Quyết định 691/QĐ-TTg năm 2018 do Thủ tướng Chính phủ ban hành là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập khung tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2018-2020. Đây là cơ sở để các địa phương định hướng nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới, hướng tới sự phát triển bền vững, toàn diện và đi vào chiều sâu.

Điều kiện chung và Tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu

Để được xét công nhận là xã nông thôn mới kiểu mẫu, xã đó trước hết phải đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao theo quy định hiện hành, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ 4 nhóm tiêu chí cốt lõi sau đây:

1. Tiêu chí Sản xuất - Thu nhập - Hộ nghèo

• Tổ chức sản xuất: Xã phải hình thành được vùng sản xuất hàng hóa tập trung đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, bảo đảm các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, hoạt động kinh doanh có hiệu quả và có khả năng thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Đồng thời, trên địa bàn xã phải có ít nhất 02 hợp tác xã kiểu mới hoạt động liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.
• Thu nhập bình quân đầu người: Tại thời điểm xét công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu, mức thu nhập bình quân đầu người của xã phải đạt mức cao hơn từ 1,5 lần trở lên so với mức thu nhập bình quân đầu người tại thời điểm xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới trước đó.
• Tỷ lệ hộ nghèo: Xã không còn hộ nghèo, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt thuộc diện bảo trợ xã hội theo quy định của pháp luật, hoặc các hộ nghèo phát sinh do tai nạn rủi ro bất khả kháng, do bệnh hiểm nghèo.

2. Tiêu chí Giáo dục - Y tế - Văn hóa

• Lĩnh vực Giáo dục: Tỷ lệ huy động trẻ em đi học mẫu giáo phải đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ trẻ em 6 tuổi vào học lớp 1 đạt tuyệt đối 100%; tỷ lệ trẻ em 11 tuổi hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học đạt từ 95% trở lên (số trẻ còn lại phải đang theo học các lớp tiểu học); tỷ lệ thanh niên, thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 18 đang học chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông hoặc giáo dục nghề nghiệp phải đạt từ 95% trở lên.
• Lĩnh vực Y tế: Trạm y tế xã phải có đủ điều kiện cơ sở vật chất, nhân lực để thực hiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế; tỷ lệ dân số thường trú trên địa bàn xã được quản lý, theo dõi sức khỏe định kỳ đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế toàn dân đạt từ 95% trở lên.
• Lĩnh vực Văn hóa: Xã phải xây dựng được mô hình hoạt động văn hóa, thể thao tiêu biểu, thu hút tối thiểu 60% số người dân thường trú tham gia thường xuyên. Tại mỗi thôn, bản, ấp phải thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả của ít nhất 01 đội hoặc 01 câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ.

3. Tiêu chí Môi trường

• Quản lý chất thải: Tỷ lệ chất thải rắn trên địa bàn được thu gom và xử lý đúng quy trình kỹ thuật đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ rác thải sinh hoạt được phân loại tại nguồn và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp đạt từ 50% trở lên.
• Cảnh quan đường phố: Có ít nhất 60% trở lên các tuyến đường xã, thôn, bản, ấp được xây dựng rãnh thoát nước kiên cố và được trồng cây bóng mát hoặc trồng hoa, cây cảnh dọc toàn tuyến.
• Mô hình bảo vệ môi trường: Xây dựng và duy trì hoạt động hiệu quả của các mô hình cộng đồng tự quản về bảo vệ môi trường (như hợp tác xã, tổ hợp tác, tổ, đội, nhóm thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải, vệ sinh đường làng ngõ xóm; câu lạc bộ tuyên truyền môi trường) thu hút sự tham gia tích cực của người dân.
• Chăn nuôi và sản xuất: Có từ 90% trở lên số hộ chăn nuôi xây dựng chuồng trại đảm bảo vệ sinh thú y và môi trường; 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn thực hiện xử lý rác thải, nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường hiện hành và đảm bảo tính bền vững.

4. Tiêu chí An ninh trật tự - Hành chính công

• An ninh trật tự: Trong thời gian 03 năm liên tục trước năm xét công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu, địa bàn xã không để xảy ra tình trạng khiếu kiện đông người trái pháp luật; không có công dân thường trú phạm tội; các tệ nạn xã hội được kiềm chế và kéo giảm rõ rệt.
• Hành chính công: Thực hiện công khai, minh bạch và đầy đủ các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền; giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân đảm bảo nhanh chóng, đúng pháp luật và hiệu quả; xây dựng được mô hình điển hình về cải cách thủ tục hành chính hoạt động có hiệu quả cao.

Hướng dẫn và tổ chức triển khai thực hiện

Quyết định giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan trung ương và địa phương trong việc triển khai bộ tiêu chí:

• Các Bộ, ngành Trung ương: Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao, có trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết việc thực hiện đối với từng chỉ tiêu, tiêu chí cụ thể thuộc lĩnh vực quản lý của mình.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Căn cứ vào bộ tiêu chí quốc gia và tình hình thực tế của địa phương để chủ động lựa chọn loại hình xã nông thôn mới kiểu mẫu nổi trội nhất (ví dụ: kiểu mẫu về sản xuất, kiểu mẫu về văn hóa, kiểu mẫu về giáo dục, kiểu mẫu về du lịch, kiểu mẫu về môi trường, hoặc kiểu mẫu về an ninh trật tự...) để tập trung chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện xây dựng mô hình điểm.

Quy trình, thủ tục và thẩm quyền xét công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu

• Về điều kiện, trình tự, thủ tục và hồ sơ: Thực hiện áp dụng linh hoạt dựa trên cơ sở quy định tại Quyết định số 2540/QĐ-TTg ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố địa phương đạt chuẩn nông thôn mới giai đoạn 2016-2020. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm cụ thể hóa các quy định này để phù hợp với đặc thù thực tế của địa phương mình.
• Về thẩm quyền quyết định: Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là người có thẩm quyền duy nhất trong việc xét duyệt, ra quyết định công nhận và tổ chức công bố xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn quản lý.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm pháp lý

Quyết định 691/QĐ-TTg chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành. Các chức danh chịu trách nhiệm thi hành Quyết định bao gồm: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các nội dung của Quyết định này.