Ngày 24 tháng 9 năm 1997, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 789-TTg về việc phê duyệt quy hoạch tổng thể xa lộ Bắc Nam. Đây là một quyết định mang tính chiến lược nhằm hình thành trục giao thông xuyên Việt thứ hai, hỗ trợ cho Quốc lộ 1A, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng và kết nối toàn diện các vùng miền trên cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quyết định này áp dụng đối với các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có tuyến đường đi qua, Ban Chỉ đạo Nhà nước về công trình xa lộ Bắc Nam, Hội đồng Thẩm định Nhà nước về các dự án đầu tư, cùng các tổ chức, lực lượng quân đội, thanh niên xung phong và các đơn vị thi công tham gia vào quá trình quy hoạch, thiết kế và xây dựng dự án.

Quy hoạch hướng tuyến và các điểm khống chế của xa lộ Bắc Nam

Tuyến xa lộ Bắc Nam được quy hoạch với các thông số địa lý và hướng tuyến cụ thể như sau:

• Điểm đầu: Tại Hoà Lạc - Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), là điểm cuối của đường cao tốc Láng - Hoà Lạc.
• Điểm cuối: Tại Ngã tư Bình Phước - Thành phố Hồ Chí Minh, là điểm giao cắt giữa Quốc lộ 13 với xa lộ Đại Hàn.
• Tổng chiều dài: Xấp xỉ 1.800 km, cơ bản bám theo hướng tuyến của các tuyến đường hiện hữu bao gồm Quốc lộ 21A, Quốc lộ 15A, Quốc lộ 14B, Quốc lộ 14 và Quốc lộ 13.
• Các điểm khống chế chủ yếu trên tuyến: Cầu Sỏi, Xóm Kho, Ngọc Lạc, Tân Kỳ, Phố Châu, Tân Ấp, Khe Rinh, Bùng, Cam Lộ, Phà Tuần, hầm Hải Vân, Hà Nha, Thạnh Mỹ, đèo Lò Xo, Ngọc Hồi, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, Đắk Nông, Chơn Thành.
• Tuyến phía Tây: Tiến hành lập dự án và đầu tư xây dựng đoạn tuyến phía Tây từ Troóc (Quảng Bình) đến Thạnh Mỹ theo hướng tuyến do Bộ Quốc phòng đề nghị.
• Phối hợp liên ngành: Bộ Giao thông vận tải có trách nhiệm phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các đơn vị liên quan để chính xác hóa vị trí tuyến đi qua các khu vực đặc biệt về an ninh quốc phòng, công trình thủy lợi và các khu rừng quốc gia.

Quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật theo từng phân đoạn

Mặt cắt ngang của xa lộ Bắc Nam được quy hoạch theo từng đoạn với quy mô từ 2 đến 8 làn xe, thực hiện phân kỳ theo từng giai đoạn cụ thể:

• Đoạn Hoà Lạc - Xóm Kho: Chiều dài 90 km; quy hoạch 2 làn xe (giai đoạn 1), lâu dài nghiên cứu hướng tuyến phù hợp để đạt quy mô 6 làn xe; tốc độ thiết kế từ 60 đến 100 km/h.
• Đoạn Xóm Kho - Làng Tra: Chiều dài 145 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế từ 60 đến 80 km/h.
• Đoạn Làng Tra - Tân Kỳ: Chiều dài 60 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế 100 km/h.
• Đoạn Tân Kỳ - Bùng: Chiều dài 277 km; quy hoạch 4 làn xe; tốc độ thiết kế 60 km/h.
• Đoạn Bùng - Cam Lộ: Chiều dài 133 km; quy hoạch 4 làn xe; tốc độ thiết kế 100 km/h.
• Đoạn Cam Lộ - Km 858 Quốc lộ 1A: Chiều dài 101 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế từ 80 đến 100 km/h.
• Đoạn Km 858 - Hà Nha: Chiều dài 109 km; quy hoạch 4 làn xe; tốc độ thiết kế 80 km/h.
• Đoạn Hà Nha - Thạnh Mỹ: Chiều dài 29 km; quy hoạch 4 làn xe; tốc độ thiết kế 60 km/h.
• Đoạn Thạnh Mỹ - Đắk Glei: Chiều dài 126 km; quy hoạch 2 làn xe; tốc độ thiết kế từ 40 đến 60 km/h.
• Đoạn Đắk Glei - Ngọc Hồi: Chiều dài 53 km; quy hoạch 2 làn xe; tốc độ thiết kế 80 km/h.
• Đoạn Ngọc Hồi - Buôn Ma Thuột: Chiều dài 287 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế 100 km/h.
• Đoạn Buôn Ma Thuột - Đắk Nông: Chiều dài 126 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế từ 60 đến 80 km/h.
• Đoạn Đắk Nông - Bù Đăng: Chiều dài 58 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế 80 km/h.
• Đoạn Bù Đăng - Chơn Thành: Chiều dài 94 km; quy hoạch 6 làn xe; tốc độ thiết kế 100 km/h.
• Đoạn Chơn Thành - Bình Phước: Chiều dài 79 km; quy hoạch 8 làn xe; tốc độ thiết kế 100 km/h.

Lưu ý: Cấp tốc độ thiết kế sẽ được chuẩn xác lại trong giai đoạn nghiên cứu khả thi. Trong giai đoạn 1 (1998 - 2002), toàn bộ tuyến đường sẽ được xây dựng trước mắt với quy mô 2 làn xe.

Quy hoạch hệ thống đường ngang kết nối

Để tạo sự liên kết chặt chẽ giữa hai trục dọc xuyên Việt (Quốc lộ 1A và xa lộ Bắc Nam), đồng thời kết nối các cửa khẩu phía Tây với các hải cảng và đường liên tiểu vùng, quy hoạch xác định hệ thống gồm 20 đường ngang với tổng chiều dài khoảng 1.700 km. Hệ thống này bao gồm các tuyến đường đặc biệt quan trọng như Quốc lộ 6, 7, 8, 9, 19, 24, 25, 26, 27, 29, 40, 47, 48, 49... Quy hoạch chi tiết cho các hệ thống đường ngang này sẽ được lập và xem xét riêng biệt trong tổng thể mạng lưới giao thông đường bộ Việt Nam.

Phân kỳ đầu tư dự án

Việc xây dựng xa lộ Bắc Nam được chia làm ba giai đoạn chiến lược:

• Giai đoạn 1 (1998 - 2002): Thực hiện mở rộng, nâng cấp kết hợp xây dựng mới đường quy mô 2 làn xe trên cơ sở các Quốc lộ 21A, 15, 14B, 14, 13. Đối với những đoạn có địa hình thuận lợi, thiết kế ngay theo tiêu chuẩn bình diện và trắc dọc quy hoạch, đồng thời xác định chỉ giới quy hoạch giao cho địa phương quản lý. Trong 3 năm đầu (1998 - 2000), tập trung đầu tư đoạn Xóm Kho - Ngọc Hồi (gồm nâng cấp đường ngang từ Xóm Kho ra Quốc lộ 1A để hỗ trợ phân luồng trong mùa mưa lũ) và nâng cấp mặt đường đoạn Ngọc Hồi - Buôn Ma Thuột. Hoàn thành nâng cấp đoạn Hoà Lạc - Xóm Kho và đoạn tuyến tránh Hải Vân qua đèo Mũi Trâu trong giai đoạn này.
• Giai đoạn 2 (2002 - 2010): Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế đất nước để tiếp tục hoàn thiện xa lộ theo đúng mặt cắt ngang và quy mô quy hoạch. Ưu tiên đầu tư các đoạn có nhu cầu vận tải lớn nhằm phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội vùng.
• Giai đoạn 3 (sau năm 2010): Kéo dài xa lộ Bắc Nam về phía Bắc lên Cao Bằng (biên giới Việt - Trung) và về phía Nam xuống Cà Mau, Năm Căn để hoàn thiện trục xuyên Việt thứ hai.

Tổng mức đầu tư và phương thức huy động vốn giai đoạn 1

Tổng mức đầu tư ước tính cho giai đoạn 1 là 10.220 tỷ đồng (chưa bao gồm kinh phí xây dựng hầm Hải Vân bằng nguồn vốn vay OECF). Con số này sẽ được chuẩn xác trong giai đoạn lập dự án nghiên cứu khả thi. Phương thức huy động vốn được đa dạng hóa thông qua các nguồn:

• Nguồn vốn trong nước: Cân đối ngân sách nhà nước kết hợp tuyên truyền, vận động tinh thần yêu nước để nhân dân đóng góp sức người, sức của dưới nhiều hình thức khác nhau.
• Nguồn vốn nước ngoài: Khuyến khích đầu tư dưới các hình thức viện trợ không hoàn lại, vốn vay, hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT)... áp dụng cho các công trình lớn như hầm Hải Vân, các cầu lớn hoặc các đoạn tuyến có hiệu quả đầu tư cao.

Tổ chức lực lượng thi công và phân giao nhiệm vụ

Để đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình, việc tổ chức lực lượng và phân giao nhiệm vụ được quy định rõ ràng:

• Lực lượng tham gia: Huy động tổng lực bao gồm các lực lượng chuyên nghiệp, lực lượng quốc phòng, thanh niên xung phong và lực lượng lao động địa phương (tranh thủ thời gian nông nhàn). Trong đó, các Tổng công ty xây dựng thuộc ngành Giao thông vận tải, các Bộ, ngành (gồm cả đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng và Trung ương Đoàn) đóng vai trò chủ công.
• Nhiệm vụ của các Bộ, ngành: Phối hợp với Bộ Giao thông vận tải thực hiện nhanh chóng các thủ tục xây dựng cơ bản, lập dự án nghiên cứu khả thi giai đoạn 1 để đảm bảo khởi công dự án vào đầu năm 1998.
• Nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo: Ban Chỉ đạo Nhà nước về công trình xa lộ Bắc Nam phối hợp với các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu, xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt các cơ chế, chính sách đặc biệt áp dụng riêng cho dự án này.

Hiệu lực thi hành

Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành (ngày 24 tháng 9 năm 1997). Trưởng ban Ban Chỉ đạo Nhà nước về công trình xa lộ Bắc Nam, Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Chủ tịch Hội đồng Thẩm định Nhà nước về các dự án đầu tư chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.