Thông tư 04/2011/TT-BVHTTDL do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quy định chi tiết về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội trên phạm vi cả nước. Văn bản này hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời bài trừ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan và lãng phí trong đời sống xã hội.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoặc tổ chức việc cưới, việc tang và lễ hội tại Việt Nam.

Các nguyên tắc cơ bản trong tổ chức việc cưới, việc tang và lễ hội

• Phải phù hợp với thuần phong mỹ tục, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc; tuyệt đối không để xảy ra các hoạt động mê tín dị đoan.
• Không lợi dụng các hoạt động này để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, gây mất đoàn kết trong cộng đồng, dòng họ và gia đình.
• Bảo đảm an toàn giao thông, trật tự và an toàn công cộng; nghiêm cấm mọi hình thức đánh bạc dưới mọi hình thức.
• Không sử dụng thời gian làm việc và phương tiện công của cơ quan để đi đám cưới, lễ hội (trừ trường hợp làm nhiệm vụ); không dùng công quỹ làm quà mừng cưới hoặc viếng đám tang.

Quy định về nếp sống văn minh trong việc cưới

Việc cưới phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, đăng ký và quản lý hộ tịch. Các nội dung cụ thể bao gồm:

• Đăng ký và trao giấy chứng nhận kết hôn: Đôi nam nữ phải đăng ký kết hôn tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của một trong hai người. Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức trao giấy chứng nhận kết hôn trang trọng, thể hiện sự thừa nhận pháp lý của Nhà nước.
• Tổ chức lễ cưới: Lễ cưới cần được tổ chức trang trọng, tiết kiệm, vui tươi và lành mạnh. Các nghi thức truyền thống như chạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu cần đơn giản, tránh rườm rà, phô trương và không nặng nề về đòi hỏi lễ vật.
• Thời gian và địa điểm: Địa điểm do hai gia đình tự chọn; thời gian tổ chức tiệc cưới không được ảnh hưởng đến giờ lao động của Nhà nước. Khách mời dự tiệc cưới nên giới hạn trong phạm vi gia đình, họ tộc, bạn bè và đồng nghiệp thân thiết để tránh lãng phí.
• Âm nhạc và trang trí: Trang trí lễ cưới giản dị, trang phục lịch sự, phù hợp văn hóa dân tộc. Âm nhạc phải lành mạnh, âm lượng không vượt quá độ ồn cho phép theo tiêu chuẩn Việt Nam và tuyệt đối không mở nhạc trước 06 giờ sáng và sau 22 giờ đêm.
• Các hoạt động khuyến khích: Khuyến khích dùng hình thức báo hỷ thay cho thiệp mời; tổ chức tiệc trà, tiệc ngọt thay cho tiệc mặn linh đình; không sử dụng thuốc lá; cô dâu chú rể mặc trang phục truyền thống, đặt hoa tại đài tưởng niệm liệt sĩ hoặc trồng cây lưu niệm trong ngày cưới.

Quy định về nếp sống văn minh trong việc tang

Việc tang phải được tổ chức chu đáo, trang nghiêm, tiết kiệm, phù hợp với quy định pháp luật về hộ tịch, bảo vệ môi trường và y tế:

• Khai tử và trách nhiệm tổ chức: Phải làm thủ tục khai tử trước khi tổ chức lễ tang. Lễ tang do gia đình quyết định tổ chức tại nhà hoặc nơi công cộng. Trường hợp người qua đời không có thân nhân, Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với các đoàn thể chịu trách nhiệm tổ chức mai táng chu đáo.
• Nghi thức và vệ sinh: Việc quàn ướp thi hài phải tuân thủ hướng dẫn vệ sinh của Bộ Y tế. Chỉ treo cờ tang tại địa điểm tổ chức lễ tang. Việc ăn uống trong lễ tang chỉ tổ chức trong nội bộ gia đình, dòng họ và phải bảo đảm an toàn thực phẩm.
• Âm nhạc và tiếng ồn: Không cử nhạc tang trước 06 giờ sáng và sau 22 giờ đêm; âm lượng phải bảo đảm tiêu chuẩn tiếng ồn của Nhà nước. Cho phép sử dụng nhạc tang theo tôn giáo hoặc đồng bào dân tộc thiểu số nhưng không dùng các khúc nhạc không phù hợp.
• Các hành vi nghiêm cấm: Cấm rải tiền Việt Nam và các loại tiền nước ngoài trên đường đưa tang. Nghiêm cấm lợi dụng việc tang để hành nghề mê tín dị đoan hoặc cản trở việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân.
• Các hoạt động khuyến khích: Khuyến khích thực hiện hỏa táng, điện táng hoặc hung táng một lần vào nghĩa trang quy hoạch; xóa bỏ các hủ tục lạc hậu như yểm bùa, trừ tà, lăn đường, khóc mướn; không rắc vàng mã trên đường đưa tang; các lễ cúng tuần, giỗ đầu chỉ tổ chức trong nội bộ gia đình.
• Xây cất mộ: Phải tuân thủ quy định của Bộ Xây dựng. Khuyến khích các địa phương quy hoạch nghĩa trang khoa học, tiện lợi và xây dựng nghĩa trang thành công trình văn hóa tưởng niệm.

Quy định về nếp sống văn minh trong lễ hội

Tổ chức và cá nhân tham gia lễ hội phải thực hiện các quy định nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính trang nghiêm và an ninh:

• Nghi thức và trang trí: Nghi thức lễ hội phải trang trọng, phù hợp truyền thống. Cờ Tổ quốc phải được treo ở vị trí trang trọng nhất, cao hơn cờ hội và cờ tôn giáo.
• Ứng xử và trang phục: Người tham gia lễ hội phải mặc trang phục lịch sự, phù hợp thuần phong mỹ tục; ứng xử có văn hóa, không nói tục, xúc phạm tâm linh; bỏ rác đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường.
• An ninh trật tự: Bảo đảm an ninh trật tự, không đốt pháo, không đốt hoặc thả đèn trời. Nghiêm cấm lợi dụng lễ hội để hành nghề mê tín dị đoan (xem bói, gọi hồn, yểm bùa, phù phép chữa bệnh...) và không đốt đồ mã trong khu vực lễ hội.
• Quản lý tài chính: Không bán vé vào cửa dự lễ hội. Chỉ được bán vé đối với các hoạt động trò chơi, biểu diễn nghệ thuật, hội chợ trong khu vực lễ hội theo đúng quy định tài chính.
• Các hoạt động khuyến khích: Tổ chức giới thiệu ý nghĩa lịch sử lễ hội, giáo dục truyền thống yêu nước; tổ chức các trò chơi dân gian, hoạt động thể thao lành mạnh; thắp hương theo đúng quy định của Ban tổ chức.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan, đơn vị

• Các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang có trách nhiệm phổ biến, quán triệt các Chỉ thị của Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ và Thông tư này đến toàn thể cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân.
• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông chỉ đạo tuyên truyền sâu rộng trên các phương tiện thông tin đại chúng để tạo dư luận xã hội tích cực.
• Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố hướng dẫn xây dựng quy ước về việc cưới, việc tang, lễ hội phù hợp với địa phương; gắn liền với phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa".
• Thanh tra Bộ và Cục Văn hóa cơ sở chịu trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và định kỳ tổng hợp báo cáo kết quả thực hiện trên phạm vi toàn quốc.
• Cán bộ, công chức, viên chức, chiến sĩ lực lượng vũ trang phải gương mẫu thực hiện và vận động gia đình, cộng đồng cùng thực hiện.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 04/2011/TT-BVHTTDL có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 03 năm 2011. Thông tư này thay thế hoàn toàn Thông tư số 04/1998/TT-BVHTT ngày 11 tháng 7 năm 1998 của Bộ Văn hóa - Thông tin. Trong quá trình thực hiện, các đơn vị nếu gặp vướng mắc có trách nhiệm phản ánh kịp thời về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để xem xét, sửa đổi, bổ sung.