Quyết định số 39/2005/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn thi hành Điều 121 của Luật Xây dựng, quy định chi tiết các biện pháp xử lý đối với những công trình xây dựng đang tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam nhưng không phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành về xây dựng và quy hoạch.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quyết định này áp dụng đối với các công trình xây dựng đang tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam thuộc hai nhóm đối tượng chính:

• Công trình xây dựng phù hợp với quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt nhưng chưa phù hợp về mặt kiến trúc.
• Công trình xây dựng không phù hợp với quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt.

Xử lý công trình phù hợp quy hoạch nhưng chưa phù hợp về kiến trúc

Đối với các công trình xây dựng đang tồn tại phù hợp với quy hoạch nhưng chưa đáp ứng các quy định về kiến trúc, cảnh quan khu vực do cơ quan có thẩm quyền ban hành (như hình khối, số tầng, kiến trúc mặt đứng, cốt xây dựng nền, phần nhô ra của ban công, màu sắc, mái công trình và các quy định khác), hướng xử lý cụ thể như sau:

• Chủ công trình được phép giữ nguyên và cho tồn tại công trình theo hiện trạng cũ.
• Trong trường hợp chủ công trình có nhu cầu cải tạo, nâng cấp hoặc sửa chữa, mọi hoạt động thi công phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng quy định của Luật Xây dựng và các tiêu chuẩn về kiến trúc, cảnh quan của khu vực đó.

Xử lý công trình không phù hợp với quy hoạch xây dựng

Quyết định phân chia việc xử lý thành hai trường hợp cụ thể dựa trên mức độ ảnh hưởng của công trình đối với quy hoạch xây dựng:

1. Trường hợp toàn bộ công trình không phù hợp với quy hoạch xây dựng:

• Nếu quy hoạch xây dựng được thực hiện ngay: Chủ công trình có trách nhiệm di chuyển công trình về khu vực đã được quy hoạch và được nhận đền bù thiệt hại theo quy định của pháp luật.
• Nếu quy hoạch xây dựng chưa được thực hiện ngay: Công trình được phép tồn tại theo hiện trạng. Chủ công trình được phép sửa chữa, cải tạo, lắp đặt thiết bị bên trong nhưng tuyệt đối không được làm thay đổi kiến trúc mặt ngoài, kết cấu chịu lực cũng như mức độ an toàn của công trình. Trường hợp việc sửa chữa, nâng cấp thuộc diện phải xin phép xây dựng thì chủ công trình phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng tạm có thời hạn. Khi nhà nước thực hiện quy hoạch, chủ công trình phải tự giác tháo dỡ công trình theo quy định.

2. Trường hợp một phần công trình không phù hợp với quy hoạch xây dựng:

• Nếu quy hoạch xây dựng được thực hiện ngay: Chủ công trình phải tiến hành phá dỡ phần diện tích không phù hợp quy hoạch và được đền bù theo quy định. Phần diện tích đất còn lại được phép xây dựng nhưng phải tuân thủ quy hoạch, kiến trúc, cảnh quan và quy chuẩn xây dựng. Việc xử lý phần diện tích còn lại được quy định cụ thể theo các hạn mức sau:
  • Diện tích đất còn lại nhỏ hơn 15 m2, hoặc có chiều rộng mặt tiền, hoặc chiều sâu so với chỉ giới xây dựng nhỏ hơn 3 m: Không được phép xây dựng mới hay cải tạo nâng tầng.
  • Diện tích đất còn lại từ 15 m2 đến dưới 40 m2, đồng thời có chiều rộng mặt tiền và chiều sâu so với chỉ giới xây dựng từ 3 m trở lên: Được phép xây dựng công trình với quy mô không quá 2 tầng.
  • Các trường hợp diện tích còn lại lớn hơn các hạn mức trên: Được phép xây dựng bình thường nhưng phải tuân thủ hoàn toàn theo quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt.
• Nếu quy hoạch xây dựng chưa được thực hiện ngay: Phần công trình không phù hợp quy hoạch được phép tồn tại theo hiện trạng. Nếu chủ công trình muốn nâng cấp, sửa chữa, cải tạo phần này thì phải xin cấp phép xây dựng tạm có thời hạn. Đối với phần diện tích không trái quy hoạch, nếu chủ công trình muốn nâng cấp, cải tạo hoặc xây dựng mới và phần diện tích này đáp ứng đủ điều kiện kích thước tối thiểu nêu trên thì phải xin cấp phép xây dựng chính thức theo quy định của Luật Xây dựng. Khi nhà nước triển khai thực hiện quy hoạch, chủ công trình phải chấp hành tháo dỡ phần không phù hợp theo đúng quy định.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan quản lý nhà nước

Để đảm bảo quyết định được thực thi hiệu quả, Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ cụ thể cho các cấp ngành:

• Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm rà soát, thống kê toàn bộ các công trình và diện tích công trình không phù hợp quy hoạch hoặc kiến trúc cảnh quan trong phạm vi quản lý để lập kế hoạch xử lý; rà soát các khu vực đã có quy hoạch nhưng thiếu quy định kiến trúc để ban hành kịp thời; lập và công bố quy hoạch tại các khu vực chưa có quy hoạch; tổ chức họp dân để phổ biến chính sách và công khai các khu vực giải tỏa cùng mức đền bù tương ứng.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện trong việc chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện quyết định này tại địa phương đối với UBND cấp huyện và cấp xã.
• Bộ Xây dựng có trách nhiệm theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc các địa phương trong quá trình thực hiện và tổng hợp tình hình để báo cáo định kỳ lên Thủ tướng Chính phủ.

Hiệu lực thi hành

Quyết định số 39/2005/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Quyết định này.