Thông tư 33/2017/TT-BYT do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định chi tiết về việc tư vấn, hỗ trợ trẻ em chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với độ tuổi, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 10 năm 2017. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập khung hành lang bảo vệ, chăm sóc và giáo dục sức khỏe sinh sản toàn diện cho trẻ em Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định về các nguyên tắc, yêu cầu, nội dung và quy trình thực hiện việc tư vấn, hỗ trợ trẻ em chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với từng nhóm tuổi cụ thể. Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Trẻ em từ 0 đến dưới 16 tuổi; cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp của trẻ em.
• Các cơ sở tư vấn, hỗ trợ trẻ em chăm sóc sức khỏe sinh sản bao gồm: cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về nhi khoa, sản phụ khoa; trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản; trung tâm phòng chống HIV/AIDS; trung tâm y tế quận, huyện; cơ sở tư vấn, xét nghiệm và điều trị HIV; cơ sở tiêm chủng; trạm y tế xã, phường, thị trấn; y tế trường học và các cơ sở khác được cấp phép cung cấp dịch vụ này.
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tư vấn, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho trẻ em.

Nguyên tắc và yêu cầu trong tư vấn, hỗ trợ trẻ em

Để bảo đảm tính nhân văn và hiệu quả, hoạt động tư vấn, hỗ trợ phải tuân thủ các nguyên tắc và yêu cầu nghiêm ngặt sau:

• Nguyên tắc cốt lõi: Phải luôn tôn trọng, chia sẻ và đồng cảm với trẻ em; nội dung tư vấn phải bảo đảm phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm sinh lý, tình trạng sức khỏe thực tế của trẻ và phù hợp với năng lực, điều kiện của cơ sở thực hiện.
• Yêu cầu đối với người tư vấn: Người thực hiện tư vấn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chuyên môn, điều kiện hành nghề theo quy định pháp luật và phải được đào tạo, tập huấn về kỹ năng cung cấp dịch vụ thân thiện với trẻ em. Khi tiếp xúc với trẻ, người tư vấn phải bảo đảm không gian kín đáo, riêng tư, giữ bí mật tuyệt đối thông tin; sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với nhận thức của trẻ; thực hiện giải thích rõ ràng cho trẻ và người giám hộ về mục đích, quy trình nếu cần thăm khám.
• Yêu cầu đối với cơ sở y tế: Phải bố trí phòng tư vấn và thăm khám riêng biệt, kín đáo; bảo đảm đủ nhân lực chuyên môn; đồng thời thiết lập cơ chế liên kết, chuyển tuyến linh hoạt giữa các cơ sở y tế hoặc các đơn vị can thiệp chuyên môn khác trên cùng địa bàn.

Nội dung tư vấn sức khỏe sinh sản chi tiết theo từng nhóm tuổi

Hoạt động tư vấn được cá nhân hóa và phân chia cụ thể theo từng giai đoạn phát triển của trẻ em, dựa trên Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản ban hành kèm theo Quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế:

• Đối với nhóm trẻ từ 0 đến 6 tuổi: Tập trung tư vấn cho cha mẹ hoặc người giám hộ về phương pháp chăm sóc, vệ sinh cơ quan sinh dục của trẻ; các biện pháp phòng chống bạo hành, xâm hại tình dục; giáo dục giới tính bước đầu và cách nhận biết các dấu hiệu bất thường ở cơ quan sinh dục của trẻ.
• Đối với nhóm trẻ từ 7 đến 13 tuổi: Tiếp tục thực hiện các nội dung của nhóm trước, đồng thời bổ sung tư vấn về sự thay đổi thể chất, tâm sinh lý theo độ tuổi, giới tính và khuynh hướng tình dục. Trong đó, đặc biệt lưu ý:
  • Đối với trẻ em gái: Tư vấn về chu kỳ kinh nguyệt bình thường và bất thường, cách vệ sinh trong kỳ kinh nguyệt, cơ chế rụng trứng, mang thai và hiện tượng thủ dâm.
  • Đối với trẻ em trai: Tư vấn về hiện tượng xuất tinh, xuất tinh lần đầu, hẹp bao quy đầu, cách vệ sinh bộ phận sinh dục nam và hiện tượng thủ dâm.
• Đối với nhóm trẻ từ 14 đến 16 tuổi: Bao gồm toàn bộ nội dung của các nhóm tuổi trước và mở rộng thêm các kiến thức chuyên sâu như: phòng tránh bệnh phụ khoa, nam khoa; phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các biện pháp tránh thai phù hợp; phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục; xây dựng lối sống tình dục an toàn; trang bị các kỹ năng sống thiết yếu như kỹ năng thương thuyết, kỹ năng từ chối và kỹ năng xác định giá trị bản thân.
• Đối với trẻ em đến khám, chữa bệnh tại cơ sở y tế: Cơ sở có trách nhiệm cung cấp thông tin, tư vấn rõ ràng về tình trạng sức khỏe hiện tại, hướng xử trí, điều trị và dự phòng; lồng ghép tư vấn sức khỏe sinh sản theo các nhóm tuổi nêu trên và tư vấn sâu về các bất thường ở cơ quan sinh dục nếu phát hiện.

Các hoạt động hỗ trợ trẻ em chăm sóc sức khỏe sinh sản

Bên cạnh hoạt động tư vấn trực tiếp, Thông tư quy định các biện pháp hỗ trợ toàn diện bao gồm:

• Xây dựng, biên soạn và cung cấp các tài liệu thông tin, giáo dục, truyền thông về chăm sóc sức khỏe sinh sản được thiết kế phù hợp với từng độ tuổi, giúp trẻ em dễ dàng tiếp cận.
• Cung cấp đầy đủ các dịch vụ tư vấn, khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với phạm vi hoạt động chuyên môn được cấp phép của cơ sở.
• Trợ giúp và cung cấp thông tin cần thiết khác theo nhu cầu của trẻ; thực hiện chuyển tuyến kịp thời đến các cơ sở chuyên biệt như trung tâm hỗ trợ nạn nhân bị bạo hành, xâm hại tình dục, cơ sở điều trị tâm lý, tâm thần hoặc các tổ chức hỗ trợ pháp lý, hôn nhân và gia đình khi cần thiết.
• Thực hiện chính sách miễn, giảm chi phí tư vấn, điều trị cho trẻ em theo đúng quy định của pháp luật hiện hành nhằm tạo điều kiện tối đa cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận dịch vụ.

Quy trình thực hiện và điều khoản thi hành

Quy trình tư vấn, hỗ trợ trẻ em chăm sóc sức khỏe sinh sản được thực hiện thống nhất theo Hướng dẫn quốc gia ban hành kèm theo Quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Về hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện:

• Hiệu lực thi hành: Thông tư 33/2017/TT-BYT chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 10 năm 2017. Trong trường hợp các văn bản dẫn chiếu trong Thông tư này được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo văn bản mới nhất.
• Trách nhiệm thực hiện: Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện tại các cơ sở y tế, đồng thời tổng hợp tình hình báo cáo Bộ trưởng Bộ Y tế định kỳ hàng năm. Các Cục chuyên môn (Quản lý khám, chữa bệnh; Y tế dự phòng; Phòng, chống HIV/AIDS), Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế, Giám đốc các bệnh viện bộ, ngành và Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm chỉ đạo, đôn đốc và triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định tại Thông tư này.