Thông tư 18/2013/TT-BKHCN được ban hành bởi Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm hướng dẫn thi hành một số quy định về điều kiện, thủ tục công nhận sáng kiến, việc áp dụng, chuyển giao sáng kiến, thỏa thuận về việc trả thù lao cho tác giả sáng kiến và người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu, cũng như trách nhiệm triển khai các biện pháp quản lý và hỗ trợ hoạt động sáng kiến của các cơ quan, tổ chức hữu quan.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động sáng kiến tại Việt Nam. Trong đó, các cơ sở có quyền và trách nhiệm xét công nhận sáng kiến bao gồm:

• Pháp nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Dân sự (được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó, nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập).
• Các đơn vị không có tư cách pháp nhân nhưng có thể nhân danh chính mình tham gia quan hệ pháp luật dân sự một cách độc lập như hộ gia đình, tổ hợp tác, hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân, văn phòng luật sư.
• Các đơn vị có con dấu và tài khoản riêng, hạch toán kinh tế phụ thuộc pháp nhân cấp trên (như chi nhánh doanh nghiệp, trung tâm trực thuộc tập đoàn, tổng công ty nhà nước...) và được pháp nhân cấp trên ủy quyền bằng văn bản hoặc quy định nội bộ để thực hiện việc công nhận sáng kiến.

Đối tượng được công nhận là sáng kiến

Sáng kiến bao gồm các giải pháp đáp ứng điều kiện theo quy định, được phân loại cụ thể như sau:

• Giải pháp kỹ thuật: Là cách thức, phương tiện kỹ thuật nhằm giải quyết một nhiệm vụ xác định, tồn tại dưới dạng sản phẩm (vật thể như dụng cụ, máy móc; chất như vật liệu, dược phẩm; vật liệu sinh học như chủng vi sinh, gen; giống cây trồng, giống vật nuôi) hoặc quy trình (quy trình công nghệ, chẩn đoán, dự báo, kiểm tra, xử lý, kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, chữa bệnh...).
• Giải pháp quản lý: Là cách thức tổ chức, điều hành công việc trong mọi lĩnh vực hoạt động, bao gồm phương pháp tổ chức công việc (bố trí nhân lực, máy móc, thiết bị, nguyên liệu) và phương pháp điều hành, kiểm tra, giám sát công việc.
• Giải pháp tác nghiệp: Gồm các phương pháp thực hiện thao tác kỹ thuật, nghiệp vụ trong công việc như phương pháp thực hiện thủ tục hành chính (tiếp nhận, xử lý hồ sơ); phương pháp thẩm định, giám định, tư vấn, đánh giá; phương pháp tuyên truyền, đào tạo, giảng dạy; phương pháp huấn luyện động vật...
• Giải pháp ứng dụng tiến bộ kỹ thuật: Là phương pháp, cách thức hoặc biện pháp áp dụng một giải pháp kỹ thuật đã biết vào thực tiễn.

Điều kiện về tính chưa bị bộc lộ công khai của giải pháp

Một giải pháp đăng ký sáng kiến được coi là chưa bị bộc lộ công khai trong phạm vi cơ sở nếu giải pháp đó chưa được biết đến và chưa có giải pháp nào của người khác trùng lặp được mô tả trong các văn bản, sách báo, tài liệu kỹ thuật dưới bất kỳ hình thức nào có thể tiếp cận công khai tại cơ sở đó đến mức căn cứ vào đó có thể thực hiện ngay được.

Quy định về đơn yêu cầu công nhận sáng kiến

Đơn yêu cầu công nhận sáng kiến phải đảm bảo tính trung thực của thông tin và bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Tên cơ sở được yêu cầu công nhận sáng kiến.
• Thông tin về tác giả hoặc các đồng tác giả và tỷ lệ đóng góp tương ứng của từng người.
• Thông tin về chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (nêu rõ nếu sáng kiến được tạo ra do Nhà nước đầu tư kinh phí, phương tiện vật chất - kỹ thuật).
• Tên sáng kiến và lĩnh vực áp dụng cụ thể.
• Mô tả bản chất sáng kiến: Nêu rõ các bước thực hiện, điều kiện cần thiết; nếu là giải pháp cải tiến phải chỉ rõ tình trạng giải pháp cũ, các nội dung cải tiến để khắc phục nhược điểm; có thể kèm bản vẽ, thiết kế, sơ đồ minh họa. Nêu rõ khả năng áp dụng thực tế và lợi ích thiết thực mang lại.
• Các thông tin cần bảo mật (nếu có).
• Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến thu được: So sánh hiệu quả kinh tế, xã hội so với khi không áp dụng hoặc so với giải pháp cũ; tính toán số tiền làm lợi cụ thể (nếu có thể).

Thủ tục tiếp nhận, xem xét đơn và công nhận sáng kiến

Quy trình tiếp nhận và xét công nhận sáng kiến tại cơ sở được thực hiện như sau:

• Cơ sở tiếp nhận đơn ghi nhận vào Sổ tiếp nhận, trao Giấy biên nhận đơn cho người nộp và có trách nhiệm bảo quản, lưu trữ hồ sơ, giữ bí mật thông tin theo yêu cầu của tác giả.
• Trước khi quyết định công nhận, cơ sở tự quyết định việc công bố công khai giải pháp (trừ thông tin bảo mật) và tự quyết định việc tra cứu thông tin bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để đánh giá điều kiện công nhận.
• Cơ sở xét công nhận cấp Giấy chứng nhận sáng kiến cho chủ đơn và tự quyết định việc công bố công khai giải pháp để các tổ chức, cá nhân có nhu cầu có thể tiếp cận.
• Chi phí xét công nhận sáng kiến được thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính.

Xét chấp thuận công nhận sáng kiến do Nhà nước đầu tư

Đối với sáng kiến được tạo ra bằng nguồn đầu tư của Nhà nước, quy trình xét chấp thuận được quy định chặt chẽ:

• Cơ quan chủ trì xét chấp thuận là Sở Khoa học và Công nghệ nơi cơ sở đóng trụ sở hoặc cơ quan nhà nước trực tiếp đầu tư tạo ra sáng kiến (đơn vị nào nhận hồ sơ sớm hơn sẽ chủ trì và có thể yêu cầu đơn vị kia phối hợp).
• Hồ sơ đề nghị chấp thuận gồm: Văn bản đề nghị; Bản sao đơn yêu cầu; Báo cáo đánh giá của cơ sở về việc đáp ứng điều kiện sáng kiến; Biên bản kết luận của Hội đồng sáng kiến.
• Thời hạn giải quyết: Trong vòng 01 tháng kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải ra quyết định chấp thuận hoặc không chấp thuận (phải nêu rõ lý do nếu không chấp thuận).
• Định kỳ hàng năm hoặc khi có yêu cầu, cơ quan nhà nước trực tiếp đầu tư phải báo cáo, cung cấp thông tin về các sáng kiến này cho Sở Khoa học và Công nghệ địa phương.

Quy định về Hội đồng sáng kiến

• Thành phần Hội đồng gồm: Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên thư ký, các chuyên gia có trình độ chuyên môn phù hợp, đại diện tổ chức công đoàn (nếu tác giả là công đoàn viên) và các thành phần khác do người đứng đầu cơ sở quyết định.
• Nguyên tắc hoạt động: Quyết định của Hội đồng được thông qua bằng biểu quyết hoặc bỏ phiếu kín với ít nhất 2/3 ý kiến đồng ý của các thành viên.
• Trường hợp đặc biệt: Nếu sáng kiến do Nhà nước đầu tư và người đứng đầu cơ sở đồng thời là tác giả sáng kiến thì người này không được tham gia làm thành viên Hội đồng sáng kiến.
• Kinh phí hoạt động của Hội đồng thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.

Giấy chứng nhận sáng kiến và các trường hợp hủy bỏ công nhận

• Giấy chứng nhận sáng kiến được cấp cho tác giả/đồng tác giả và chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (nếu tác giả không đồng thời là chủ đầu tư), có giá trị làm bằng chứng pháp lý về việc công nhận sáng kiến.
• Cơ sở công nhận sáng kiến có quyền quyết định hủy bỏ việc công nhận sáng kiến và thông báo cho các bên liên quan trong các trường hợp: Người nộp đơn không phải là tác giả sáng kiến; Đối tượng được công nhận không đáp ứng đủ điều kiện sáng kiến hoặc việc áp dụng, chuyển giao xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác.

Quy định về áp dụng và chuyển giao sáng kiến

• Chủ đầu tư và tác giả sáng kiến có quyền áp dụng và chuyển giao sáng kiến cho người khác, nhưng không có quyền ngăn cấm người khác áp dụng, chuyển giao ngoài phạm vi cơ sở của mình.
• Tổ chức, cá nhân áp dụng sáng kiến phải tự chịu trách nhiệm pháp lý nếu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của bên thứ ba. Trường hợp bên chuyển giao chuyển giao sáng kiến gây xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác, họ chỉ phải bồi thường cho bên nhận chuyển giao nếu có thỏa thuận trước trong hợp đồng.
• Tác giả sáng kiến không được tự ý áp dụng hoặc chuyển giao sáng kiến nếu có thỏa thuận khác với chủ đầu tư bằng văn bản (như hợp đồng lao động, hợp đồng thuê việc, quy chế hoạt động sáng kiến của cơ sở...). Nếu có sự mâu thuẫn giữa hợp đồng thỏa thuận riêng và quy chế nội bộ thì ưu tiên áp dụng theo thỏa thuận riêng giữa các bên.
• Việc chuyển giao sáng kiến được thực hiện theo quy định của pháp luật về hợp đồng dân sự và hợp đồng chuyển giao công nghệ.

Thỏa thuận trả thù lao cho tác giả và người tổ chức áp dụng lần đầu

• Việc trả thù lao được thực hiện dựa trên thỏa thuận giữa chủ đầu tư với tác giả và người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (về việc có trả hay không, mức trả, cách thức và thời hạn trả). Thỏa thuận này được thể hiện trong hợp đồng lao động, hợp đồng đầu tư, hợp đồng thuê việc hoặc quy chế hoạt động sáng kiến của cơ sở.
• Nếu có sự khác biệt giữa thỏa thuận riêng (hợp đồng) và quy chế nội bộ của cơ sở, quy định theo thỏa thuận riêng sẽ được ưu tiên áp dụng.
• Trường hợp các bên không có thỏa thuận hoặc không thống nhất được mức thù lao thì áp dụng trực tiếp các quy định định mức tại Điều 10 của Điều lệ Sáng kiến.

Trách nhiệm quản lý nhà nước và hỗ trợ hoạt động sáng kiến

Công tác quản lý và hỗ trợ hoạt động sáng kiến được phân định rõ ràng giữa các cơ quan:

• Cục Sở hữu trí tuệ (giúp Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ): Xây dựng văn bản pháp luật; tuyên truyền, phổ biến chính sách; hướng dẫn thủ tục đăng ký bảo hộ sở hữu công nghiệp cho sáng kiến; tư vấn, hỗ trợ thông tin cho tác giả; phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội thúc đẩy phong trào thi đua sáng tạo, công bố rộng rãi sáng kiến nhà nước đầu tư; tổng kết, khen thưởng toàn quốc.
• Sở Khoa học và Công nghệ các tỉnh, thành phố: Tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành văn bản hướng dẫn tại địa phương; tuyên truyền pháp luật; phối hợp thúc đẩy phong trào thi đua lao động sáng tạo; chủ trì tổng kết hoạt động sáng kiến địa phương; xét chấp thuận công nhận sáng kiến do Nhà nước đầu tư khi tác giả là người đứng đầu cơ sở; hướng dẫn đăng ký sở hữu công nghiệp và làm đơn yêu cầu; báo cáo định kỳ hàng năm cho Bộ Khoa học và Công nghệ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các tổ chức đoàn thể trung ương: Có trách nhiệm báo cáo định kỳ hàng năm cho Bộ Khoa học và Công nghệ về tình hình công nhận, phổ biến, áp dụng sáng kiến và các biện pháp khuyến khích trong lĩnh vực quản lý được giao.

Giải quyết tranh chấp, khiếu nại và tố cáo

• Các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa tác giả, người tham gia áp dụng lần đầu, chủ đầu tư, cơ sở công nhận và cơ sở nhận chuyển giao được giải quyết theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.
• Các khiếu nại, tố cáo đối với quyết định hành chính hoặc hành vi vi phạm của cán bộ, công chức trong quản lý nhà nước về hoạt động sáng kiến được giải quyết theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 18/2013/TT-BKHCN có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25 tháng 9 năm 2013. Trong quá trình thực hiện, mọi vướng mắc phát sinh cần được phản ánh kịp thời về Bộ Khoa học và Công nghệ để nghiên cứu, sửa đổi và bổ sung cho phù hợp.