập, khách quan: Trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp, tất cả các trọng tài viên bắt buộc phải thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hoàn toàn độc lập, vô tư và khách quan, không chịu sự can thiệp hay áp lực từ bất kỳ cá nhân, tổ chức nào.
• Tính chung thẩm của phán quyết: Quyết định do Ủy ban Trọng tài hoặc trọng tài viên duy nhất đưa ra là quyết định chung thẩm. Phán quyết này có giá trị bắt buộc thi hành đối với các bên và không thể bị kháng cáo, khiếu nại trước bất kỳ tòa án hay tổ chức nào khác.

Quy định về tài chính và quy tắc tố tụng trọng tài

• Trọng tài phí: Khi tiến hành giải quyết các vụ tranh chấp, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam có quyền thu một khoản lệ phí gọi là trọng tài phí. Mức phí này do Hội đồng Quản trị Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam quy định cụ thể, bảo đảm phù hợp với thông lệ và tập quán đang được áp dụng tại các tổ chức trọng tài quốc tế trên thế giới.
• Quy tắc tố tụng: Hội đồng Quản trị Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chịu trách nhiệm xây dựng và ban hành các quy tắc tố tụng chi tiết để điều chỉnh toàn bộ quy trình nộp đơn, thụ lý, phiên họp giải quyết tranh chấp và ban hành phán quyết của Trung tâm.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Quyết định 204-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các nội dung quy định tại Quyết định này.