TỔNG QUAN QUYẾT ĐỊNH 47/2007/QĐ-UBND VỀ HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC MẪU TẠI NGHỆ AN

Quyết định 47/2007/QĐ-UBND do Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ban hành nhằm thiết lập khung pháp lý mẫu cho việc xây dựng hương ước, quy ước tại các làng, bản, thôn, khối, cụm dân cư trên địa bàn tỉnh. Văn bản hướng tới việc giữ gìn, phát huy phong tục tập quán tốt đẹp, bảo đảm an ninh trật tự, bảo vệ môi trường và xây dựng nếp sống văn hóa văn minh tại cộng đồng dân cư cơ sở.

1. Quy định chung về ban hành và áp dụng hương ước mẫu (Điều 1 - Điều 3)

• Ban hành hương ước mẫu: Ban hành kèm theo Quyết định này bản Hương ước, quy ước mẫu áp dụng thống nhất cho các làng, bản, thôn, khối, cụm dân cư trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
• Trách nhiệm xây dựng và sửa đổi: Trưởng làng, bản, thôn, khối, cụm dân cư chủ trì, phối hợp với Bí thư chi bộ, Trưởng Ban công tác Mặt trận căn cứ vào hương ước mẫu để chỉ đạo xây dựng, sửa đổi hương ước của đơn vị mình. Nội dung hương ước phải bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật, điều kiện kinh tế - xã hội, trình độ dân trí và phát huy truyền thống văn hóa địa phương.
• Thủ tục thực hiện: Quy trình soạn thảo, thông qua, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và sửa đổi, bổ sung hương ước phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Thông tư liên tịch số 03/2000/TTLT/BTP-BVHTT-BTTUBTƯMTTQVN.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực sau 10 ngày kể từ ngày ký. Chánh Văn phòng UBND tỉnh, Giám đốc Sở Tư pháp, Chủ tịch UBND các huyện, thành phố, thị xã, xã, phường, thị trấn cùng Trưởng các cộng đồng dân cư chịu trách nhiệm thi hành.

2. Quy định về phát triển kinh tế, sản xuất và bảo vệ mùa màng (Điều 5 - Điều 6)

• Nghiêm cấm hàng lậu, hàng giả: Tuyệt đối nghiêm cấm các hành vi sản xuất, tàng trữ, buôn bán và sử dụng các loại hàng cấm, hàng lậu, hàng giả theo quy định của pháp luật hiện hành nhằm bảo vệ thị trường lành mạnh.
• Sản xuất gắn liền với bảo vệ môi trường canh tác: Hoạt động sản xuất, kinh doanh của cá nhân và hộ gia đình phải gắn liền với việc bảo vệ hoa màu, không được gây ảnh hưởng tiêu cực đến diện tích canh tác của các hộ gia đình xung quanh.

3. Quy định về nếp sống văn hóa và giáo dục (Điều 7 - Điều 13)

• Xây dựng gia đình văn hóa: Mọi cá nhân, gia đình phải phấn đấu đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa thông qua việc chấp hành tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tích cực tham gia phong trào thi đua; xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc, cha mẹ mẫu mực, con cháu hiếu thảo; tương trợ giúp đỡ cộng đồng và đạt năng suất cao trong lao động, học tập.
• Giáo dục và bảo vệ trẻ em: Trẻ em trong độ tuổi đi học phải được tạo điều kiện đến trường, giáo dục lòng lễ phép với thầy cô và người lớn tuổi. Những học sinh có thành tích xuất sắc sẽ được cộng đồng động viên, tặng quà.
• Trách nhiệm của cha mẹ: Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy, tạo điều kiện cho con cái phát triển toàn diện về thể lực lẫn trí lực; đồng thời chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi của con cái khi chưa đến tuổi thành niên.
• Nghĩa vụ của con cháu: Con cháu có bổn phận phụng dưỡng ông bà, cha mẹ; đối xử đúng mực với các thành viên trong gia đình và xã hội; giữ gìn nề nếp gia phong, truyền thống dòng họ.
• Bảo vệ tài sản công cộng và di tích: Mọi người dân có trách nhiệm bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa và công trình phúc lợi công cộng như sân bóng, nghĩa trang, trường học, hội quán, đường sá, kênh mương, cầu cống, cây cối, hệ thống điện, loa truyền thanh. Nghiêm cấm hành vi viết, vẽ bậy, bôi bẩn lên tường và các công trình công cộng.
• Thực hiện chính sách xã hội: Tích cực tham gia công tác từ thiện, chăm sóc người già, giúp đỡ gia đình có công với cách mạng, thăm hỏi người đau ốm, hoạn nạn và hỗ trợ giáo dục người lầm lỡ tái hòa nhập cộng đồng.
• Phong trào thể dục thể thao: Khuyến khích người dân tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao nâng cao sức khỏe; tổ chức các giải thi đấu hữu nghị vào dịp hè, lễ, tết trên tinh thần đoàn kết.

4. Quy định về việc cưới, việc tang, lễ tết và mừng thọ (Điều 14 - Điều 16)

• Tổ chức việc cưới văn minh: Phải tuân thủ Luật Hôn nhân và Gia đình; tổ chức trang trọng, lành mạnh, tiết kiệm, phù hợp phong tục tập quán và hoàn cảnh gia đình. Khuyến khích tổ chức tiệc trà, văn nghệ, báo hỷ thay cho tiệc mặn; đám cưới không hút thuốc lá; không mở loa đài, nhạc cưới từ sau 22 giờ đêm đến trước 6 giờ sáng. Các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ phải cam kết thực hiện kế hoạch hóa gia đình.
• Tổ chức việc tang trang nghiêm, tiết kiệm: Tang lễ phải được tổ chức chu đáo, gọn nhẹ, không để thi hài trong nhà quá 24 giờ. Nghiêm cấm sử dụng kèn, trống, nhạc tang từ sau 22 giờ đêm đến trước 6 giờ sáng. Hạn chế dùng rượu, vòng hoa, trướng khi phúng viếng để tránh lãng phí. Tuyệt đối không đốt, rải vàng mã, tiền âm phủ trên đường đưa tang nhằm bảo vệ môi trường. Các lễ cúng tuần (3 ngày, 49 ngày, 100 ngày, giỗ đầu, cải táng) chỉ tổ chức nội bộ gia đình, dòng họ. Việc chôn cất phải thực hiện đúng quy hoạch nghĩa trang chung.
• Tổ chức mừng thọ ý nghĩa: Tổ chức mừng thọ người cao tuổi vào dịp đầu xuân hàng năm nhằm thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu; việc tổ chức tại gia đình phải bảo đảm ấm cúng, tránh linh đình, phô trương, lãng phí.

5. Quy định về vệ sinh và bảo vệ môi trường (Điều 17 - Điều 18)

• Bảo vệ hạ tầng giao thông nông thôn: Nghiêm cấm hành vi đào phá, lấy đất gần đường trục, cầu cống, mương máng. Không để vật liệu xây dựng, phơi rơm rạ hoặc chất đống rơm rạ trên đường gây cản trở giao thông và làm hư hỏng kết cấu đường bộ.
• Vệ sinh môi trường định kỳ: Quy định ngày 02 hàng tháng là ngày toàn dân tham gia vệ sinh, quét dọn đường làng ngõ xóm, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh. Mỗi hộ gia đình phải có hố rác riêng để tự xử lý bằng cách đốt, không vứt rác ra nơi công cộng. Xác động vật phải được chôn lấp đúng kỹ thuật, nghiêm cấm vứt bừa bãi xuống nguồn nước. Các công trình vệ sinh gia đình phải bảo đảm kín đáo, sạch sẽ.

6. Quy định về an ninh trật tự và an toàn xã hội (Điều 19 - Điều 27)

• Đấu tranh phòng chống tội phạm: Mọi công dân có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn và báo cáo kịp thời các hành vi vi phạm an ninh trật tự cho Khối trưởng hoặc tổ trưởng dân quân tự vệ. Nghiêm cấm hành vi bao che, chứa chấp tội phạm. Khi có hiệu lệnh vây bắt kẻ gian, toàn dân và lực lượng dân quân phải phối hợp chốt chặn các ngã đường. Người bị thiệt hại về người hoặc tài sản khi tham gia bắt trộm sẽ được cộng đồng và nhà nước hỗ trợ, bù đắp. Cha mẹ phải bồi thường thiệt hại do con dưới 16 tuổi gây ra.
• Tự quản lý tài sản và bảo vệ mùa màng: Các gia đình phải tự có ý thức bảo vệ tài sản cá nhân, khóa cửa cẩn thận khi đi vắng hoặc ban đêm. Phối hợp bảo vệ mùa màng, ngăn chặn hành vi trộm cắp nông sản hoặc phá hoại hoa màu, vật nuôi do mâu thuẫn cá nhân.
• Giờ giấc sinh hoạt cộng đồng: Sau 23 giờ đêm, mọi hoạt động sinh hoạt, giải trí không được gây tiếng ồn ảnh hưởng đến giấc ngủ của người khác.
• Quản lý cư trú chặt chẽ: Công dân đi làm ăn xa phải khai báo tạm vắng theo quy định. Hộ gia đình có người lạ lưu trú qua đêm phải đăng ký tạm trú với trưởng thôn, bản; nếu không đăng ký, hộ gia đình đó phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật khi có sự cố xảy ra.
• Cấm tàng trữ vũ khí và tệ nạn xã hội: Tuyệt đối nghiêm cấm tàng trữ, mua bán, sử dụng vũ khí, hung khí, chất nổ, chất cháy, xung điện, kích điện. Nghiêm cấm cho thuê nhà hoặc chứa chấp các hành vi tệ nạn như cờ bạc, mại dâm, ma túy, mê tín dị đoan, phao tin đồn nhảm, tiêu thụ tài sản do trộm cắp mà có.
• Giải quyết tranh chấp và khiếu kiện đúng luật: Mọi mâu thuẫn, tranh chấp dân sự phải được ưu tiên hòa giải tại cơ sở. Trường hợp vượt quá thẩm quyền mới lập biên bản báo cáo cấp trên. Việc khiếu kiện phải thực hiện đúng quy định của Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; nghiêm cấm việc khiếu kiện vượt cấp khi cấp cơ sở chưa giải quyết xong, không lôi kéo kích động đông người khiếu kiện.
• Quy định đặc thù cho địa bàn phức tạp: Đối với các vùng giáp ranh biên giới, vùng biển, địa bàn trọng điểm về ma túy hoặc trồng cây thuốc phiện, hương ước cần bổ sung các điều khoản đặc thù để kiểm soát tình hình an ninh chính trị phù hợp với thực tế địa phương.

7. Quy định về khen thưởng và xử lý vi phạm hương ước (Điều 28 - Điều 29)

• Hình thức khen thưởng: Hộ gia đình và cá nhân có thành tích xuất sắc trong thực hiện hương ước sẽ được ghi danh vào sổ vàng truyền thống; tuyên dương trên hệ thống loa truyền thanh hoặc tại hội nghị nhân dân; được ưu tiên bình xét danh hiệu "Gia đình văn hóa" và đề xuất các cấp chính quyền khen thưởng theo quy định của Nhà nước.
• Biện pháp xử lý vi phạm:
  • Vi phạm lần đầu, lỗi nhẹ: Áp dụng hình thức nhắc nhở, phê bình và hòa giải tại cơ sở.
  • Tái phạm nhiều lần: Đưa ra kiểm điểm trước tổ chức đoàn thể mà cá nhân đó sinh hoạt hoặc kiểm điểm trước hội nghị nhân dân, đồng thời thông báo công khai trên hệ thống loa truyền thanh của thôn, bản.
  • Vi phạm nghiêm trọng: Trên cơ sở thảo luận thống nhất của cộng đồng, có thể buộc người vi phạm thực hiện các nghĩa vụ, trách nhiệm trong phạm vi cộng đồng hoặc áp dụng các biện pháp phạt tự thỏa thuận. Tuy nhiên, tuyệt đối không được đặt ra các hình phạt xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tự do, danh dự, nhân phẩm, tài sản hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân.
  • Lưu ý pháp lý: Việc xử lý vi phạm hương ước không thay thế cho các biện pháp xử lý kỷ luật, hành chính hoặc hình sự của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong hương ước tuyệt đối không được tự ý đặt ra các khoản phí, lệ phí trái quy định pháp luật.

8. Điều khoản thi hành và sửa đổi hương ước (Điều 30 - Điều 32)

• Hiệu lực của hương ước: Hương ước sau khi được hội nghị nhân dân nhất trí thông qua và được Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt mới chính thức có hiệu lực thi hành.
• Sửa đổi, bổ sung hương ước: Trong quá trình áp dụng, nếu có nội dung không còn phù hợp với thực tiễn hoặc theo nguyện vọng chính đáng của nhân dân, hương ước sẽ được sửa đổi, bổ sung. Việc sửa đổi phải do Hội nghị cử tri hoặc Hội nghị đại biểu hộ gia đình thảo luận và quyết định.
• Trách nhiệm tổ chức thực hiện: Trưởng làng, bản, thôn, khối, cụm dân cư phối hợp cùng Trưởng ban công tác Mặt trận, Bí thư chi bộ, Già làng (nếu có) và toàn thể nhân dân có trách nhiệm tổ chức, giám sát và thực hiện nghiêm túc các điều khoản đã cam kết trong hương ước.