Thông tư 02/2012/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành hướng dẫn chi tiết về công tác bảo trì công trình dân dụng, công nghiệp vật liệu xây dựng và hạ tầng kỹ thuật đô thị. Văn bản này tập trung điều chỉnh các nội dung quan trọng bao gồm xác định trách nhiệm bảo trì, quy định các công trình bắt buộc phải quan trắc, quy trình xử lý đối với công trình hết tuổi thọ thiết kế, giải quyết các tình huống công trình không đảm bảo an toàn khai thác và công tác kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Thông tư hướng dẫn chi tiết Điều 26 Nghị định số 114/2010/NĐ-CP liên quan đến người có trách nhiệm bảo trì; danh mục công trình, bộ phận công trình bắt buộc quan trắc; quy trình xem xét và quyết định tiếp tục sử dụng công trình hết tuổi thọ thiết kế; xử lý công trình xuống cấp, không đảm bảo an toàn; giải quyết sự cố và kiểm tra thực hiện bảo trì.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân có liên quan đến quản lý, khai thác và sử dụng công trình dân dụng (ngoại trừ công trình di tích lịch sử văn hóa), công trình công nghiệp vật liệu xây dựng và công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị trên lãnh thổ Việt Nam. Công tác bảo trì các loại công trình xây dựng chuyên ngành khác sẽ do các Bộ quản lý chuyên ngành hướng dẫn riêng.

Quy định về người có trách nhiệm bảo trì công trình

• Đối với công trình có một chủ sở hữu:
  • Công trình thuộc sở hữu nhà nước: Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao quản lý, khai thác trực tiếp chịu trách nhiệm bảo trì.
  • Công trình thuộc sở hữu khác: Chủ sở hữu công trình có trách nhiệm thực hiện bảo trì. Riêng đối với công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm bảo trì cho đến khi hoàn thành việc bàn giao cho Nhà nước quản lý.
  • Công trình đầu tư theo hình thức BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao): Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp dự án chịu trách nhiệm bảo trì trong suốt thời gian khai thác kinh doanh theo hợp đồng; sau khi hết thời hạn, tổ chức nhận chuyển giao công trình có trách nhiệm tiếp tục thực hiện bảo trì.
• Đối với công trình có nhiều chủ sở hữu:
  • Đối với nhà ở: Các chủ sở hữu có trách nhiệm tự bảo trì phần sở hữu riêng và có nghĩa vụ đóng góp kinh phí để bảo trì phần sở hữu chung theo quy định của pháp luật về nhà ở.
  • Đối với các công trình khác (không phải nhà ở): Chủ sở hữu phần riêng chịu trách nhiệm bảo trì phần diện tích của mình, đồng thời có trách nhiệm đóng góp bảo trì phần sở hữu chung. Việc phân định trách nhiệm cụ thể đối với phần sở hữu chung phải được các bên thỏa thuận bằng văn bản hoặc ghi rõ trong hợp đồng mua bán, thuê mua tài sản.
• Trường hợp ủy quyền và chưa xác định chủ sở hữu:
  • Khi chủ sở hữu hoặc người được ủy quyền giao công trình cho tổ chức, cá nhân khác khai thác, sử dụng thì phải thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản về trách nhiệm bảo trì.
  • Đối với các công trình chưa xác định được chủ sở hữu, người đang trực tiếp khai thác, sử dụng công trình có trách nhiệm thực hiện công tác bảo trì.

Quy định về quan trắc công trình trong quá trình khai thác, sử dụng

• Đối tượng bắt buộc quan trắc: Các công trình thuộc danh mục quy định tại Phụ lục 1 của Thông tư này, hoặc các công trình xuất hiện dấu hiệu bất thường như lún, nứt, nghiêng có nguy cơ gây sập đổ. Bộ phận bắt buộc quan trắc là hệ kết cấu chịu lực chính (như dàn mái không gian, hệ khung chịu lực chính, khán đài sân vận động, ống khói, si lô...).
• Nội dung và thông số quan trắc: Các vị trí, thông số quan trắc (biến dạng nghiêng, lún, nứt, võng...), thời gian, số lượng chu kỳ đo và các yêu cầu kỹ thuật khác do nhà thầu thiết kế xây dựng công trình quy định cụ thể.
• Yêu cầu đối với công tác quan trắc:
  • Phải thực hiện theo phương án quan trắc do nhà thầu quan trắc lập và được người có trách nhiệm bảo trì phê duyệt. Phương án phải nêu rõ phương pháp đo, thiết bị sử dụng, sơ đồ bố trí mốc đo và phương pháp xử lý số liệu.
  • Nhà thầu quan trắc phải báo cáo kết quả cho người có trách nhiệm bảo trì, so sánh số liệu thực tế với giá trị giới hạn thiết kế và tiêu chuẩn liên quan.
  • Nếu số liệu đạt đến giá trị giới hạn hoặc có dấu hiệu bất thường, người có trách nhiệm bảo trì phải lập tức tổ chức đánh giá an toàn và có biện pháp xử lý kịp thời.
  • Tổ chức, cá nhân thực hiện quan trắc phải có đủ năng lực hoạt động xây dựng tương đương với năng lực khảo sát xây dựng hoặc kiểm định chất lượng công trình.

Quy trình xử lý đối với công trình hết tuổi thọ thiết kế

• Xác định tuổi thọ thiết kế: Tuổi thọ thiết kế được xác định theo hồ sơ thiết kế công trình. Trường hợp hồ sơ bị mất hoặc không quy định rõ, tuổi thọ được xác định theo quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành hoặc căn cứ vào tuổi thọ của công trình tương tự cùng loại và cấp.
• Trách nhiệm của người bảo trì khi công trình hết tuổi thọ thiết kế:
  • Tổ chức kiểm tra, kiểm định và đánh giá toàn diện chất lượng hiện trạng của công trình.
  • Tiến hành sửa chữa các hư hỏng (nếu có) để đảm bảo công năng và an toàn sử dụng trước khi xem xét tiếp tục khai thác.
  • Đối với công trình cấp III, cấp IV không có nguy cơ gây thảm họa khi xảy ra sự cố: Người có trách nhiệm bảo trì tự quyết định việc tiếp tục sử dụng.
  • Đối với công trình từ cấp II trở lên hoặc công trình có thể gây thảm họa khi xảy ra sự cố: Phải lập báo cáo kết quả đánh giá chất lượng và đề xuất phương án xử lý gửi cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét.
• Thẩm quyền và thời hạn giải quyết của cơ quan nhà nước:
  • Bộ Xây dựng có thẩm quyền xem xét, chấp thuận đối với công trình cấp đặc biệt và cấp I.
  • Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền đối với các công trình còn lại trên địa bàn.
  • Người có trách nhiệm bảo trì nộp trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện 02 bộ hồ sơ báo cáo. Thời hạn giải quyết không quá 30 ngày làm việc đối với công trình cấp đặc biệt, cấp I và không quá 20 ngày làm việc đối với các công trình còn lại.
  • Việc xử lý đối với nhà chung cư cũ hết tuổi thọ thiết kế được thực hiện riêng theo quy định của pháp luật về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Xử lý công trình không đảm bảo an toàn cho việc khai thác, sử dụng

• Nhận diện công trình không an toàn: Là công trình hoặc bộ phận công trình nguy hiểm, có nguy cơ sập đổ, thể hiện qua các dấu hiệu vật lý vượt quá giới hạn cho phép của tiêu chuẩn kỹ thuật (nứt, võng, lún, nghiêng).
• Biện pháp xử lý khẩn cấp:
  • Khi phát hiện nguy cơ sập đổ ngay lập tức, người có trách nhiệm bảo trì phải chủ động di dời khẩn cấp toàn bộ người ra khỏi công trình và các khu vực lân cận bị ảnh hưởng, đồng thời báo cáo ngay cho UBND cấp xã hoặc cấp huyện để được hỗ trợ.
  • UBND cấp xã hoặc cấp huyện khi nhận được thông tin phải lập tức tổ chức các biện pháp phong tỏa công trình, di dời người và tài sản, ngừng sử dụng công trình và thực hiện các biện pháp an toàn cần thiết khác.
  • Chủ sở hữu và người sử dụng các công trình lân cận có trách nhiệm phối hợp thực hiện các biện pháp an toàn theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
• Trường hợp chịu tác động của thiên tai, sự cố: Công trình bị hư hỏng do bão, động đất, sóng thần, hỏa hoạn phải được kiểm định, đánh giá chất lượng an toàn trước khi quyết định cho phép tiếp tục khai thác, sử dụng.

Kiểm tra việc thực hiện bảo trì công trình

Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng có trách nhiệm tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc thực hiện bảo trì công trình của các tổ chức, cá nhân với các nội dung trọng tâm sau:

• Kiểm tra việc lập, thẩm định và phê duyệt quy trình bảo trì công trình theo đúng quy định pháp luật.
• Kiểm tra việc tuân thủ các chế độ kiểm tra, thực hiện bảo trì định kỳ của chủ sở hữu hoặc người được ủy quyền.
• Kiểm tra việc thực hiện chế độ báo cáo kết quả bảo trì công trình định kỳ.
• Kiểm tra việc chấp hành các quy định về đánh giá an toàn và thủ tục xin phép tiếp tục sử dụng đối với công trình đã hết tuổi thọ thiết kế.
• Kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ quan trắc đối với các công trình, bộ phận công trình thuộc diện bắt buộc phải quan trắc.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 02/2012/TT-BXD có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 8 năm 2012. Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Thông tư này.