Quyết định số 78-TTg được ban hành bởi Thủ tướng Chính phủ nhằm điều hành công tác xuất nhập khẩu năm 1994. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho thời kỳ phát triển mới, thúc đẩy tiến độ thực hiện các mục tiêu chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam đến năm 2000.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Quyết định này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng toàn bộ các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh xuất khẩu và nhập khẩu trên phạm vi cả nước.

Dưới đây là nội dung phân tích chi tiết các chính sách và quy định cốt lõi của Quyết định:

Định hướng tổng quát và chính sách khuyến khích xuất nhập khẩu

• Khuyến khích sản xuất và xuất khẩu: Các chính sách, chủ trương và biện pháp quản lý xuất nhập khẩu năm 1994 được thiết kế theo hướng thông thoáng, khuyến khích tối đa việc phát triển sản xuất trong nước, mở rộng lưu thông hàng hóa và tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu.
• Ưu đãi thuế nhập khẩu công nghệ: Nhà nước áp dụng chính sách ưu tiên, ưu đãi về thuế đối với việc nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư công nghệ mới và nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu.
• Xây dựng quy chế ngành hàng: Bộ Thương mại chủ trì phối hợp với Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Bộ Tài chính và các ngành liên quan xây dựng mục tiêu, quy chế điều hành cụ thể cho từng ngành hàng xuất khẩu, bao gồm cả việc định hướng các dự án liên doanh đầu tư với nước ngoài.

Nguyên tắc quản lý hoạt động nhập khẩu

• Sử dụng ngoại tệ hiệu quả: Hoạt động nhập khẩu phải được quản lý chặt chẽ, đúng hướng nhằm tối ưu hóa nguồn ngoại tệ của đất nước, đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển kinh tế.
• Cân đối cung cầu và ổn định giá cả: Việc nhập khẩu phải phục vụ tốt cho sự cân đối chung giữa tiền và hàng, đảm bảo quan hệ cung cầu đối với từng ngành hàng, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đột biến về giá cả trên thị trường.
• Kiểm soát năng lực doanh nghiệp: Bộ Thương mại, hệ thống Ngân hàng và các ngành quản lý sản xuất có trách nhiệm nắm vững tình hình tài chính, năng lực hoạt động kinh doanh thực tế của doanh nghiệp khi giải quyết các nhu cầu nhập khẩu cụ thể.

Quản lý các mặt hàng trọng yếu và phân công trách nhiệm

• Vai trò của Ủy ban Kế hoạch Nhà nước: Là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc phối hợp với Bộ Thương mại và các ngành sản xuất để cân đối, quyết định danh mục hàng hóa và nhu cầu xuất nhập khẩu nhằm bảo đảm quan hệ cung cầu thị trường.
• Các mặt hàng đặc biệt phải trình Thủ tướng phê duyệt: Đối với các mặt hàng chiến lược bao gồm gạo xuất khẩu, hạn mức gỗ sản xuất hàng xuất khẩu, xăng dầu, phân bón, sắt thép, xi măng, ô tô và xe gắn máy, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước phải trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trước khi công bố thực hiện.
• Vai trò điều hành của Bộ Thương mại: Trên cơ sở định hướng của Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và phê duyệt của Thủ tướng, Bộ Thương mại chịu trách nhiệm quản lý, điều hành trực tiếp việc xuất nhập khẩu; xây dựng quy chế điều hành nhằm tránh ách tắc lưu thông, ngăn chặn sốt giá và bảo hộ hợp lý hàng sản xuất trong nước.

Phát triển mạng lưới thương nghiệp và thị trường miền núi

• Bộ Thương mại có trách nhiệm đẩy nhanh việc xây dựng tổ chức, quy chế điều hành mạng lưới thương nghiệp để nắm bắt sát sao nhu cầu của các khu vực và thị trường trong nước.
• Đặc biệt chú trọng đến thị trường miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua việc tổ chức tốt khâu tiêu thụ sản phẩm do địa phương sản xuất và đưa hàng hóa thiết yếu đến trực tiếp tay người dân.

Chính sách thuế và quản lý thương mại biên giới

• Điều chỉnh thuế linh hoạt: Bộ Thương mại chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và các ngành sản xuất theo dõi sát sao tình hình thực tế để đề xuất Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh kịp thời các mức thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu theo quy định của pháp luật.
• Chấn chỉnh buôn bán biên giới: Hoạt động thương mại với các nước có chung đường biên giới phải được chấn chỉnh theo đúng các hiệp định thương mại đã ký kết và tập quán quốc tế. Bộ Thương mại ban hành quy chế quản lý riêng nhằm khuyến khích xuất khẩu hàng nội địa, kiểm soát chặt chẽ nhập khẩu, hạn chế các mặt hàng gây ảnh hưởng xấu đến sản xuất và tiêu dùng trong nước.
• Tập trung đầu mối thu thuế: Tổng cục Hải quan phối hợp với Bộ Tài chính triển khai việc tập trung toàn bộ công tác thu thuế hàng hóa xuất nhập khẩu về một đầu mối duy nhất là ngành Hải quan.

Cải cách thủ tục hành chính và quản lý hạn ngạch

• Đơn giản hóa quy trình cấp phép: Bộ Thương mại thực hiện rà soát, cải tiến toàn bộ quy trình cấp giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu, cấp hạn ngạch và cấp giấy phép xuất nhập khẩu hàng hóa theo hướng đơn giản, thuận tiện cho doanh nghiệp, kiên quyết chống các hành vi sách nhiễu, tiêu cực.
• Phê duyệt danh mục cấm xuất nhập khẩu: Phê duyệt danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu năm 1994. Danh mục này áp dụng thống nhất cho cả đường mậu dịch, viện trợ, quà biếu và quà tặng. Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan có trách nhiệm công bố công khai để thực hiện.
• Quản lý hạn ngạch theo cam kết quốc tế: Bộ Thương mại công bố danh mục hàng hóa quản lý bằng hạn ngạch đối với các mặt hàng Việt Nam đã cam kết với nước ngoài; phối hợp với các Bộ liên quan xây dựng quy chế phân bổ hạn ngạch công khai, hợp lý và có sự điều chỉnh linh hoạt theo tình hình sản xuất của doanh nghiệp.

Chế độ thông tin, báo cáo và hiệu lực thi hành

• Báo cáo định kỳ hàng quý: Bộ Thương mại phối hợp với Tổng cục Hải quan thực hiện báo cáo định kỳ hàng quý lên Thủ tướng Chính phủ (đồng gửi Ủy ban Kế hoạch Nhà nước) về tình hình xuất nhập khẩu, diễn biến thị trường trong và ngoài nước, đặc biệt là các mặt hàng chủ yếu; đồng thời kiến nghị điều chỉnh chỉ tiêu, hạn mức cho phù hợp với thực tế.
• Trách nhiệm thi hành: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm hướng dẫn và thi hành nghiêm túc Quyết định này.