Quyết định số 57/2002/QĐ-NHNN do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành nhằm triển khai thí điểm đề án phân tích, xếp loại tín dụng doanh nghiệp. Đây là một chính sách quan trọng nhằm xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng đồng bộ, hỗ trợ các tổ chức tín dụng trong việc thẩm định, quản lý dư nợ và nâng cao tính an toàn trong hoạt động ngân hàng đối với các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Phạm vi và Đối tượng áp dụng thí điểm

Đề án phân tích, xếp loại tín dụng doanh nghiệp được áp dụng thí điểm đối với các đối tượng doanh nghiệp sau:

• Các doanh nghiệp Nhà nước.
• Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
• Các công ty cổ phần hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.

Quy trình thu thập thông tin và phân loại doanh nghiệp

Trung tâm Thông tin tín dụng (CIC) thực hiện phân tích và xếp loại doanh nghiệp dựa trên phương pháp xếp loại và phương pháp so sánh với các nội dung cụ thể:

• Thu thập thông tin đầu vào: CIC tiến hành thu thập các tài liệu tài chính và phi tài chính cốt lõi bao gồm Bảng cân đối kế toán, Bảng kết quả hoạt động kinh doanh, Tình hình dư nợ thực tế tại các ngân hàng và các thông tin phi tài chính liên quan khác của doanh nghiệp.
• Phân loại theo ngành kinh tế: Doanh nghiệp được chia thành 4 nhóm ngành chính để đảm bảo tính tương đồng khi so sánh, bao gồm: Ngành nông, lâm, ngư nghiệp; Ngành thương mại dịch vụ; Ngành xây dựng; Ngành công nghiệp.
• Phân loại theo quy mô hoạt động: Doanh nghiệp trong mỗi ngành tiếp tục được phân chia theo 3 cấp quy mô là lớn, vừa và nhỏ nhằm áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá phù hợp nhất.

Hệ thống chỉ tiêu tài chính và trọng số đánh giá

Đề án xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá toàn diện năng lực tài chính của doanh nghiệp dựa trên 11 chỉ tiêu cơ bản, được chia thành 4 nhóm chính với các trọng số cụ thể như sau:

• Nhóm chỉ tiêu thanh khoản: Gồm Khả năng thanh toán ngắn hạn (trọng số 2) và Khả năng thanh toán nhanh (trọng số 1).
• Nhóm chỉ tiêu hoạt động: Gồm Vòng quay hàng tồn kho (trọng số 3), Kỳ thu tiền bình quân (trọng số 3) và Hệ số sử dụng tài sản (trọng số 3).
• Nhóm chỉ tiêu cân nợ: Gồm Tỷ lệ Nợ phải trả trên Tổng tài sản (trọng số 3), Tỷ lệ Nợ phải trả trên Nguồn vốn chủ sở hữu (trọng số 3) và Tỷ lệ Nợ quá hạn trên Tổng dư nợ ngân hàng (trọng số 3).
• Nhóm chỉ tiêu thu nhập: Gồm Tỷ lệ Tổng thu nhập trước thuế trên Doanh thu (trọng số 2), Tỷ lệ Tổng thu nhập trước thuế trên Tổng tài sản có (trọng số 2) và Tỷ lệ Tổng thu nhập trước thuế trên Nguồn vốn chủ sở hữu (trọng số 2).

Phương pháp tính điểm và các trường hợp đặc biệt

Điểm số của từng chỉ tiêu được xác định dựa trên việc so sánh trị số thực tế của doanh nghiệp với các ngưỡng tiêu chuẩn (A, B, C, D) quy định riêng cho từng ngành và quy mô tại các biểu mẫu hướng dẫn:

• Trị số đạt từ ngưỡng A về phía trái (vượt tiêu chuẩn tối ưu): Tính 5 điểm.
• Trị số nằm trong khoảng từ sau A đến B: Tính 4 điểm.
• Trị số nằm trong khoảng từ sau B đến C: Tính 3 điểm.
• Trị số nằm trong khoảng từ sau C đến D: Tính 2 điểm.
• Trị số nằm từ sau D về phía phải (dưới mức tối thiểu): Tính 1 điểm.
• Các trường hợp đặc biệt nhận điểm 0: Nếu các chỉ số lợi nhuận (thu nhập trước thuế trên doanh thu, tổng tài sản hoặc vốn chủ sở hữu) có giá trị âm (nhỏ hơn 0), chỉ tiêu đó bị tính 0 điểm. Tương tự, nếu tỷ số Nợ phải trả trên Nguồn vốn chủ sở hữu nhỏ hơn 0 (vốn chủ sở hữu bị âm), chỉ tiêu này cũng bị tính 0 điểm.

Thang điểm và Phân hạng mức độ tín dụng doanh nghiệp

Tổng điểm tối đa mà một doanh nghiệp có thể đạt được sau khi nhân với trọng số là 135 điểm, và điểm tối thiểu là 27 điểm. Khoảng cách giữa các loại tín dụng được xác định đồng đều là 18 điểm. Doanh nghiệp được xếp vào 6 nhóm thứ hạng từ cao xuống thấp:

• Loại AA (Từ 117 đến 135 điểm): Doanh nghiệp hoạt động rất tốt, đạt hiệu quả kinh tế cao, triển vọng phát triển vững chắc và mức độ rủi ro tín dụng ở mức rất thấp.
• Loại A (Từ 98 đến 116 điểm): Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả, tình hình tài chính lành mạnh, có tiềm năng phát triển tốt và rủi ro thấp.
• Loại BB (Từ 79 đến 97 điểm): Doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả và có tiềm năng phát triển, tuy nhiên còn một số hạn chế nhất định về nguồn lực tài chính hoặc tiềm ẩn nguy cơ rủi ro ở mức thấp.
• Loại B (Từ 60 đến 78 điểm): Doanh nghiệp hoạt động chưa đạt hiệu quả cao, khả năng tự chủ tài chính còn thấp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro ở mức trung bình.
• Loại CC (Từ 41 đến 59 điểm): Doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động thấp, năng lực tài chính yếu kém, thiếu khả năng tự chủ về tài chính và đối mặt với rủi ro cao.
• Loại C (Dưới 41 điểm): Doanh nghiệp rơi vào tình trạng kinh doanh thua lỗ kéo dài, tài chính cực kỳ yếu kém, hoàn toàn không có khả năng tự chủ tài chính, có nguy cơ phá sản cao và rủi ro tín dụng ở mức rất cao.

Quy định về quản lý, cung cấp và sử dụng thông tin xếp loại

Để đảm bảo tính bảo mật và hiệu quả trong giai đoạn thí điểm, việc khai thác thông tin được kiểm soát chặt chẽ theo các nguyên tắc:

• Trong thời gian thí điểm, Trung tâm Thông tin tín dụng chỉ được phép cung cấp kết quả đánh giá, xếp loại tín dụng doanh nghiệp cho các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng hoạt động hợp pháp.
• Các đơn vị nhận thông tin có trách nhiệm sử dụng thông tin đúng mục đích nghiệp vụ, tuyệt đối không được cung cấp lại thông tin xếp loại này cho bất kỳ bên thứ ba nào khác.
• Thời gian thực hiện thí điểm là 02 năm kể từ ngày Quyết định có hiệu lực thi hành. Sau khi kết thúc thời gian thí điểm, Trung tâm Thông tin tín dụng có trách nhiệm tổng hợp, đánh giá kết quả thực tế để báo cáo trình Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xem xét quyết định các bước triển khai tiếp theo.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Chánh Văn phòng, Giám đốc Trung tâm thông tin tín dụng, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc (Giám đốc) các tổ chức tín dụng chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này.