Sắc lệnh số 41 do Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành quy định về chế độ báo chí, đặt nền móng pháp lý đầu tiên cho hoạt động xuất bản, kiểm duyệt và xử lý vi phạm trong lĩnh vực báo chí tại Việt Nam. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý hoạt động thông tin, tuyên truyền, bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội trong giai đoạn đầu thành lập nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Sắc lệnh áp dụng đối với mọi hoạt động xuất bản, phát hành báo chí trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Đối tượng điều chỉnh bao gồm các cá nhân, tổ chức, nhà in, chủ bút, phóng viên và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động báo chí.

Thể lệ xuất bản báo chí (Mục thứ I)

• Thủ tục khai trình trước khi xuất bản: Mọi cá nhân hoặc tổ chức muốn xuất bản một tờ báo hoặc ấn phẩm định kỳ đều phải làm đơn khai trình gửi cơ quan có thẩm quyền. Đơn khai trình phải nêu rõ các thông tin bắt buộc bao gồm: tên tờ báo, tôn chỉ mục đích, kỳ hạn xuất bản, địa chỉ tòa soạn, nhà in, cùng danh tính của chủ bút và người quản lý.
• Điều kiện đối với người chịu trách nhiệm: Người đứng tên xuất bản, chủ bút hoặc người quản lý tờ báo phải là công dân Việt Nam, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, không bị tước quyền công dân và không có tiền án tiền sự về các tội danh xâm phạm an ninh quốc gia hoặc đạo đức xã hội.
• Nghĩa vụ nộp lưu chiểu: Trước khi phát hành rộng rãi ra công chúng, các số báo phải thực hiện nghĩa vụ nộp lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước và thư viện quốc gia theo đúng số lượng và thời gian quy định để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và lưu trữ lịch sử.

Chế độ kiểm duyệt báo chí (Mục thứ II)

• Áp dụng biện pháp kiểm duyệt: Trong các trường hợp cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc trong tình trạng khẩn cấp, thiết quân luật, Chính phủ có quyền thiết lập chế độ kiểm duyệt trước đối với tất cả các ấn phẩm báo chí trước khi đem in và phát hành.
• Trách nhiệm của cơ quan kiểm duyệt: Cơ quan có thẩm quyền kiểm duyệt có nhiệm vụ xem xét nội dung các bản thảo một cách nhanh chóng, khách quan, đảm bảo không làm chậm trễ tiến độ xuất bản hợp pháp của các tòa soạn, đồng thời ngăn chặn kịp thời các thông tin có thể gây nguy hại cho quốc phòng, an ninh hoặc quan hệ ngoại giao.

Các biện pháp trừng phạt và xử lý vi phạm (Mục thứ III)

• Xử lý hành vi xuất bản trái phép: Các trường hợp xuất bản báo chí mà không thực hiện thủ tục khai trình, không được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền hoặc cố tình xuất bản khi đã bị đình bản sẽ bị tịch thu ấn phẩm, phạt tiền và truy cứu trách nhiệm đối với người đứng đầu.
• Xử lý vi phạm về nội dung thông tin: Nghiêm cấm và trừng trị nghiêm khắc các hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc đường lối chính sách của Chính phủ, gây hoang mang trong nhân dân, kích động bạo loạn hoặc tiết lộ bí mật quốc gia.
• Các hình thức chế tài: Tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, các cá nhân và tổ chức vi phạm có thể bị áp dụng các hình phạt như: phạt tiền, tịch thu phương tiện xuất bản, đình bản tạm thời hoặc vĩnh viễn, và truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành.

Điều khoản thi hành (Mục thứ IV)

• Hiệu lực thi hành: Sắc lệnh này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành.
• Trách nhiệm thực hiện: Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp và các cơ quan hành chính các cấp chịu trách nhiệm thi hành các quy định tại Sắc lệnh này. Mọi quy định trước đây trái với Sắc lệnh này đều bãi bỏ.