Tóm tắt Quyết định 617/QĐ-UBCK năm 2013 về Quy chế Hướng dẫn xếp loại công ty chứng khoán

Quyết định 617/QĐ-UBCK do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) ban hành kèm theo Quy chế Hướng dẫn xếp loại công ty chứng khoán. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống tiêu chí đánh giá toàn diện, kết hợp giữa các chỉ số tài chính định lượng và các yếu tố quản trị định tính nhằm phân loại, giám sát và quản lý rủi ro đối với các công ty chứng khoán hoạt động tại Việt Nam.

Các điều khoản thi hành ban đầu (Điều 1 - Điều 3)

• Điều 1: Ban hành kèm theo Quyết định này Quy chế Hướng dẫn xếp loại công ty chứng khoán.
• Điều 2: Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.
• Điều 3: Chánh Văn phòng, Vụ trưởng Vụ Quản lý kinh doanh chứng khoán, và Thủ trưởng các đơn vị có liên quan thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này.

Phương pháp chấm điểm và cơ cấu trọng số (Điều 5)

Quy trình đánh giá và chấm điểm các công ty chứng khoán được thực hiện dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa nhóm yếu tố tài chính và yếu tố chất lượng quản trị:

• Cơ cấu trọng số tổng thể: Điểm xếp loại cuối cùng của công ty chứng khoán là tổng điểm của hai nhóm yếu tố sau khi nhân với trọng số tương ứng. Trong đó, tổng điểm nhóm yếu tố tài chính chiếm trọng số 70% và tổng điểm yếu tố chất lượng quản trị chiếm trọng số 30%.
• Thang điểm chỉ tiêu: Mỗi chỉ tiêu thành phần được chấm theo các mức điểm từ 0 đến 100 điểm. Thông thường, mỗi chỉ tiêu có tối đa 5 mức điểm dựa trên kết quả hoạt động thực tế của công ty. Mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu được thể hiện qua trọng số phần trăm (%) cụ thể.
• Nhóm yếu tố tài chính: Bao gồm 4 nhóm yếu tố cốt lõi là Mức độ đủ vốn, Chất lượng tài sản, Khả năng sinh lời, và Chất lượng thanh khoản. Điểm của từng nhóm yếu tố được tính bằng tổng điểm các chỉ tiêu thành phần nhân với trọng số tương ứng, sau đó chia cho tổng trọng số của nhóm đó.
• Thẩm quyền điều chỉnh: Căn cứ vào tình hình thực tế của thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ ban hành các điều chỉnh, bổ sung về chỉ tiêu, mức điểm, trọng số của từng chỉ tiêu cũng như tỷ lệ trọng số của hai nhóm yếu tố lớn trong từng thời kỳ.

Quy trình và nguyên tắc xếp loại định kỳ (Điều 6)

Việc xếp loại công ty chứng khoán được thực hiện định kỳ mỗi năm hai lần. Quy trình xếp loại trải qua hai bước: xác định mức xếp loại ban đầu và điều chỉnh theo các điều kiện ràng buộc cụ thể.

1. Thang điểm xếp loại ban đầu:

• Mức A (Tốt nhất): Điểm xếp loại đạt từ 80 điểm đến 100 điểm.
• Mức B: Điểm xếp loại đạt từ 65 điểm đến dưới 80 điểm.
• Mức C: Điểm xếp loại đạt từ 50 điểm đến dưới 65 điểm.
• Mức D: Điểm xếp loại đạt từ 35 điểm đến dưới 50 điểm.
• Mức E (Xấu nhất): Điểm xếp loại đạt từ 0 điểm đến dưới 35 điểm.

2. Nguyên tắc điều chỉnh xếp loại thực tế:

• Xếp loại A: Công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức A và không có bất kỳ điểm yếu tố thành phần nào dưới 65 điểm.
• Xếp loại B: Bao gồm công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức B và không có điểm yếu tố nào dưới 50 điểm; hoặc công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức A nhưng có một điểm yếu tố thành phần dưới 65 điểm.
• Xếp loại C: Bao gồm công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức C và không có điểm yếu tố nào dưới 35 điểm; hoặc công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức A nhưng có nhiều hơn một điểm yếu tố dưới 65 điểm; hoặc công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức B nhưng có một điểm yếu tố dưới 50 điểm.
• Xếp loại D: Bao gồm công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức D; hoặc công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức B nhưng có nhiều hơn một điểm yếu tố dưới 50 điểm; hoặc công ty có điểm xếp loại ban đầu thuộc mức C nhưng có một điểm yếu tố dưới 35 điểm.
• Xếp loại E: Áp dụng cho các công ty có thể chấm điểm được nhưng không thuộc các trường hợp xếp loại A, B, C, D nêu trên; hoặc các công ty không thể chấm điểm do không thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo quy định hoặc theo yêu cầu của UBCKNN.

Biện pháp xử lý và tổ chức thực hiện (Điều 7 - Điều 8)

• Biện pháp xử lý: Căn cứ vào kết quả xếp loại, UBCKNN sẽ áp dụng các biện pháp xem xét, xử lý, can thiệp hoặc giám sát đặc biệt đối với từng công ty chứng khoán theo đúng quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và an toàn hệ thống.
• Thời hạn thực hiện: Trong vòng 15 ngày kể từ ngày kết thúc thời hạn nộp báo cáo tài chính bán niên và báo cáo tài chính năm (theo quy định tại Thông tư 210/2012/TT-BTC), Vụ Quản lý kinh doanh chứng khoán có trách nhiệm hoàn thành việc xếp loại định kỳ và báo cáo lên Chủ tịch UBCKNN.
• Sửa đổi quy chế: Việc bổ sung, sửa đổi các nội dung trong Quy chế này thuộc thẩm quyền quyết định trực tiếp của Chủ tịch UBCKNN.

Chi tiết các chỉ tiêu tài chính (Trọng số tổng 70% - Phụ lục 01)

Nhóm tài chính được chia thành 4 nhóm yếu tố với các chỉ tiêu cụ thể như sau:

• Mức độ đủ vốn:
  • C1 - Vốn chủ sở hữu/Tổng tài sản (Trọng số 10%): Dưới 51% đạt 20 điểm; Từ 51% đến dưới 75% đạt 80 điểm; Từ 75% trở lên đạt 100 điểm (Không bao gồm tiền gửi giao dịch của nhà đầu tư).
  • C2 - Vốn chủ sở hữu/Vốn pháp định (Trọng số 10%): Dưới 60% đạt 0 điểm; Từ 60% đến dưới 100% đạt 30 điểm; Từ 100% đến dưới 150% đạt 60 điểm; Từ 150% đến dưới 200% đạt 80 điểm; Từ 200% trở lên đạt 100 điểm.
  • C3 - Tỷ lệ vốn khả dụng (Trọng số 10%): Dưới 120% đạt 0 điểm; Từ 120% đến dưới 150% đạt 20 điểm; Từ 150% đến dưới 180% đạt 40 điểm; Từ 180% đến dưới 300% đạt 80 điểm; Từ 300% trở lên đạt 100 điểm.
• Chất lượng tài sản:
  • A1 - Tỷ lệ giá trị tổng tài sản sau điều chỉnh rủi ro/Tổng tài sản không bao gồm tài sản cố định (Trọng số 5%): Dưới 50% đạt 0 điểm; Từ 50% đến dưới 65% đạt 20 điểm; Từ 65% đến dưới 80% đạt 50 điểm; Từ 80% đến dưới 90% đạt 80 điểm; Từ 90% trở lên đạt 100 điểm.
  • A2 - Tỷ lệ dự phòng/(Đầu tư ngắn hạn + Đầu tư dài hạn + Phải thu) (Trọng số 10%): Từ 10% trở lên đạt 0 điểm; Từ 8% đến dưới 10% đạt 20 điểm; Từ 5% đến dưới 8% đạt 50 điểm; Trên 0% đến dưới 5% đạt 80 điểm; Bằng 0 đạt 100 điểm.
  • A3 - Tỷ lệ các khoản phải thu/Tổng tài sản (Trọng số 10%): Từ 90% trở lên đạt 0 điểm; Từ 75% đến dưới 90% đạt 20 điểm; Từ 50% đến dưới 75% đạt 50 điểm; Từ 25% đến dưới 50% đạt 80 điểm; Dưới 25% đạt 100 điểm.
• Khả năng sinh lời:
  • E1 - Lợi nhuận sau thuế/Tổng doanh thu (Trọng số 10%): Nhỏ hơn -10% đạt 0 điểm; Từ -10% đến dưới 0% đạt 20 điểm; Từ 0% đến dưới 5% đạt 50 điểm; Từ 5% đến dưới 20% đạt 70 điểm; Từ 20% trở lên đạt 100 điểm.
  • E2 - Lợi nhuận sau thuế/Vốn chủ sở hữu bình quân (Trọng số 10%): Nhỏ hơn -5% đạt 0 điểm; Từ -5% đến dưới 0% đạt 20 điểm; Từ 0% đến dưới 5% đạt 50 điểm; Từ 5% đến dưới 25% đạt 70 điểm; Từ 25% trở lên đạt 100 điểm.
• Chất lượng thanh khoản:
  • L1 - Tỷ lệ tài sản ngắn hạn/Nợ ngắn hạn (Trọng số 15%): Dưới 100% đạt 0 điểm; Từ 100% đến dưới 120% đạt 40 điểm; Từ 120% đến dưới 150% đạt 80 điểm; Từ 150% trở lên đạt 100 điểm (Không bao gồm tiền gửi giao dịch của nhà đầu tư).
  • L2 - Tỷ lệ tiền và tương đương tiền/Nợ ngắn hạn (Trọng số 10%): Dưới 10% đạt 0 điểm; Từ 10% đến dưới 15% đạt 20 điểm; Từ 15% đến dưới 20% đạt 60 điểm; Từ 20% đến dưới 30% đạt 80 điểm; Từ 30% trở lên đạt 100 điểm.

Chi tiết các tiêu chí chất lượng quản trị (Trọng số tổng 30% - Phụ lục 01)

Nhóm chất lượng quản trị bao gồm 19 tiêu chí đánh giá năng lực điều hành, tính tuân thủ và quy mô hoạt động:

• Kinh nghiệm và năng lực của ban lãnh đạo:
  • Số năm làm lãnh đạo trong lĩnh vực tài chính/chứng khoán của Chủ tịch HĐQT (Trọng số 4%): Từ 5 năm trở lên đạt 100 điểm; giảm dần theo số năm xuống tối thiểu dưới 2 năm đạt 0 điểm.
  • Số năm làm lãnh đạo trong lĩnh vực chứng khoán của Giám đốc/Tổng giám đốc (Trọng số 6%): Từ 5 năm trở lên đạt 100 điểm; giảm dần xuống dưới 2 năm đạt 0 điểm.
  • Số năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính/chứng khoán của Chủ tịch HĐQT (Trọng số 4%): Từ 7 năm trở lên đạt 100 điểm; từ 5 đến dưới 7 năm đạt 80 điểm; từ 3 đến dưới 5 năm đạt 50 điểm; dưới 3 năm đạt 0 điểm.
  • Số năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chứng khoán của Giám đốc/Tổng giám đốc (Trọng số 6%): Từ 7 năm trở lên đạt 100 điểm; từ 5 đến dưới 7 năm đạt 80 điểm; từ 3 đến dưới 5 năm đạt 50 điểm; dưới 3 năm đạt 0 điểm.
• Tính ổn định nhân sự và hệ thống kiểm soát nội bộ:
  • Tính ổn định của các vị trí lãnh đạo chủ chốt trong 3 năm gần nhất (Trọng số 4%): Tỷ lệ thay đổi nhân sự bằng 0% đạt 100 điểm; dưới 5% đạt 80 điểm; từ 5% đến dưới 10% đạt 60 điểm; từ 10% đến dưới 20% đạt 30 điểm; trên 20% đạt 0 điểm.
  • Sự đầy đủ của các Quy trình nghiệp vụ (Trọng số 5%): Đã ban hành đầy đủ và đáp ứng tốt thực tế đạt 100 điểm; chưa đầy đủ đạt 50 điểm; chưa ban hành đạt 0 điểm.
  • Chính sách quản lý rủi ro (Trọng số 5%): Có bộ phận độc lập và chính sách đầy đủ đạt 100 điểm; chưa độc lập nhưng có quy trình đạt 70 điểm; chưa đầy đủ đạt 30 điểm; chưa có quy trình đạt 0 điểm.
  • Năng lực bộ phận kiểm soát nội bộ (Trọng số 5%): Thiết lập đầy đủ và hiệu quả đạt 100 điểm; tương đối hiệu quả đạt 80 điểm; chưa hiệu quả đạt 30 điểm; chưa thiết lập đạt 0 điểm.
  • Kiểm soát tiền gửi giao dịch của nhà đầu tư (Trọng số 5%): Có quy trình và kiểm soát chặt chẽ đạt 100 điểm; chưa có quy trình nhưng kiểm soát chặt chẽ đạt 70 điểm; chưa kiểm soát chặt chẽ đạt 0 điểm.
• Tính minh bạch, quy mô và hiệu quả hoạt động:
  • Mức độ minh bạch thông tin tài chính (Trọng số 6%): Công bố đầy đủ, kịp thời và không có sửa chữa trọng yếu đạt 100 điểm; có sửa chữa không trọng yếu đạt 60 điểm; không công bố đạt 0 điểm.
  • Số năm hoạt động (Trọng số 6%): Trên 7 năm đạt 100 điểm; từ 5 đến 7 năm đạt 80 điểm; từ 4 đến 5 năm đạt 60 điểm; từ 3 đến 4 năm đạt 30 điểm; dưới 3 năm đạt 0 điểm.
  • Tỷ trọng doanh số giao dịch cổ phiếu trên thị trường (Trọng số 8%): Trên 5% đạt 100 điểm; từ 2% đến dưới 5% đạt 80 điểm; từ 1% đến dưới 2% đạt 60 điểm; từ 0.5% đến dưới 1% đạt 30 điểm; dưới 0.5% đạt 0 điểm.
  • Tính hiện đại của hệ thống CNTT (Trọng số 5%): Có hệ thống giao dịch trực tuyến và hệ thống MIS hiệu quả đạt 100 điểm; tương đối hiệu quả đạt 80 điểm; đang triển khai hoặc còn yếu kém đạt 30 điểm; chưa có đạt 0 điểm.
  • Quy mô vốn chủ sở hữu so với mặt bằng chung (Trọng số 5%): Thuộc Top 5 đạt 100 điểm; Top 10 đạt 90 điểm; Top 15 đạt 70 điểm; Top 20 đạt 60 điểm; nhóm còn lại đạt 50 điểm.
  • Tính ổn định và khả năng tăng trưởng vốn trong 2 năm tới (Trọng số 4%): Có kế hoạch khả thi cao đạt 100 điểm; tính khả thi chưa rõ ràng hoặc không có nhu cầu nhưng an toàn đạt 60 điểm; không có kế hoạch đạt 30 điểm; vốn bị giảm đạt 0 điểm.
  • Tính ổn định, bền vững của tăng trưởng doanh thu trung bình 3 kỳ gần nhất (Trọng số 6%): Trên 20% đạt 100 điểm; từ 10% đến 20% đạt 80 điểm; từ 5% đến 10% đạt 60 điểm; dưới 5% đạt 30 điểm; không tăng trưởng đạt 0 điểm.
  • Sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán của VSD do thiếu tiền thanh toán (Trọng số 5%): Không sử dụng đạt 100 điểm; có sử dụng đạt 0 điểm.
  • Tình hình tuân thủ pháp luật chứng khoán trong 6 tháng gần nhất (Trọng số 6%): Không có vi phạm đạt 100 điểm; có vi phạm đạt 0 điểm.
  • Số lượng nghiệp vụ được cấp phép (Trọng số 5%): Được cấp phép 4 nghiệp vụ đạt 100 điểm; 3 nghiệp vụ đạt 80 điểm; 2 nghiệp vụ đạt 50 điểm; 1 nghiệp vụ đạt 0 điểm.