Thông tư số 02/2014/TT-BCT do Bộ Công Thương ban hành quy định chi tiết về các biện pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong ngành công nghiệp, bao gồm các quá trình dùng chung và các giải pháp quản lý, kỹ thuật chuyên biệt áp dụng cho ngành hóa chất.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Thông tư này quy định về các biện pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đối với các quá trình dùng chung trong sản xuất công nghiệp (cung cấp, biến đổi, lưu trữ và sử dụng năng lượng) và các giải pháp quản lý, kỹ thuật cụ thể áp dụng cho ngành hóa chất.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp theo quy định của Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động sử dụng và quản lý năng lượng trong công nghiệp.

Quản lý sử dụng năng lượng đối với các quá trình dùng chung

• Hiệu quả sử dụng năng lượng và các mục tiêu tiết kiệm năng lượng của quá trình dùng chung phải được đưa vào kế hoạch hàng năm và kế hoạch năm năm của cơ sở sản xuất.
• Kết quả thực hiện và mức độ đạt mục tiêu phải được trình bày rõ ràng trong báo cáo kiểm toán năng lượng và báo cáo tình hình sử dụng năng lượng hàng năm của doanh nghiệp.
• Các cơ sở sản xuất phải chủ động xây dựng kế hoạch nghiên cứu, thường xuyên cập nhật và triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng thực tế phù hợp với quy mô vận hành.
• Hiệu suất sử dụng năng lượng của các quá trình dùng chung được xác định thông qua hoạt động kiểm toán năng lượng định kỳ theo quy định pháp luật hiện hành.

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong quá trình đốt nhiên liệu

• Yêu cầu chung: Kiểm soát chặt chẽ quá trình cháy để đạt hiệu suất tối ưu. Lượng khí dư cần duy trì tỷ lệ thành phần khí thải tiêu chuẩn gồm CO2 từ 14,5% đến 15% và O2 từ 2% đến 3%. Hệ thống giám sát tại chỗ hoặc thiết bị đo chuyên dụng bên ngoài phải được sử dụng để đo lường định kỳ lượng không khí cấp và thành phần khí thải.
• Đối với nhiên liệu khí: Đảm bảo kiểm soát chính xác tỷ lệ giữa nhiên liệu và không khí cấp để tối ưu hóa hiệu suất cháy.
• Đối với nhiên liệu lỏng: Thực hiện sấy nhiên liệu trước khi đốt, kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ và tiến hành bảo dưỡng định kỳ hệ thống vòi đốt.
• Đối với nhiên liệu rắn (than): Đảm bảo định cỡ hạt tối ưu, kiểm soát độ ẩm tiêu chuẩn và duy trì độ đồng đều của nhiên liệu trước khi đưa vào lò đốt.
• Giải pháp công nghệ: Khuyến khích lựa chọn thiết bị gia nhiệt hiệu suất cao, tăng cường sử dụng nhiên liệu sinh khối ép thay thế nhiên liệu truyền thống và cơ giới hóa, tự động hóa quá trình cấp liệu.

Hệ thống cấp nhiệt và hệ thống lạnh

• Hệ thống cấp nhiệt: Hiệu suất nhiệt của lò hơi công nghiệp phải đạt tối thiểu 70% đối với lò đốt than và 80% đối với lò đốt dầu hoặc khí. Tổn thất áp lực trong hệ thống ống dẫn hơi phải khống chế dưới 3 bar và tổn thất nhiệt trên đường ống dưới 5%. Hệ thống đường ống phải được thiết kế bảo đảm giãn nở nhiệt, xả nước ngưng tốt và tuyệt đối không rò rỉ hơi.
• Giải pháp cho hệ thống cấp nhiệt: Tối ưu hóa quá trình đốt, sử dụng thiết bị trao đổi nhiệt hiệu suất cao, thực hiện xả đáy lò hơi định kỳ, bảo ôn cách nhiệt tốt đường ống và tận dụng triệt để nhiệt thừa từ nước ngưng.
• Hệ thống lạnh: Lựa chọn thiết bị công nghệ hiện đại có chỉ số hiệu quả năng lượng (COP) tối thiểu đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Ưu tiên hệ thống có hệ số non tải tổng hợp (IPLV) và chỉ số hiệu quả năng lượng tổng hợp (IEER) cao.
• Giải pháp cho hệ thống lạnh: Tối ưu hóa bộ trao đổi nhiệt, bảo trì định kỳ bề mặt trao đổi nhiệt, điều chỉnh công suất máy nén phù hợp với phụ tải thực tế, áp dụng hệ thống làm lạnh đa cấp hoặc hệ thống trữ lạnh vào giờ thấp điểm để sử dụng vào giờ cao điểm, đồng thời giám sát chặt chẽ chất lượng môi chất lạnh.

Tận dụng nhiệt thải từ các hệ thống công nghiệp

• Doanh nghiệp phải tận dụng nguồn nhiệt thải từ quá trình sản xuất để phục vụ cho các nhu cầu nhiệt khác hoặc để phát điện tự dùng.
• Các giải pháp thu hồi nhiệt thải: Lắp đặt bộ trao đổi nhiệt khói thải để gia nhiệt cho nước cấp lò hơi; sử dụng thiết bị phun nước tận dụng nhiệt; áp dụng tuabin nhiệt, hệ thống ống xoắn hoặc thiết bị trao đổi nhiệt khí-khí.
• Thực hiện thu hồi nhiệt từ các nguồn thải phổ biến như khói lò, nước làm mát động cơ, khí xả động cơ, hơi nước áp suất thấp, khí xả từ hệ thống sấy và nước xả đáy nồi hơi.

Hệ thống điều hòa không khí và cấp nước nóng

• Thiết kế và vận hành hệ thống điều hòa không khí, cấp nước nóng phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng hiệu quả trong công trình xây dựng.
• Việc cấp nước nóng cho sản xuất phải tuân thủ quy trình công nghệ, đảm bảo hiệu quả thông qua việc tối ưu hóa hệ thống cấp nhiệt và truyền nhiệt.
• Giải pháp tiết kiệm năng lượng: Tích cực áp dụng hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời, tận dụng nước nóng dư hoặc hơi dư từ quá trình sản xuất, thu hồi nhiệt từ hệ thống điều hòa không khí và sử dụng công nghệ bơm nhiệt (heat pump).

Ngăn ngừa tổn thất điện năng trong hệ thống phân phối

• Thiết kế hệ thống điện nhà máy nhằm triệt tiêu các dạng tổn thất do lệch pha, tổn thất điện áp, hệ số công suất thấp và tổn thất tại máy biến áp.
• Các giải pháp giảm tổn thất điện: Tăng điện áp truyền tải phù hợp; lựa chọn dây dẫn có chất liệu và tiết diện tối ưu; duy trì hiệu suất máy biến áp trong khoảng 85% đến 95%.
• Vận hành hợp lý máy biến áp: Lựa chọn dung lượng biến áp phù hợp phụ tải; phân phối tải cân bằng giữa các máy; đặt trạm biến áp gần trung tâm phụ tải; điều chỉnh điện áp phù hợp và thực hiện bảo dưỡng định kỳ.
• Quản lý phụ tải: Thực hiện cân bằng pha trong hệ thống điện; nâng cao hệ số công suất bằng cách sử dụng thiết bị có hệ số công suất cao hoặc lắp đặt tụ bù; thực hiện các biện pháp quản lý phụ tải điện hợp lý để tránh vận hành công suất lớn vào giờ cao điểm.

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong hệ thống động cơ điện

• Thực hiện rà soát và thay thế các động cơ hiệu suất thấp, đặc biệt là các động cơ chạy non tải (dưới 60-70% công suất định mức), động cơ điều chỉnh lưu lượng bằng van/lá gió có độ mở dưới 60-70%, động cơ thường xuyên quá tải hoặc đã quá tuổi thọ vận hành chưa được đại tu.
• Giải pháp kỹ thuật đối với động cơ: Duy trì điện áp cung cấp ổn định với biên độ dao động không quá 5% so với định mức; khống chế độ mất cân bằng pha dưới 1% để bảo vệ hiệu suất động cơ.
• Lắp đặt tụ bù công suất phản kháng tại vị trí gần động cơ nhất có thể; đảm bảo mức tải thực tế của động cơ luôn lớn hơn 60%.
• Áp dụng bộ điều khiển tốc độ (VSD) hoặc biến tần cho các động cơ có phụ tải biến đổi liên tục hoặc động cơ trước đây điều chỉnh tốc độ bằng điện trở roto.
• Tối ưu hóa hệ thống truyền động cơ khí (trục, xích, bánh răng, đai truyền) thông qua lắp đặt chính xác và bôi trơn định kỳ bằng dầu mỡ chất lượng cao; kiểm soát nhiệt độ môi trường xung quanh động cơ để bảo vệ lớp cách điện.

Công nghệ chiếu sáng và quản lý chiếu sáng

• Hệ thống chiếu sáng tại khu vực sản xuất và văn phòng phải bảo đảm độ rọi tiêu chuẩn theo từng vị trí làm việc với mức tiêu thụ điện năng thấp nhất.
• Giải pháp chiếu sáng hiệu quả: Thiết kế hệ thống chiếu sáng đạt chuẩn; sử dụng các dòng đèn tiết kiệm điện hiệu suất cao; lắp đặt chóa đèn tối ưu hóa hướng sáng; sử dụng các phụ kiện hiệu suất cao và lắp tụ bù nâng cao hệ số công suất hệ thống chiếu sáng.
• Tích hợp các thiết bị điều khiển tự động như cảm biến chuyển động, cảm biến cường độ ánh sáng tự nhiên và rơ le thời gian để tự động tắt/bật đèn khi không có nhu cầu sử dụng.
• Đối với khối văn phòng, áp dụng quy chuẩn xây dựng hiện hành; đối với khu vực sản xuất, áp dụng tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7114 về chiếu sáng bên trong tòa nhà.

Tối ưu hóa vận hành hệ thống khí nén

• Đảm bảo cung cấp khí nén ổn định, hiệu quả cho công nghệ sản xuất; lựa chọn máy nén khí có công suất và chủng loại phù hợp với biểu đồ phụ tải thực tế.
• Giải pháp tiết kiệm năng lượng cho khí nén: Đảm bảo chất lượng khí đầu vào luôn sạch, khô và mát để nâng cao hiệu suất nén; thường xuyên vệ sinh bộ lọc khí đầu vào để tránh sụt áp gây lãng phí điện năng.
• Thực hiện kiểm tra định kỳ hàng tháng để phát hiện và xử lý triệt để các điểm rò rỉ khí nén trên toàn bộ hệ thống đường ống phân phối.
• Điều chỉnh áp suất vận hành của hệ thống ở mức thấp nhất có thể đáp ứng yêu cầu công nghệ; cô lập và đóng nguồn cấp khí đến các thiết bị không hoạt động; tách riêng các thiết bị đơn lẻ yêu cầu áp suất cao để tránh nâng áp suất của toàn bộ hệ thống.
• Xem xét sử dụng máy nén khí đa cấp, tối ưu hóa dung tích bình tích áp để bù đắp các đỉnh phụ tải ngắn hạn và áp dụng quy trình bảo dưỡng phòng ngừa đồng bộ cho toàn hệ thống.

Chỉ số hiệu quả năng lượng (SEC) và mức cải thiện hiệu quả năng lượng

• Chỉ số hiệu suất năng lượng (SEC) của cơ sở sản xuất được xác định bằng lượng năng lượng tiêu thụ trên một đơn vị sản phẩm đầu ra điển hình (hoặc quy đổi về sản phẩm điển hình nếu cơ sở sản xuất nhiều loại sản phẩm).
• Doanh nghiệp có trách nhiệm so sánh chỉ số SEC thực tế của mình với định mức năng lượng quốc gia hoặc mức trung bình ngành để xác định mục tiêu và lộ trình cải thiện hiệu quả năng lượng theo từng giai đoạn.
• Các cơ sở sản xuất phải thực hiện báo cáo chỉ số SEC và mức độ cải thiện hiệu quả năng lượng đạt được trong báo cáo tình hình sử dụng năng lượng hàng năm gửi cơ quan quản lý nhà nước.

Quy định cụ thể đối với ngành công nghiệp hóa chất

• Phân ngành chế biến cao su nguyên liệu:
  • Mức sử dụng năng lượng định mức: Công suất dưới 5.000 tấn/năm là 44 kOE/tấn; công suất từ 5.000 đến dưới 10.000 tấn/năm là 36 kOE/tấn; công suất từ 10.000 tấn/năm trở lên là 28 kOE/tấn.
  • Giải pháp áp dụng: Sử dụng động cơ hiệu suất cao; lắp biến tần cho máy ép kiện đóng gói; chuyển đổi công nghệ sấy từ đốt dầu/LPG sang công nghệ khí hóa củi; cải tiến hệ thống xử lý nước thải bằng cách thay sục khí bề mặt bằng sục khí tinh và thu hồi khí biogas để tái sử dụng làm nhiên liệu.
• Phân ngành sản xuất phân bón NPK:
  • Mức sử dụng năng lượng định mức: Công suất dưới 4.000 tấn/năm là 14,8 kOE/tấn; công suất từ 4.000 đến dưới 9.000 tấn/năm là 16,8 kOE/tấn; công suất từ 9.000 tấn/năm trở lên là 19,7 kOE/tấn.
  • Giải pháp áp dụng: Giảm hệ số hoàn lưu trong quy trình công nghệ; sử dụng động cơ hiệu suất cao; lắp biến tần cho hệ thống quạt và bơm; tận dụng nguồn nhiệt thải từ công đoạn làm nguội sản phẩm để phục vụ công đoạn sấy liệu.
• Phân ngành sản xuất sơn nước:
  • Mức sử dụng năng lượng định mức trung bình: Khống chế ở mức 12,1 kOE/tấn thành phẩm.
  • Giải pháp áp dụng: Sử dụng động cơ hiệu suất cao, tối ưu hóa vận hành hệ thống khí nén và nâng cao năng lực quản lý năng lượng nội bộ.
• Phân ngành sản xuất sơn dung môi:
  • Mức sử dụng năng lượng định mức trung bình: Khống chế ở mức 17,7 kOE/tấn thành phẩm.
  • Giải pháp áp dụng: Triển khai động cơ hiệu suất cao, tối ưu hóa hệ thống khí nén và cải thiện hệ thống quản lý năng lượng tại cơ sở.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Tổng cục Năng lượng: Chịu trách nhiệm tổ chức giám sát, kiểm tra định kỳ tình hình quản lý và hiệu quả sử dụng năng lượng tại các cơ sở sản xuất công nghiệp; chủ trì triển khai các quy định của Thông tư và thực hiện nghiên cứu, cập nhật định mức sử dụng năng lượng cho các ngành công nghiệp.
• Sở Công Thương các tỉnh, thành phố: Phối hợp với Tổng cục Năng lượng hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng của các doanh nghiệp trên địa bàn quản lý; chủ trì thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ các quy định tại Thông tư này trong phạm vi địa phương.

Hiệu lực thi hành

Thông tư số 02/2014/TT-BCT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 6 năm 2014. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan kịp thời phản ánh về Bộ Công Thương để xem xét sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.