Thông tư 77/2015/TT-BGTVT được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quy định chi tiết về hoạt động vận tải hành khách, hành lý trên đường sắt đô thị nhằm thiết lập trật tự, bảo đảm an toàn và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải công cộng hiện đại.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Thông tư này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động vận tải hành khách, hành lý trên các tuyến đường sắt đô thị tại Việt Nam.

Giải thích các thuật ngữ cốt lõi trong vận tải đường sắt đô thị

• Doanh nghiệp kinh doanh đường sắt đô thị: Là đơn vị trực tiếp thực hiện hoạt động kinh doanh, khai thác các tuyến đường sắt đô thị.
• Hành lý: Là các loại vật dụng, hàng hóa của hành khách được phép mang theo vào ga, lên tàu trong cùng một chuyến đi.
• Bảng chỉ dẫn hành trình tuyến: Là bảng thông tin được gắn tại các nhà ga và trên các toa tàu nhằm chỉ dẫn cho hành khách biết toàn bộ lộ trình và các ga trên tuyến.
• Vé hành khách: Là bằng chứng pháp lý của việc giao kết hợp đồng vận chuyển hành khách giữa doanh nghiệp và người đi tàu.
• Hàng nguy hiểm: Là danh mục hàng hóa có tính chất nguy hiểm do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.

Quyền hạn của doanh nghiệp kinh doanh đường sắt đô thị

• Yêu cầu hành khách đi tàu phải xuất trình vé hợp lệ trong suốt hành trình.
• Thực hiện kiểm tra hành lý trước khi hành khách vào ga và lên tàu. Trong trường hợp nghi ngờ về tính an toàn, doanh nghiệp có quyền yêu cầu hành khách mở hành lý để kiểm tra trực tiếp.
• Được quyền từ chối vận chuyển hành khách trong các trường hợp: Hành lý vượt quá số lượng, trọng lượng, kích thước quy định hoặc thuộc danh mục cấm; trẻ em từ 06 tuổi trở xuống (hoặc cao dưới 1,15 mét nếu không xác định được tuổi) không có người lớn đi kèm; người trong tình trạng say rượu, mất trí, mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc bệnh tật được bác sĩ chỉ định không di chuyển (trừ trường hợp có người đi cùng chăm sóc hoặc đã được cách ly an toàn); hành khách có hành vi gây mất trật tự công cộng, cản trở hoạt động của doanh nghiệp hoặc đe dọa an toàn của người khác.

Nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh đường sắt đô thị

• Cung cấp dịch vụ vận tải bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn, thuận tiện, thông suốt và đúng giờ theo biểu đồ chạy tàu.
• Thông báo và niêm yết công khai các quy định liên quan đến vận tải hành khách, hành lý trên các phương tiện thông tin đại chúng và tại các bảng chỉ dẫn ở nhà ga.
• Bố trí lực lượng bảo vệ chuyên trách được trang bị công cụ hỗ trợ để kiểm tra an ninh hành khách, hành lý tại ga và trên tàu.
• Thiết lập và công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý các phản ánh của hành khách về chất lượng dịch vụ.
• Lắp đặt đầy đủ biển báo, biển chỉ dẫn lối lên xuống, cửa thoát hiểm; trang bị loa phát thanh, bảng chỉ dẫn hành trình và bản đồ mạng lưới đường sắt đô thị bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh trên các toa tàu.
• Phục vụ hành khách văn minh, lịch sự; đặc biệt ưu tiên hỗ trợ người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và phụ nữ mang thai khi ra vào ga, lên xuống tàu.
• Hoàn trả tiền vé, bồi thường thiệt hại và các chi phí phát sinh cho hành khách nếu thiệt hại về sức khỏe, tài sản xảy ra do lỗi của doanh nghiệp.
• Xây dựng quy trình bảo quản, lưu trữ và trả lại hành lý thất lạc của hành khách; công bố công khai tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ vận tải.

Trách nhiệm bảo hiểm trong kinh doanh đường sắt đô thị

• Doanh nghiệp có trách nhiệm bắt buộc phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm cho hành khách theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm.
• Phí bảo hiểm dành cho hành khách được tính gộp trực tiếp vào giá vé hành khách.
• Vé hành khách hợp lệ là bằng chứng pháp lý duy nhất để thực hiện chi trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm.

Quyền và trách nhiệm của hành khách đi tàu

• Quyền của hành khách: Được phục vụ đúng tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ đã công bố; được quyền từ chối đi tàu và yêu cầu hoàn lại tiền vé nếu doanh nghiệp vi phạm quy định an toàn gây nguy hiểm hoặc tàu chạy chậm quá 5 phút so với biểu đồ mà không thông báo trước; được bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng do lỗi kỹ thuật của doanh nghiệp.
• Trách nhiệm của hành khách: Mua vé đúng quy định và giữ vé cho đến khi ra khỏi ga cuối cùng; xuất trình vé và giấy tờ hợp lệ khi có yêu cầu kiểm tra; báo lại doanh nghiệp để đổi vé hoặc nộp đủ tiền nếu mua nhầm, thiếu vé; tuân thủ nghiêm ngặt nội quy, bảng chỉ dẫn và sự hướng dẫn của nhân viên nhà ga.

Quy định về hành lý mang theo người

• Hành lý được phép mang theo: Phải tuân thủ các quy định về số lượng, kích thước, trọng lượng do doanh nghiệp ban hành và niêm yết công khai tại nhà ga.
• Hành lý cấm mang vào ga, lên tàu: Hàng nguy hiểm; vũ khí và công cụ hỗ trợ không có giấy phép sử dụng hợp lệ; các chất gây mất vệ sinh, làm bẩn toa xe; thi hài, hài cốt; hàng hóa cấm lưu thông theo quy định pháp luật; vật cồng kềnh gây cản trở lối đi hoặc làm hư hỏng trang thiết bị toa xe; động vật sống (trừ các trường hợp đặc biệt do doanh nghiệp quy định cụ thể).
• Bảo quản và kiểm tra: Hành khách có trách nhiệm tự bảo quản hành lý của mình. Doanh nghiệp có quyền yêu cầu kiểm tra hành lý nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ vi phạm quy định cấm.

Hạn chế hoặc tạm ngừng vận chuyển

• Doanh nghiệp được quyền hạn chế hoặc tạm ngừng vận chuyển trong các trường hợp cần thiết nhưng phải thông báo công khai, nêu rõ lý do tại các nhà ga liên quan.
• Các biện pháp hạn chế bao gồm: Hạn chế hoặc ngừng bán vé cho hành khách; hạn chế khu đoạn chạy tàu, hướng chạy tàu hoặc điều chỉnh số lượng tàu chuyên chở.

Quy định về vé, giá vé và miễn giảm giá vé

• Vé hợp lệ phải do chính doanh nghiệp phát hành và còn đầy đủ thông tin theo quy định. Doanh nghiệp có trách nhiệm hướng dẫn chi tiết cho hành khách về cách sử dụng vé, phân biệt vé hợp lệ và không hợp lệ.
• Các loại vé và khung giá vé trên đường sắt đô thị do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có đường sắt đô thị quyết định.
• Vé được bán trực tiếp tại ga thông qua nhân viên bán vé hoặc hệ thống máy bán vé tự động. Hành khách không còn nhu cầu đi tàu có quyền trả lại vé và được giải quyết theo quy định cụ thể của doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện chính sách miễn, giảm giá vé cho các đối tượng chính sách xã hội theo quy định của pháp luật và quy chế riêng của doanh nghiệp (nếu có).

Xử lý các tình huống phát sinh và hành vi vi phạm

• Hành khách không có vé hoặc vé không hợp lệ: Sẽ bị coi là hành vi vi phạm và bị xử lý theo quy định nội bộ do doanh nghiệp ban hành.
• Mang hành lý cấm vào ga, lên tàu: Nếu phát hiện tại ga đi, doanh nghiệp kiên quyết từ chối vận chuyển. Nếu phát hiện khi tàu đang chạy: đối với hàng nguy hiểm, phải lập tức dừng tàu tại ga gần nhất để đưa hành khách và hành lý vi phạm xuống xử lý; đối với hàng cấm khác không nguy hiểm, được phép đưa về ga đến để xử lý tiếp. Trường hợp đe dọa nghiêm trọng đến an toàn chạy tàu, doanh nghiệp phải báo ngay cho cơ quan chức năng. Hành khách vi phạm phải bồi thường thiệt hại, phạt cước và chịu các chế tài pháp luật liên quan.
• Tạm dừng vận hành do thiên tai, bất khả kháng: Nếu dừng tàu dọc đường, doanh nghiệp phải đưa hành khách về ga gần nhất an toàn và hoàn lại tiền phần vé chưa sử dụng. Nếu hành khách có nhu cầu đi tiếp sang các tuyến khác mà doanh nghiệp có khả năng đáp ứng thì doanh nghiệp được quyền thu tiền vé chặng phát sinh đó.
• Hành vi phá hoại: Hành khách có hành vi phá hoại gây ảnh hưởng đến hoạt động vận hành tàu sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật và phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế xảy ra.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Cục Đường sắt Việt Nam: Chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các doanh nghiệp để tuyên truyền, phổ biến rộng rãi Thông tư này; tổ chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định của các doanh nghiệp và cá nhân liên quan.
• Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có đường sắt đô thị: Thực hiện quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh vận tải đường sắt đô thị trên địa bàn; đôn đốc, kiểm tra doanh nghiệp; kiến nghị Bộ Giao thông vận tải sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Thông tư 77/2015/TT-BGTVT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 02 năm 2016. Chánh Văn phòng Bộ, Chánh Thanh tra Bộ, các Vụ trưởng, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị và cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Thông tư này.