Quyết định 91-BXD/ĐT được ban hành năm 1993 bởi Bộ trưởng Bộ Xây dựng, ban hành kèm theo Quy chế hành nghề kiến trúc sư nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý, tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề đối với lực lượng kiến trúc sư trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy chế này áp dụng thống nhất trong cả nước đối với các kiến trúc sư hành nghề thiết kế kiến trúc dưới các chức danh khác nhau, người tốt nghiệp các ngành đại học xây dựng khác muốn hành nghề thiết kế kiến trúc, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam hành nghề thiết kế, cũng như các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức thiết kế có liên quan.

Điều kiện hành nghề đối với từng chức danh kiến trúc sư

• Chức danh Thiết kế viên: Yêu cầu phải có quyền công dân; sở hữu văn bằng kiến trúc sư hợp pháp; có phẩm chất, năng lực chuyên môn tương xứng với chức danh đảm nhận, nắm vững luật lệ, chính sách, tiêu chuẩn và quy phạm xây dựng; đồng thời phải hành nghề dưới sự điều hành trực tiếp của một Chủ nhiệm đồ án.
• Chức danh Chủ nhiệm đồ án (Chủ trì kiến trúc): Yêu cầu có quyền công dân; tốt nghiệp đại học chuyên ngành kiến trúc; có phẩm chất, năng lực sáng tạo kiến trúc và năng lực tổ chức, quản lý, điều hành công việc thiết kế; có ít nhất 5 năm trực tiếp sáng tạo kiến trúc với các công trình chất lượng, không sai phạm chuyên môn và được tổ chức thiết kế cùng Hội Kiến trúc sư giới thiệu. Chức danh này bắt buộc phải được Bộ Xây dựng xét cấp chứng chỉ hành nghề.
• Đối với người tốt nghiệp ngành xây dựng khác: Nếu đã và đang hành nghề thiết kế kiến trúc và muốn tiếp tục hành nghề theo các chức danh trên thì phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện tương ứng. Khi xin cấp chứng chỉ Chủ nhiệm đồ án, phải làm đơn nêu rõ quá trình hành nghề gửi về Bộ Xây dựng.
• Đối với người nước ngoài thường trú tại Việt Nam: Muốn hành nghề thiết kế kiến trúc tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện tương tự như kiến trúc sư trong nước. Đặc biệt, các đồ án do người nước ngoài thiết kế phải được ít nhất một Chủ nhiệm đồ án người Việt Nam kiểm tra về sự tuân thủ pháp luật, tiêu chuẩn và quy phạm xây dựng của Việt Nam.
• Hạn chế hành nghề đối với công chức: Các kiến trúc sư là công chức trong cơ quan quản lý nhà nước không được phép hành nghề kiến trúc sư đối với những đồ án có liên quan trực tiếp đến chức trách, nhiệm vụ được giao.

Quy định về xét cấp và phân hạng chứng chỉ Chủ nhiệm đồ án

• Thẩm quyền và thủ tục cấp: Kiến trúc sư muốn hành nghề với chức danh Chủ nhiệm đồ án phải lập hồ sơ theo quy định gửi về Bộ Xây dựng. Bộ Xây dựng thành lập Hội đồng chuyên môn (gồm đại diện Bộ Xây dựng làm Chủ tịch, đại diện Hội Kiến trúc sư Việt Nam và các chuyên gia uy tín) để xét cấp chứng chỉ. Chủ nhiệm đồ án được hành nghề toàn quốc nhưng phải đăng ký tư cách cá nhân hoặc trong tổ chức thiết kế có tư cách pháp nhân tại nơi cư trú.
• Phân hạng chứng chỉ: Chứng chỉ Chủ nhiệm đồ án được phân làm hai hạng. Hạng I được phép thiết kế tất cả các thể loại công trình. Hạng II được thiết kế công trình theo chuyên ngành nhất định hoặc các công trình không nằm tại trung tâm đô thị, không mang tính chất tiêu biểu, đặc trưng cho đô thị hoặc quốc gia.
• Thời hạn hiệu lực: Chứng chỉ được xét cấp hàng năm, có giá trị sử dụng trong vòng 5 năm. Khi hết hạn phải làm thủ tục xin cấp tiếp. Trong thời gian chứng chỉ còn hiệu lực, chủ nhiệm đồ án có thể làm đơn xin nâng hạng nếu đủ điều kiện.

Nghĩa vụ và quyền hạn của người hành nghề kiến trúc

• Trách nhiệm xã hội và nghề nghiệp: Kiến trúc sư có nghĩa vụ ưu tiên đóng góp vào việc tôn tạo, xây dựng nền kiến trúc nước nhà, cải thiện môi trường sống, môi trường tự nhiên và xây dựng; bảo đảm hài hòa giữa nghệ thuật, kỹ thuật, kinh tế và tính thực tiễn của đồ án.
• Trách nhiệm cá nhân của Chủ nhiệm đồ án: Chịu trách nhiệm cá nhân hoàn toàn về đồ án; tổ chức, điều phối các chuyên ngành thiết kế đạt tối ưu về công nghệ, an toàn, bền vững và thẩm mỹ. Chủ nhiệm đồ án và tác giả phải thực hiện quyền giám sát tác giả trong suốt quá trình thi công và nghiệm thu công trình theo quy định của Nhà nước.
• Quyền bình đẳng và bảo hộ: Mọi kiến trúc sư hành nghề dưới bất kỳ hình thức nào đều bình đẳng trước pháp luật, được bảo đảm quyền lợi vật chất, tinh thần và được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của Nhà nước.

Công tác thanh tra, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm

• Công tác kiểm tra: Các cơ quan cấp phép hành nghề, cấp phép xây dựng và phê duyệt đồ án có trách nhiệm kiểm tra chứng chỉ và hoạt động của Chủ nhiệm đồ án. Bộ Xây dựng phối hợp với các cơ quan trung ương và địa phương kiểm tra việc đăng ký hành nghề theo quy chế này.
• Chế tài xử lý vi phạm chung: Tùy theo mức độ vi phạm, người hành nghề có thể bị cảnh cáo, phạt tiền, thu hồi chứng chỉ hành nghề tạm thời hoặc vĩnh viễn, hoặc truy cứu trách nhiệm trước cơ quan pháp luật.
• Các hành vi vi phạm cụ thể: Hành nghề vượt quá phạm vi cho phép sẽ bị cảnh cáo, phạt tiền và đình chỉ hoạt động vi phạm. Chủ nhiệm đồ án cho mượn tên, chức danh mà không trực tiếp thực hiện nhiệm vụ sẽ bị cảnh cáo/phạt tiền ở lần đầu, thu hồi tạm thời chứng chỉ ở lần thứ hai, và thu hồi vĩnh viễn ở lần thứ ba. Vi phạm tiêu chuẩn, quy phạm gây ảnh hưởng chất lượng công trình phải đền bù thiệt hại và bị thu hồi chứng chỉ hoặc truy cứu trách nhiệm pháp luật.
• Tính pháp lý của sản phẩm: Các đồ án thiết kế do tổ chức hoặc cá nhân không có chứng chỉ hành nghề thực hiện sẽ hoàn toàn không có giá trị pháp lý, đồng thời tổ chức thiết kế đó sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Cơ quan cấp chứng chỉ có quyền thu hồi tạm thời hoặc vĩnh viễn chứng chỉ đã cấp.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn thực hiện

Quyết định 91-BXD/ĐT và Quy chế kèm theo có hiệu lực thi hành thống nhất trên cả nước kể từ ngày 1 tháng 7 năm 1993. Các quy định trước đây trái với Quy chế này đều bị bãi bỏ. Việc tiếp nhận đơn xin cấp chứng chỉ Chủ nhiệm đồ án được gửi về Bộ Xây dựng; danh sách cấp chứng chỉ đợt 1 được công bố vào tháng 7 năm 1993, các đợt tiếp theo định kỳ 6 tháng xét duyệt một lần. Chánh Văn phòng Bộ, Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ, Kiến trúc sư trưởng, Giám đốc các Sở Xây dựng, Sở Nhà đất, Sở Giao thông công chính các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm phổ biến và hướng dẫn thực hiện.