Quyết định 54-VHTT/QĐ năm 1979 là một văn bản pháp lý quan trọng do Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành nhằm chính thức công nhận và xếp hạng 18 di tích lịch sử và văn hóa tiêu biểu trên phạm vi cả nước. Đây là cơ sở pháp lý nền tảng để các địa phương và cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử của dân tộc.

- Danh sách chi tiết 18 di tích lịch sử và văn hóa được xếp hạng

Quyết định quy định xếp hạng 18 di tích cụ thể phân bổ tại các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương như sau:

• Tỉnh Hà Bắc:
  • Các di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa nhân dân Yên Thế do thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám lãnh đạo (cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20), bao gồm: đồn Hom, đồn Phồn Xương, đồn Hố Chuối và chùa Lèo thuộc địa bàn xã Tam Hiệp và xã Phồng Xương, huyện Yên Thế.
  • Ngôi nhà của cụ Đàm Thi (Nguyễn Tiến Tuận) tại xóm Thịnh Lang, xã Đình Bảng, huyện Tiên Sơn. Đây là địa điểm lịch sử diễn ra Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ bảy.
• Tỉnh Hà Sơn Bình: Chùa Bối Khê, di tích kiến trúc nghệ thuật đặc sắc có niên đại từ thế kỷ 14 – 15, tọa lạc tại xã Tam Hưng, huyện Thanh Oai.
• Thành phố Hà Nội:
  • Ngôi nhà số 48 phố Hàng Ngang, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 02 tháng 9 năm 1945.
  • Khu di tích Khâm Thiên, nơi ghi lại tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ khi sử dụng máy bay B52 ném bom hủy diệt khu vực đông dân cư.
• Tỉnh Hà Nam Ninh:
  • Các di tích lịch sử chống Mỹ cứu nước tại Nam Định bao gồm: Khu chỉ huy sở của Thành ủy và Nhà máy dệt Nam Định; Cửa hàng ăn uống và cửa hàng cắt tóc dưới hầm tại phố Nguyễn Du; Khu di tích phố Hàng Thao ghi dấu tội ác của giặc Mỹ.
  • Khu di tích chống Mỹ cứu nước thuộc tỉnh Ninh Bình cũ, bao gồm trụ sở Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân và hội trường của tỉnh tại xã Trường Yên, huyện Gia Khánh.
• Tỉnh Thanh Hóa: Đền và lăng Bà Triệu tại khu vực núi Giai và núi Tùng thuộc thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc.
• Tỉnh Nghệ Tĩnh: Khu di tích quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh tại làng Sen và làng Chùa, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn.
• Tỉnh Bình Trị Thiên: Khu di tích lịch sử kiến trúc Thành nội Huế cùng hệ thống các lăng tẩm hoàng gia bao gồm lăng Minh Mạng, lăng Tự Đức và lăng Khải Định.
• Tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng:
  • Khu di tích kiến trúc nghệ thuật tháp Chàm Mỹ Sơn (niên đại thế kỷ 7 – 12), bao gồm khu tháp chùa, khu tháp chợ và khu tháp Hồ khế thuộc xã Mỹ Sơn (Duy Tân), huyện Duy Xuyên.
  • Di tích lịch sử chống Mỹ cứu nước Núi Thành, bao gồm địa danh Núi Thành, Khu đồi A và đồi B thuộc thôn Long Phú, xã Tam Nghĩa, huyện Tam Kỳ.
• Tỉnh Nghĩa Bình:
  • Khu di tích Sơn Mỹ tại thôn Tư Cung, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, nơi lưu giữ chứng tích tội ác thảm sát của quân đội Mỹ.
  • Khu di tích lịch sử điện Tây Sơn, bao gồm khu đền thờ, khu nền nhà và vườn cũ của ông bà Nguyễn Phi Phúc (thân sinh của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ) tại xã Bình Thành, huyện Tây Sơn.
• Tỉnh Phú Khánh: Khu di tích kiến trúc nghệ thuật tháp Bà (Pô Nagar, thế kỷ 9), bao gồm toàn bộ hệ thống các tháp và công trình kiến trúc liên quan trên khu núi tháp Bà thuộc phường Vĩnh Phước, thị xã Nha Trang.
• Tỉnh Thuận Hải: Khu di tích kiến trúc nghệ thuật Pô Klong Giarai (thế kỷ 14), bao gồm toàn bộ các tháp và kiến trúc khác trên đồi tháp Chàm thuộc phường Đô Vinh, thị xã Phan Rang.
• Tỉnh Hậu Giang: Khu di tích lịch sử Côn Đảo, nơi ghi dấu tội ác của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ trong việc giam cầm, tra tấn và tàn sát các chiến sĩ cách mạng Việt Nam.
• Thành phố Hồ Chí Minh: Khu di tích lịch sử chống Mỹ cứu nước địa đạo Củ Chi, bao gồm hệ thống hầm, địa đạo của quân đội, quận ủy, dân y khu và dân y quận thuộc xã Phú Mỹ Hưng, huyện Củ Chi.

- Quy định về trách nhiệm thi hành và tổ chức thực hiện

Để đảm bảo quyết định được thực thi nghiêm túc, hiệu quả và đúng pháp luật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Thông tin giao trách nhiệm cụ thể cho các cá nhân và cơ quan chức năng sau đây:

• Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa và Thông tin.
• Vụ trưởng Vụ Bảo tồn Bảo tàng.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có di tích được xếp hạng nêu trên.
• Giám đốc, Trưởng ty, Trưởng Sở Văn hóa và Thông tin của các tỉnh, thành phố có tên trong danh sách di tích được xếp hạng.

Các cơ quan và cá nhân có trách nhiệm liên quan chịu trách nhiệm thi hành quyết định này, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong việc quản lý, bảo vệ, tôn tạo và phát huy giá trị của các di tích lịch sử, văn hóa đã được nhà nước xếp hạng.