Quyết định số 856/1997/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành (Thủ tướng Phan Văn Khải ký) nhằm triển khai một số biện pháp cấp bách để tiêu thụ lúa hàng hóa tại các tỉnh phía Bắc trong vụ mùa năm 1997. Quyết định này được ban hành trong bối cảnh vụ lúa Đông xuân và vụ Mùa năm 1997 ở các tỉnh phía Bắc đạt sản lượng lớn, lần đầu tiên có lượng lúa hàng hóa dư thừa lớn cho tiêu dùng, dự trữ và xuất khẩu. Tuy nhiên, giá lúa trên thị trường miền Bắc thời điểm đó liên tục sụt giảm xuống mức thấp kỷ lục, thấp hơn cả giá thành sản xuất, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nông dân và ảnh hưởng tiêu cực đến đà phát triển sản xuất nông nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Quyết định:

• Phạm vi áp dụng: Các hoạt động thu mua, hỗ trợ tài chính, lưu thông, phân phối và xuất khẩu lúa, gạo hàng hóa thuộc vụ mùa năm 1997 tại địa bàn các tỉnh phía Bắc.
• Đối tượng áp dụng: Ủy ban nhân dân các tỉnh phía Bắc; Tổng công ty lương thực miền Bắc và các đơn vị thành viên; các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác được chỉ định tham gia thu mua lúa; các Bộ, ngành liên quan bao gồm Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ban Vật giá Chính phủ và Cục Dự trữ Quốc gia.

Các nội dung chính sách cốt lõi của Quyết định:

1. Tổ chức thu mua khẩn trương và bình ổn giá lúa cho nông dân

• Giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ trong việc chỉ đạo và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức kinh tế thuộc mọi thành phần khẩn trương thu mua ngay lượng lúa hàng hóa còn tồn đọng trong dân.
• Đặt mục tiêu điều hành nhằm nâng dần giá lúa trên thị trường lên mức từ 1.400 đồng/kg đến 1.500 đồng/kg, bảo đảm bù đắp chi phí và mang lại lợi ích hợp lý cho người sản xuất.
• Tổng công ty lương thực miền Bắc có trách nhiệm chỉ đạo sát sao các công ty thành viên, chủ động phối hợp với chính quyền địa phương thu mua phần lớn lượng lúa hàng hóa, tuyệt đối không để giá lúa tiếp tục giảm sâu gây thua thiệt cho nông dân.
• Bộ Thương mại, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Tổng công ty lương thực miền Bắc có nhiệm vụ tích cực tìm kiếm thị trường tiêu thụ và xuất khẩu cho nguồn lúa gạo tại các tỉnh phía Bắc.

2. Chính sách hỗ trợ lãi suất vốn vay ngân hàng để thu mua lúa tạm trữ

• Nhà nước thực hiện chính sách hỗ trợ lãi suất tiền vay ngân hàng trong thời gian 3 tháng đối với các Công ty lương thực nhà nước và các doanh nghiệp được Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ định thu mua lúa dư thừa theo chỉ tiêu được giao.
• Thời gian áp dụng hỗ trợ lãi suất đối với các giao dịch thu mua thực tế diễn ra từ ngày 15 tháng 10 đến hết ngày 31 tháng 1 năm 1997.
• Giao Ban Vật giá Chính phủ và Bộ Tài chính sử dụng nguồn Quỹ bình ổn giá để cấp phát kinh phí hỗ trợ lãi suất vốn vay cho các doanh nghiệp, bảo đảm tính kịp thời và hiệu quả thực tế.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm chỉ đạo các Ngân hàng Thương mại chuẩn bị và cung ứng đầy đủ, kịp thời nguồn vốn vay cho các doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ thu mua lúa.
• Quy định rõ thẩm quyền xác nhận đối tượng vay vốn: Tổng giám đốc Tổng công ty lương thực miền Bắc xác nhận cho các đơn vị thành viên trực thuộc; Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh xác nhận cho các doanh nghiệp khác được chỉ định trên địa bàn và chịu trách nhiệm giám sát việc sử dụng vốn vay đúng mục đích thu mua lúa.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hỗ trợ Thủ tướng Chính phủ theo dõi, kiểm tra toàn bộ quá trình tiêu thụ lúa hàng hóa của các địa phương và doanh nghiệp để kịp thời đề xuất các giải pháp xử lý phát sinh.

3. Các biện pháp khuyến khích và tháo gỡ rào cản xuất khẩu

• Cho phép tất cả các tổ chức, doanh nghiệp có thị trường và ký kết được hợp đồng xuất khẩu thóc hoặc gạo từ phía Bắc được phép thực hiện xuất khẩu trực tiếp. Bộ Thương mại chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết cho các tỉnh và doanh nghiệp thực hiện.
• Phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh quyền quyết định việc xuất khẩu gạo hoặc thóc từ phía Bắc sang các thị trường lân cận bao gồm Trung Quốc, Lào và Căm-pu-chia.
• Áp dụng mức thuế suất thuế xuất khẩu ưu đãi 0% đối với toàn bộ lượng thóc và gạo xuất khẩu có nguồn gốc từ các tỉnh phía Bắc.

4. Phối hợp liên ngành thúc đẩy tiêu thụ và điều tiết dự trữ quốc gia

• Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Thương mại, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng giải pháp cụ thể để đưa gạo phía Bắc vào các chương trình xuất khẩu trả nợ, viện trợ hoặc bán theo các Hiệp định đã ký kết giữa các Chính phủ.
• Bộ Thương mại và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo Tổng công ty lương thực miền Bắc và Tổng công ty lương thực miền Nam tập trung tìm kiếm đối tác để ký kết ngay các hợp đồng xuất khẩu gạo phía Bắc vào thời điểm cuối năm 1997 và đầu năm 1998.
• Tổng công ty lương thực miền Bắc khẩn trương mở rộng phương thức bán gạo phía Bắc thông qua hệ thống kho ngoại quan sang Cu Ba và các quốc gia khác. Các Bộ ngành liên quan nghiên cứu, trình Thủ tướng Chính phủ các cơ chế ưu đãi riêng cho hình thức bán hàng qua kho ngoại quan này.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phương án tiêu thụ lúa, gạo thông qua việc lồng ghép vào các chương trình lâm nghiệp (trồng rừng) và chương trình phát triển chăn nuôi lợn hướng thịt xuất khẩu.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và Cục Dự trữ Quốc gia tính toán, cân đối lại định mức dự trữ lương thực quốc gia cho năm 1998 và các năm tiếp theo để tăng cường sức mua tạm trữ của Nhà nước.

5. Quy hoạch và đầu tư phát triển vùng nguyên liệu xuất khẩu dài hạn

• Giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân các tỉnh tiến hành quy hoạch lại sản xuất.
• Tăng cường đầu tư cho công tác khuyến nông (bao gồm cung cấp giống chất lượng cao, chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến) và nâng cấp hệ thống cơ sở chế biến sau thu hoạch nhằm hình thành các vùng chuyên canh sản xuất lúa hàng hóa đạt tiêu chuẩn chất lượng xuất khẩu tại các tỉnh phía Bắc.

Hiệu lực thi hành:

Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các nhiệm vụ được phân công tại Quyết định này.