Năm 1980, Hội đồng Chính phủ đã ban hành Quyết định 312-CP về việc tăng cường quản lý thị trường nhằm thiết lập trật tự trong hoạt động lưu thông hàng hóa, chống đầu cơ buôn lậu, thúc đẩy sản xuất phát triển và ổn định đời sống nhân dân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quyết định này áp dụng đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế quốc doanh, tập thể, các hộ tư sản, cá nhân tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh, vận chuyển hàng hóa và toàn thể nhân dân trên phạm vi cả nước.

Các biện pháp tăng cường quản lý thị trường của Nhà nước

Nhà nước thực hiện đồng bộ các biện pháp hành chính, kinh tế và pháp lý để thiết lập trật tự thị trường, bao gồm:

• Mở rộng quy mô và phương thức kinh doanh của thương nghiệp quốc doanh và thương nghiệp hợp tác xã trong các khâu thu mua, bán buôn, bán lẻ và dịch vụ theo cả hình thức trong và ngoài kế hoạch, áp dụng giá chỉ đạo và giá thỏa thuận. Thương nghiệp quốc doanh phải nắm giữ hầu hết khâu bán buôn và chi phối phần lớn khâu bán lẻ để làm chủ thị trường.
• Thực hiện nghiêm ngặt việc xét và cấp đăng ký kinh doanh công thương nghiệp, đồng thời bắt buộc các cơ sở tư doanh phải mở tài khoản tại ngân hàng để kiểm soát dòng tiền.
• Áp dụng hiệu quả điều lệ thuế công thương nghiệp nhằm điều tiết thu nhập, quản lý thị trường và cải tạo các hộ công thương nghiệp tư doanh.
• Kiểm soát chặt chẽ giá cả thông qua chế độ niêm yết giá, bán đúng giá niêm yết và chống các hành vi đầu cơ phá rối thị trường.
• Tiếp tục cải tạo công thương nghiệp tư doanh bằng các hình thức phù hợp; tận dụng những người buôn bán lương thiện có kỹ thuật, nghiệp vụ để làm đại lý bán lẻ hoặc ủy thác thu mua cho Nhà nước.
• Quy hoạch và quản lý chặt chẽ hệ thống chợ ở cả nông thôn và thành thị; nghiêm cấm việc lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để buôn bán gây mất trật tự, an toàn giao thông và vệ sinh công cộng.
• Tổ chức các cửa hàng quốc doanh chuyên doanh đồ cũ và quản lý chặt chẽ hoạt động mua bán này.
• Phát hiện và trừng trị nghiêm khắc các đối tượng đầu cơ, buôn lậu, phá rối thị trường.

Quy định về các mặt hàng Nhà nước thống nhất quản lý

• Những cá nhân, tổ chức đang kinh doanh các mặt hàng thuộc danh mục Nhà nước thống nhất quản lý bắt buộc phải chuyển hướng kinh doanh sang các mặt hàng khác hoặc chuyển sang sản xuất theo sự cho phép của Nhà nước.
• Mọi hoạt động mua bán, vận chuyển các mặt hàng thuộc danh mục quản lý thống nhất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Bộ chuyên ngành. Người vận chuyển (không phân biệt cơ quan nhà nước hay tư nhân) phải mang đầy đủ chứng từ hợp lệ theo quy định pháp luật.

Các hành vi vi phạm chính sách quản lý thị trường

Quyết định xác định rõ các hành vi bị coi là vi phạm pháp luật về quản lý thị trường bao gồm:

• Đầu cơ tích trữ hàng hóa, phao tin đồn nhảm gây hoang mang dư luận để trục lợi.
• Kinh doanh trái phép các mặt hàng thuộc danh mục Nhà nước thống nhất quản lý.
• Tranh mua nông sản với Nhà nước bằng cách nâng giá mua tại các vùng thu mua tập trung; tự ý nâng giá bán hàng và dịch vụ vượt mức quy định, vi phạm chế độ niêm yết giá.
• Sản xuất, buôn bán và sử dụng trái phép các loại tem, phiếu, sổ mua hàng giả hoặc giả mạo giấy tờ để mua hàng cung cấp của Nhà nước.
• Sản xuất và lưu thông hàng giả.
• Vi phạm các quy định về hải quan, quản lý ngoại hối, vàng, bạc, bạch kim, kim cương, đá quý, đồ cổ, thuế công thương nghiệp, thuế hàng hóa, thuế sát sinh và đăng ký kinh doanh.

Hình thức xử lý vi phạm và chế độ khen thưởng

Đối với các hành vi vi phạm, tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng sẽ bị áp dụng một hoặc nhiều hình thức xử lý sau:

• Cảnh cáo hoặc phạt tiền.
• Tịch thu hoặc trưng mua toàn bộ tang vật, hàng hóa phạm pháp.
• Thu hồi giấy phép kinh doanh có thời hạn hoặc vĩnh viễn.
• Truy tố trách nhiệm hình sự trước Tòa án đối với các trường hợp nghiêm trọng.

Nhằm khuyến khích nhân dân tham gia đấu tranh chống tiêu cực, Nhà nước áp dụng chế độ khen thưởng vật chất bên cạnh khen thưởng tinh thần:

• Người phát hiện các ổ nhóm đầu cơ, buôn lậu được thưởng từ 5% đến 10% giá trị hàng hóa tịch thu (hoặc tiền phạt, tiền thuế thu hồi).
• Người trực tiếp tham gia truy bắt kẻ phạm pháp được thưởng từ 10% đến 15% giá trị tang vật tịch thu (hoặc tiền phạt, tiền thuế thu hồi).
• Ngược lại, những cán bộ, công chức lợi dụng chức vụ để bao che, tiếp tay cho gian thương hoặc tham ô tài sản, tiền thuế sẽ bị trừng trị nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.

Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

• Ủy ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm chỉ đạo toàn diện công tác quản lý thị trường trên địa bàn theo kế hoạch thống nhất trong từng thời kỳ.
• Thành lập Ban quản lý thị trường cấp tỉnh và cấp huyện do một Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân làm Trưởng ban, phối hợp cùng thủ trưởng các ngành thương nghiệp, lương thực và thực phẩm, vật giá, tài chính và công an để tham mưu, tổ chức thực hiện.
• Ban quản lý thị trường các cấp có quyền thành lập các đội kiểm soát và quản lý thị trường để trực tiếp tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm theo quy chế liên Bộ Nội thương - Tài chính - Nội vụ.
• Quyết định 312-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày công bố. Các quy định trước đây trái với quyết định này đều bãi bỏ.