Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10684-1:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10684-1:2015 về Cây công nghiệp lâu năm - Tiêu chuẩn cây giống - Phần 1: Cây giống ca cao do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F16 Công nghệ thực phẩm biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật chất lượng và phương pháp đánh giá đối với cây giống ca cao (Theobroma cacao L.) được nhân giống bằng phương pháp vô tính (ghép mắt hoặc ghép nêm cành) phục vụ cho mục đích trồng sản xuất.

Phạm vi áp dụng và Thuật ngữ định nghĩa cốt lõi

Tiêu chuẩn xác định rõ phạm vi áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và sử dụng cây giống ca cao ghép trên lãnh thổ Việt Nam. Các thuật ngữ chuyên ngành được định nghĩa thống nhất bao gồm:

• Cây đầu dòng: Là cây ca cao có năng suất cao, chất lượng ổn định, chống chịu sâu bệnh tốt, đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền bình tuyển và công nhận để làm nguồn vật liệu nhân giống.
• Vườn cây đầu dòng: Vườn ca cao được thiết lập từ các dòng vô tính đã được công nhận, được chăm sóc theo quy trình đặc biệt để cung cấp cành ghép, mắt ghép đạt tiêu chuẩn.
• Gốc ghép: Cây ca cao được gieo từ hạt của các giống khuyến cáo làm gốc ghép, sinh trưởng khỏe mạnh để tiến hành ghép mắt hoặc ghép cành.
• Cây giống ghép: Cây giống hoàn chỉnh được tạo ra bằng cách ghép mắt hoặc ghép cành của giống ca cao cần nhân lên gốc ghép đạt chuẩn.

Yêu cầu kỹ thuật đối với vật liệu nhân giống

Để đảm bảo chất lượng cây giống ca cao thương phẩm đầu ra, nguồn vật liệu ban đầu dùng để nhân giống phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt sau:

• Yêu cầu đối với gốc ghép: Gốc ghép phải được gieo từ hạt của các giống ca cao có sức sinh trưởng mạnh, khả năng thích ứng cao và kháng bệnh thối thân, thối quả do nấm Phytophthora. Tuổi của gốc ghép khi tiến hành ghép phải đạt từ 4 tháng đến 6 tháng tuổi, đường kính cổ rễ đạt từ 0,6 cm đến 0,8 cm, thân cây thẳng, không bị dị dạng và không có triệu chứng bị sâu bệnh hại tấn công.
• Yêu cầu đối với cành ghép, mắt ghép: Phải được khai thác duy nhất từ cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng đã được cấp chứng nhận hợp pháp. Cành ghép phải là cành bánh tẻ (đã hóa gỗ một phần), có đường kính tương đương với gốc ghép tại vị trí ghép, sở hữu từ 2 đến 3 mầm ngủ khỏe mạnh, không bị sâu bệnh bám dính hay tổn thương cơ học.

Tiêu chuẩn chất lượng cây giống ca cao xuất vườn

Cây giống ca cao đủ điều kiện xuất vườn để đưa vào trồng sản xuất đại trà phải thỏa mãn đầy đủ các chỉ tiêu định lượng và định tính cụ thể:

• Tuổi cây giống: Thời gian tính từ khi ghép đến khi xuất vườn phải đạt từ 3 tháng đến 5 tháng.
• Chiều cao chồi ghép: Chiều cao của chồi ghép tính từ vết ghép đến đỉnh sinh trưởng tối thiểu phải đạt từ 20 cm trở lên.
• Đường kính chồi ghép: Đường kính đo tại vị trí cách vết ghép 2 cm về phía trên phải đạt tối thiểu từ 0,4 cm trở lên.
• Số lượng lá: Chồi ghép phải có ít nhất 2 tầng lá đã thành thục (lá có màu xanh đậm, phiến lá cứng cáp, không còn ở trạng thái lá non màu đỏ/nâu), tổng số lá thật trên chồi ghép không dưới 8 lá.
• Tình trạng vết ghép: Vết ghép đã liền sẹo hoàn toàn, tiếp hợp tốt, không bị nứt nẻ, không bị rách vỏ hoặc chảy nhựa tại điểm tiếp hợp giữa gốc ghép và chồi ghép.
• Yêu cầu về bầu đất: Bầu đất phải còn nguyên vẹn, không bị vỡ, kích thước bầu tối thiểu đạt 12 cm x 25 cm hoặc 15 cm x 30 cm. Đất trong bầu phải tơi xốp, đủ dinh dưỡng, thoát nước tốt và sạch mầm bệnh nguy hiểm.
• Tình trạng sâu bệnh hại: Cây giống phải hoàn toàn sạch các loại sâu bệnh hại nguy hiểm, đặc biệt là bệnh chổi rồng, bệnh thối thân do nấm Phytophthora, rệp sáp, và các loại côn trùng cắn phá lá.

Phương pháp kiểm tra chất lượng cây giống

Tiêu chuẩn quy định chi tiết quy trình kiểm tra chất lượng cây giống trước khi lưu thông trên thị trường:

• Kiểm tra ngoại quan: Tiến hành quan sát bằng mắt thường đối với toàn bộ lô cây giống để đánh giá độ đồng đều, độ liền vết ghép, tình trạng lá, bầu đất và phát hiện các dấu hiệu của sâu bệnh hại.
• Kiểm tra định lượng: Sử dụng thước đo chuyên dụng để đo chiều cao chồi ghép; sử dụng panme hoặc thước kẹp kỹ thuật để xác định chính xác đường kính cổ rễ và đường kính chồi ghép.
• Phương pháp lấy mẫu: Mẫu kiểm tra được lấy ngẫu nhiên theo tỷ lệ quy định trên tổng số cây của lô giống để đảm bảo tính đại diện và khách quan cho kết quả đánh giá.

Quy định về ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý nguồn gốc giống, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu bắt buộc:

• Ghi nhãn cây giống: Mỗi lô cây giống xuất vườn phải có nhãn mác đi kèm rõ ràng, ghi đầy đủ các thông tin tối thiểu bao gồm: Tên cơ sở sản xuất, tên giống ca cao (tên dòng vô tính), ngày ghép, ngày xuất vườn, và số quyết định công nhận cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng nguồn gốc.
• Vận chuyển: Quá trình bốc xếp và vận chuyển phải thực hiện nhẹ nhàng, có biện pháp che chắn nắng, gió để tránh làm vỡ bầu đất, gãy chồi ghép hoặc làm héo lá.
• Bảo quản: Cây giống chưa trồng ngay phải được bảo quản tại nơi râm mát, có mái che hoặc lưới giảm nắng, được tưới nước giữ ẩm đầy đủ và xếp thành từng lô riêng biệt theo từng giống để tránh nhầm lẫn.