Thông tư 126-TC/TT/ST được Bộ Tài chính ban hành năm 1958 nhằm hướng dẫn chi tiết việc thi hành thuế môn bài cho năm tài chính 1959, áp dụng đối với các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương nghiệp và dịch vụ trên toàn lãnh thổ miền Bắc nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong giai đoạn khôi phục và phát triển kinh tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của thông tư

Thông tư quy định rõ ràng về các đối tượng có nghĩa vụ đăng ký và nộp thuế môn bài cho năm 1959, bao gồm:

• Các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình hoạt động trong lĩnh vực thương nghiệp, công nghiệp, thủ công nghiệp, vận tải, dịch vụ, ăn uống và các ngành nghề kinh doanh có phát sinh thu nhập khác.
• Các hợp tác xã mua bán, hợp tác xã sản xuất phi nông nghiệp và các tổ chức kinh tế tập thể bắt đầu đi vào hoạt động ổn định.
• Phạm vi áp dụng trải rộng trên toàn bộ các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tại miền Bắc, không phân biệt quy mô lớn hay nhỏ, cố định hay lưu động.

- Nguyên tắc phân loại và xác định bậc thuế môn bài

• Hệ thống thuế môn bài năm 1959 được xây dựng dựa trên nguyên tắc phân bậc lũy tiến, căn cứ vào quy mô kinh doanh, doanh thu thực tế hoặc ước tính, và mức thu nhập của từng hộ kinh doanh.
• Các cơ sở kinh doanh được phân chia thành nhiều bậc thuế khác nhau từ cao xuống thấp nhằm đảm bảo sự công bằng trong nghĩa vụ đóng góp ngân sách, đồng thời thực hiện chính sách điều tiết thu nhập hợp lý giữa các tầng lớp dân cư.
• Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh lớn có doanh thu cao, mức thuế môn bài sẽ được áp dụng ở các bậc cao nhất. Ngược lại, các hộ buôn bán nhỏ lẻ, người lao động tự do có thu nhập thấp sẽ được xếp vào các bậc thuế thấp nhất để giảm bớt gánh nặng tài chính.

- Quy trình kê khai, niêm yết và nộp thuế

• Chủ cơ sở kinh doanh có trách nhiệm tự giác kê khai trung thực, đầy đủ các thông tin về ngành nghề hoạt động, địa điểm kinh doanh, số lượng lao động và doanh thu dự kiến với cơ quan thuế địa phương.
• Cơ quan thuế có nhiệm vụ thẩm định tờ khai, tiến hành phân bậc thuế và lập sổ bộ thuế môn bài cho từng địa bàn quản lý.
• Để đảm bảo tính minh bạch, danh sách phân bậc thuế môn bài của các hộ kinh doanh phải được niêm yết công khai tại các trụ sở ủy ban hành chính xã, phường hoặc các khu chợ để người dân và các hộ kinh doanh khác cùng giám sát, đối chiếu.
• Thời hạn nộp thuế được quy định cụ thể vào đầu năm 1959 nhằm tập trung nhanh chóng nguồn thu cho ngân sách nhà nước, phục vụ các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

- Chính sách miễn, giảm thuế môn bài

• Thông tư đưa ra các quy định nhân văn về việc miễn hoặc giảm thuế môn bài đối với các đối tượng yếu thế trong xã hội như người già yếu, người tàn tật, thương bệnh binh kinh doanh nhỏ lẻ để tự túc cuộc sống.
• Các hoạt động sản xuất nông nghiệp thuần túy, nghề phụ gia đình mang tính chất tự cung tự cấp, không mang tính chất thương mại hóa thường xuyên cũng được xem xét không thuộc diện chịu thuế môn bài.
• Các trường hợp gặp thiên tai, hỏa hoạn hoặc tai nạn bất ngờ dẫn đến ngừng kinh doanh hoặc suy giảm nghiêm trọng năng lực tài chính sẽ được cơ quan thuế xem xét giảm hoặc miễn thuế môn bài cho kỳ tính thuế đó.

- Chế tài xử lý vi phạm và cơ chế giải quyết khiếu nại

• Mọi hành vi trốn thuế, chậm trễ kê khai, gian lận doanh thu nhằm hạ bậc thuế hoặc không chấp hành nghiêm túc các quy định về nộp thuế môn bài đều bị coi là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm tùy theo mức độ vi phạm.
• Người nộp thuế có quyền khiếu nại nếu phát hiện việc phân bậc thuế của cơ quan thuế không sát với thực tế kinh doanh của mình. Đơn khiếu nại phải được gửi đến Ủy ban hành chính hoặc cơ quan quản lý thuế cấp trên để được thẩm định và giải quyết theo đúng trình tự pháp luật.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 126-TC/TT/ST có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành, hướng dẫn trực tiếp cho công tác quản lý và thu thuế môn bài trong suốt năm tài chính 1959 trên toàn miền Bắc.