Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10305:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10305:2015 về Cảng thủy nội địa - Phân cấp kỹ thuật là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định các tiêu chí phân cấp kỹ thuật đối với hệ thống cảng thủy nội địa tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng phục vụ công tác lập quy hoạch, thiết kế, xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, cũng như quản lý khai thác và bảo trì các công trình cảng thủy nội địa trên phạm vi cả nước.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này áp dụng trực tiếp cho việc phân cấp kỹ thuật các cảng thủy nội địa phục vụ mục đích xếp dỡ hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ giao thông vận tải đường thủy khác.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động liên quan đến đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác cảng thủy nội địa tại Việt Nam.

- Tài liệu viện dẫn liên quan

• Tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên sự đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về công trình giao thông, công trình thủy lợi và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn, bảo vệ môi trường trong ngành giao thông vận tải đường thủy nội địa.

- Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Cảng thủy nội địa: Là hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đường thủy nội địa, bao gồm vùng đất cảng và vùng nước cảng, được xây dựng nhằm phục vụ phương tiện thủy nội địa, tàu biển neo đậu, xếp dỡ hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ khác.
• Lượng hàng thông qua cảng: Là tổng khối lượng hàng hóa thực tế hoặc dự kiến được xếp dỡ qua cảng trong thời gian một năm, được tính bằng tấn/năm hoặc quy đổi ra TEU/năm đối với hàng hóa container.
• Cỡ tàu thiết kế: Là thông số kỹ thuật của loại tàu lớn nhất (tính theo trọng tải toàn phần DWT hoặc sức chở hành khách) mà cảng được thiết kế để tiếp nhận và phục vụ an toàn trong điều kiện hoạt động bình thường.

- Tiêu chí phân cấp kỹ thuật cảng thủy nội địa

TCVN 10305:2015 phân chia hệ thống cảng thủy nội địa thành các cấp kỹ thuật rõ rệt dựa trên quy mô công suất, năng lực tiếp nhận phương tiện và tầm quan trọng của cảng đối với mạng lưới giao thông vận tải. Hệ thống cảng được phân thành 4 cấp kỹ thuật chính bao gồm: Cảng cấp đặc biệt, Cảng cấp I, Cảng cấp II và Cảng cấp III.

• Cảng hàng hóa: Việc phân cấp kỹ thuật dựa trên hai tiêu chí cốt lõi là lượng hàng hóa thông qua cảng định mức hàng năm (triệu tấn/năm) và cỡ tàu thiết kế lớn nhất có thể tiếp nhận (DWT). Các cảng cấp đặc biệt và cấp I đòi hỏi năng lực tiếp nhận tàu trọng tải lớn, đóng vai trò là đầu mối trung chuyển hàng hóa liên vùng hoặc quốc tế.
• Cảng hành khách: Việc phân cấp dựa trên lượng hành khách thông qua cảng hàng năm (triệu lượt khách/năm) và cỡ tàu khách thiết kế lớn nhất. Cảng hành khách cấp cao yêu cầu hệ thống nhà ga, bến bãi hiện đại, đảm bảo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và tiện nghi cho hành khách.
• Cảng chuyên dùng: Được phân cấp tương tự như cảng hàng hóa hoặc dựa trên các yêu cầu kỹ thuật đặc thù của loại hàng hóa chuyên chở (như xăng dầu, hóa chất, than, quặng) nhằm đảm bảo tối đa an toàn phòng chống cháy nổ và bảo vệ môi trường sinh thái đường thủy.

- Yêu cầu kỹ thuật hạ tầng đối với từng cấp cảng

• Hạ tầng vùng nước trước bến và luồng tàu: Phải đảm bảo các thông số kỹ thuật về chiều sâu, chiều rộng và bán kính cong của luồng chạy tàu, vùng quay trở tàu phù hợp với cỡ tàu thiết kế của từng cấp cảng tương ứng, đảm bảo phương tiện ra vào cảng an toàn tuyệt đối.
• Kết cấu công trình bến cảng: Các công trình bến (bến đứng, bến nghiêng, phao neo) phải được tính toán thiết kế bền vững, chịu được tải trọng tác động từ phương tiện thủy khi cập bến, tải trọng của trang thiết bị xếp dỡ và tải trọng của hàng hóa tập kết trên bến.
• Hệ thống kho bãi và thiết bị xếp dỡ: Diện tích kho, bãi chứa hàng phải tương thích với công suất thông qua cảng để tránh tình trạng ùn tắc. Cảng cấp càng cao thì yêu cầu về mức độ cơ giới hóa, tự động hóa của trang thiết bị xếp dỡ càng lớn nhằm tối ưu hóa thời gian giải phóng tàu.
• Hệ thống an toàn, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường: Tất cả các cấp cảng phải được trang bị đầy đủ hệ thống báo hiệu đường thủy, thiết bị phòng cháy chữa cháy chuyên dụng, hệ thống thu gom và xử lý chất thải, nước thải từ tàu thuyền nhằm ngăn ngừa ô nhiễm nguồn nước xung quanh khu vực cảng.