Giới thiệu chung về Hiệp định

Hiệp định hợp tác trong lĩnh vực vận tải biển giữa Việt Nam và An-giê-ri là văn kiện pháp lý quan trọng được ký kết vào ngày 28 tháng 02 năm 2011 tại An-giê-ri. Hiệp định thiết lập khung pháp lý toàn diện nhằm thúc đẩy, phát triển ngành vận tải biển và tối ưu hóa các hoạt động hàng hải thương mại giữa hai nước trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi.

1. Mục đích, định nghĩa và phạm vi áp dụng (Điều 1 - Điều 4)

Nhóm điều khoản đầu tiên định hình mục tiêu chiến lược, các khái niệm pháp lý cốt lõi và giới hạn phạm vi điều chỉnh của Hiệp định:

• Mục đích của Hiệp định (Điều 1): Thúc đẩy phát triển vận tải biển; tổ chức và phối hợp tốt nhất các hoạt động hàng hải; xây dựng chính sách thống nhất dựa trên sự bổ sung lẫn nhau giữa đội tàu hai nước; xóa bỏ rào cản cản trở khai thác vận tải biển; hợp tác cứu hộ, bảo vệ môi trường biển, an toàn hàng hải; hài hòa pháp luật hàng hải; thống nhất quan điểm tại các diễn đàn quốc tế và hợp tác đào tạo chuyên ngành.
• Các định nghĩa cơ bản (Điều 2): Xác định rõ "Cơ quan hàng hải có thẩm quyền" phía Việt Nam là Bộ Giao thông vận tải (hoặc cơ quan được Chính phủ chỉ định), phía An-giê-ri là Bộ Giao thông vận tải. "Công ty vận tải biển" bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân có trụ sở hợp pháp. "Tàu biển" chỉ áp dụng đối với tàu thương mại đăng ký hợp pháp mang cờ quốc tịch của một Bên hoặc tàu do công ty của Bên đó thuê (loại trừ tàu quân sự, công vụ, nghiên cứu, tàu cá, tàu công trình phi thương mại). "Thuyền viên" là người được tuyển dụng làm việc trên tàu và có tên trong danh sách thuyền viên.
• Lĩnh vực không áp dụng (Điều 3): Hiệp định loại trừ các hoạt động dành riêng cho tàu mang cờ quốc tịch của mỗi nước theo luật nội địa, bao gồm: vận tải nội địa (cabotage), cứu hộ, lai dắt, hoa tiêu và các dịch vụ cảng biển đặc thù khác.
• Áp dụng pháp luật (Điều 4): Tàu biển, thuyền viên, hành khách và hàng hóa của một Bên khi ở trong lãnh hải, nội thủy hoặc cảng của Bên kia có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ pháp luật của nước sở tại.

2. Quy chế pháp lý đối với tàu biển và thuyền viên (Điều 5 - Điều 8)

Các quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho phương tiện và nhân sự hàng hải của hai nước khi hoạt động tại lãnh thổ của nhau:

• Quốc tịch và giấy tờ của tàu (Điều 5): Hai Bên công nhận quốc tịch tàu và các giấy tờ pháp lý quốc tế liên quan đến cấu trúc, thiết bị, công suất, dung tích do cơ quan thẩm quyền của Bên kia cấp. Đặc biệt, tàu đã được cấp giấy chứng nhận dung tích theo Công ước quốc tế về Đo dung tích tàu biển năm 1969 (TONNAGE 69) sẽ được miễn đo lại dung tích, số đo này được dùng làm cơ sở tính phí trọng tải.
• Nguyên tắc đối xử tàu trong cảng (Điều 6): Áp dụng nguyên tắc đối xử tương tự như tàu của nước mình (đối xử quốc gia) đối với tàu của Bên kia trong các hoạt động vào, rời và neo đậu tại cảng.
• Giấy tờ tùy thân của thuyền viên (Điều 7): Việt Nam công nhận "giấy phép hàng hải" của An-giê-ri; An-giê-ri công nhận "hộ chiếu thuyền viên" hoặc "hộ chiếu phổ thông" của Việt Nam.
• Quyền của thuyền viên (Điều 8): Thuyền viên mang giấy tờ hợp lệ được quyền đi bờ trong thời gian tàu lưu lại cảng. Họ cũng được phép nhập cảnh hoặc quá cảnh lãnh thổ Bên kia bằng bất kỳ phương tiện nào để trở lại tàu, chuyển tàu, hồi hương hoặc điều trị y tế. Tuy nhiên, mỗi Bên vẫn giữ quyền từ chối nhập cảnh đối với bất kỳ cá nhân nào được coi là không phù hợp.

3. Thực hiện vận tải biển, đầu tư và tài chính (Điều 9 - Điều 12)

Các cam kết kinh tế nhằm thúc đẩy tự do hóa vận tải biển và hợp tác đầu tư song phương:

• Thực hiện vận tải biển (Điều 9): Hai Bên cam kết xóa bỏ rào cản, không phân biệt đối xử và không gây phương hại đến quyền tự do lựa chọn của người vận tải. Tàu của mỗi Bên được tự do vận chuyển hàng hóa, hành khách giữa các cảng của nhau hoặc với nước thứ ba trên cơ sở cạnh tranh lành mạnh. Tàu thuê mang cờ nước thứ ba của các công ty vận tải hai Bên cũng được hưởng ưu đãi tương đương.
• Đại diện công ty vận tải biển (Điều 10): Các công ty vận tải của một Bên được quyền khai thác dịch vụ cần thiết hoặc chỉ định đại diện hợp pháp trên lãnh thổ của Bên kia theo quy định pháp luật sở tại.
• Hợp tác đầu tư (Điều 11): Khuyến khích thành lập các dự án liên doanh, đầu tư trong lĩnh vực hàng hải, phát triển đội tàu quốc gia và hạ tầng cảng biển.
• Cước vận tải (Điều 12): Việc thanh toán cước vận tải được thực hiện bằng các đồng tiền tự do chuyển đổi được hai Bên chấp nhận, phù hợp với quy định quản lý hối đoái của mỗi nước.

4. Xử lý sự cố, tranh chấp và đào tạo chuyên ngành (Điều 13 - Điều 16)

Cơ chế phối hợp nhân đạo, giải quyết xung đột pháp lý và nâng cao năng lực chuyên môn:

• Sự cố trên biển (Điều 13): Trường hợp tàu của một Bên gặp nạn, mắc cạn gần bờ hoặc trong cảng của Bên kia, cơ quan thẩm quyền sở tại phải hỗ trợ, bảo vệ người và tài sản tương tự như đối với tàu nước mình. Hàng hóa cứu hộ từ tàu bị nạn được miễn thuế hải quan nếu không tiêu thụ tại nước sở tại.
• Giải quyết tranh chấp trên tàu (Điều 14): Các xung đột hàng hải xảy ra trên tàu đang neo đậu sẽ được cơ quan thẩm quyền nước sở tại can thiệp giải quyết một cách thiện chí. Nếu không thành, sẽ thông báo cho cơ quan đại diện ngoại giao của nước có tàu mang cờ; trường hợp cuối cùng sẽ áp dụng luật của quốc gia nơi tàu neo đậu.
• Đào tạo hàng hải (Điều 15): Thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở đào tạo hàng hải và cảng biển; hỗ trợ tiếp cận đào tạo lý thuyết, thực hành, cấp chứng chỉ, đào tạo nâng cao và trao đổi kinh nghiệm.
• Công nhận chứng chỉ chuyên môn (Điều 16): Hai Bên công nhận Giấy chứng nhận khả năng chuyên môn hàng hải của nhau phù hợp với Công ước quốc tế STCW 78 (đã sửa đổi).

5. Hợp tác quốc tế và Điều khoản thi hành (Điều 17 - Điều 20)

Khuôn khổ hợp tác lâu dài, cơ chế giám sát và thủ tục hiệu lực của Hiệp định:

• Các lĩnh vực hợp tác trọng điểm (Điều 17): Khuyến khích doanh nghiệp hợp tác trong các lĩnh vực: đóng và sửa chữa tàu; xây dựng, khai thác cảng; phát triển đội tàu thương mại; thuê tàu; an ninh, an toàn hàng hải; bảo vệ môi trường biển và đào tạo chuyên ngành.
• Quan hệ khu vực và quốc tế (Điều 18): Nỗ lực hài hòa, thống nhất quan điểm tại các diễn đàn hàng hải quốc tế và trao đổi thông tin về việc gia nhập các điều ước quốc tế liên quan.
• Ủy ban hàng hải hỗn hợp (Điều 19): Thành lập Ủy ban hỗn hợp gồm đại diện quản lý hàng hải và chuyên gia của hai nước để giám sát thực hiện Hiệp định. Ủy ban họp luân phiên theo đề nghị của một Bên (chậm nhất 3 tháng kể từ ngày có yêu cầu) để giải quyết các vấn đề phát sinh.
• Hiệu lực, sửa đổi và chấm dứt (Điều 20): Hiệp định có hiệu lực sau 30 ngày kể từ ngày nhận được thông báo ngoại giao cuối cùng về việc hoàn thành thủ tục pháp lý nội bộ. Hiệp định có giá trị trong 5 năm và tự động gia hạn hàng năm, trừ khi một Bên thông báo bằng văn bản ý định chấm dứt trước ít nhất 6 tháng. Mọi tranh chấp về giải thích hoặc áp dụng Hiệp định sẽ do Ủy ban hỗn hợp giải quyết, nếu không thành sẽ giải quyết qua đường ngoại giao.

Thông tin ký kết và ngôn ngữ văn bản

Hiệp định được ký tại An-giê-ri ngày 28 tháng 02 năm 2011, lập thành 2 bản gốc bằng tiếng Việt, tiếng Ả rập và tiếng Pháp (các văn bản có giá trị pháp lý ngang nhau, nhưng văn bản tiếng Pháp được ưu tiên áp dụng nếu có sự khác biệt về giải thích).

Đại diện ký kết:

• Phía Chính phủ Việt Nam: Bộ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hồng Quân (thừa ủy quyền).
• Phía Chính phủ An-giê-ri: Bộ trưởng Bộ Công nghiệp, Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Xúc tiến đầu tư Mohamed Benmeradi (thừa ủy quyền).