Thông tư 40/2010/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn chi tiết việc xác định thu nhập chịu thuế đối với khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản của doanh nghiệp, áp dụng cho kỳ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2009.

Phạm vi và đối tượng áp dụng quy định

• Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có thu nhập chịu thuế theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sau đây gọi chung là doanh nghiệp).
• Phạm vi áp dụng là khoản chênh lệch phát sinh từ việc đánh giá lại tài sản của doanh nghiệp theo các quy định hiện hành.

Căn cứ xác định thu nhập chịu thuế đối với chênh lệch đánh giá lại tài sản

Thông tư quy định cụ thể phương thức xử lý thuế đối với từng trường hợp đánh giá lại tài sản như sau:

• Đối với doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thực hiện cổ phần hóa: Khi doanh nghiệp thực hiện đánh giá lại tài sản cố định (TSCĐ) để chuyển đổi thành Công ty cổ phần, giá trị TSCĐ được ghi nhận để trích khấu hao sẽ dựa trên giá trị đánh giá lại. Phần chênh lệch giữa giá trị TSCĐ đánh giá lại và giá trị còn lại ghi trên sổ sách kế toán được ghi tăng trực tiếp vào phần vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp, không tính vào thu nhập chịu thuế.
• Đối với doanh nghiệp đánh giá lại tài sản để góp vốn hoặc điều chuyển tài sản: Áp dụng cho các trường hợp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp (ngoại trừ trường hợp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nêu trên). Doanh nghiệp có tài sản đánh giá lại phải tính nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với khoản chênh lệch theo các nguyên tắc:
  • Chênh lệch do đánh giá lại TSCĐ để góp vốn: Khoản chênh lệch này được phân bổ dần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp đem góp vốn. Thời gian phân bổ được tính theo số năm còn lại được trích khấu hao của TSCĐ đó tại doanh nghiệp nhận vốn góp.
  • Chênh lệch do đánh giá lại TSCĐ để điều chuyển tài sản: Khi thực hiện chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, khoản chênh lệch do đánh giá lại TSCĐ được tính một lần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp có tài sản điều chuyển.
• Đối với chênh lệch đánh giá lại giá trị quyền sử dụng đất:
  • Quyền sử dụng đất có thời hạn (được trích khấu hao): Khoản chênh lệch do đánh giá lại để góp vốn hoặc điều chuyển được tính vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN theo nguyên tắc phân bổ dần (đối với góp vốn) hoặc tính một lần (đối với điều chuyển).
  • Quyền sử dụng đất lâu dài (không được trích khấu hao): Khoản chênh lệch do đánh giá lại để góp vốn hoặc điều chuyển tạm thời chưa phải tính thuế TNDN tại thời điểm góp vốn. Tuy nhiên, nếu sau khi góp vốn, doanh nghiệp nhận vốn góp tiếp tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc mang đi góp vốn cho đơn vị khác thì doanh nghiệp nhận vốn góp phải kê khai và nộp thuế TNDN.
  • Xác định giá vốn của đất khi chuyển nhượng: Đối với đất sử dụng có thời hạn, giá vốn được xác định là giá trị quyền sử dụng đất còn lại (bằng giá trị đánh giá lại trừ đi phần khấu hao đã trích vào chi phí). Đối với đất không trích khấu hao, giá vốn được tính theo giá trị quyền sử dụng đất trước khi đánh giá lại ghi trên biên bản góp vốn hoặc biên bản điều chuyển ban đầu.
  • Góp vốn vào dự án đầu tư xây dựng nhà, hạ tầng để bán: Khoản chênh lệch do đánh giá lại quyền sử dụng đất phải tính một lần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp đem góp vốn. Đối với đất lâu dài, chênh lệch được tính giữa giá đánh giá lại và giá trị ghi trên sổ sách; đối với đất có thời hạn, chênh lệch tính giữa giá đánh giá lại và giá trị còn lại.
• Yêu cầu về hồ sơ và thủ tục khi góp vốn, điều chuyển: Khi thực hiện góp vốn hoặc điều chuyển tài sản, hai bên bắt buộc phải lập biên bản góp vốn hoặc biên bản điều chuyển tài sản. Trong biên bản phải ghi rõ giá trị còn lại trên sổ sách kế toán trước khi đánh giá lại, giá trị đánh giá lại của tài sản, số năm còn lại được trích khấu hao (đối với TSCĐ thuộc diện trích khấu hao) và kèm theo bộ hồ sơ chứng minh nguồn gốc tài sản.
• Quy định đối với doanh nghiệp nhận tài sản: Doanh nghiệp nhận TSCĐ góp vốn hoặc nhận tài sản điều chuyển khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp được phép trích khấu hao theo giá trị đã đánh giá lại (ngoại trừ trường hợp giá trị quyền sử dụng đất không thuộc diện được trích khấu hao theo quy định).

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

• Thông tư này có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký và được áp dụng cho việc quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2009.
• Trường hợp Việt Nam tham gia ký kết Hiệp định hoặc Điều ước quốc tế có quy định về xử lý chênh lệch do đánh giá lại tài sản khác với hướng dẫn tại Thông tư này thì thực hiện theo quy định của Điều ước quốc tế đó.
• Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ Tài chính để được hướng dẫn giải quyết.