Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12591:2018 về Chất xử lý cáu cặn cho thiết bị trao đổi nhiệt - Yêu cầu xử lý kỹ thuật và phương pháp thử do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và phương pháp thử nghiệm đánh giá chất lượng đối với các hóa chất, chế phẩm dùng trong việc phòng ngừa và loại bỏ cáu cặn trong hệ thống trao đổi nhiệt.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng các chất xử lý cáu cặn tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các hóa chất, chế phẩm hóa học được sử dụng cho các thiết bị trao đổi nhiệt như lò hơi (nồi hơi), hệ thống giải nhiệt tuần hoàn, thiết bị ngưng tụ và các hệ thống công nghiệp có quá trình trao đổi nhiệt bằng nước.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Xác định giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn đối với các sản phẩm hóa chất xử lý cáu cặn dạng lỏng, dạng bột hoặc các dạng bào chế khác.
• Quy định rõ tiêu chuẩn không chỉ áp dụng cho việc tẩy cáu cặn đã hình thành mà còn áp dụng cho các chất ức chế, ngăn ngừa cáu cặn phát sinh trong quá trình vận hành thiết bị.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Các tài liệu viện dẫn là bộ phận không thể tách rời khi áp dụng tiêu chuẩn này. Trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng phiên bản mới nhất.
• Viện dẫn các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến phương pháp xác định độ cứng của nước, phương pháp xác định hàm lượng kim loại, và các quy trình thử nghiệm ăn mòn kim loại trong môi trường nước.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Cáu cặn (Scale): Là lớp chất rắn tích tụ, bám dính kiên cố trên bề mặt kim loại tiếp xúc với nước của thiết bị trao đổi nhiệt, chủ yếu do các muối ít tan (như canxi cacbonat, canxi sunfat, silicat) kết tủa dưới tác động của nhiệt độ cao.
• Chất xử lý cáu cặn (Scale treatment agent): Là hợp chất hóa học hoặc hỗn hợp các chất được đưa vào hệ thống nước nhằm mục đích ngăn ngừa sự kết tinh của muối gây cặn hoặc hòa tan lớp cặn đã bám trên bề mặt thiết bị.
• Hiệu quả ức chế cáu cặn (Scale inhibition efficiency): Chỉ số phần trăm thể hiện khả năng ngăn chặn sự hình thành cáu cặn của hóa chất so với trường hợp không sử dụng hóa chất trong cùng điều kiện thử nghiệm.
• Tốc độ ăn mòn (Corrosion rate): Chỉ số đo lường mức độ hao mòn kim loại do tác động của chất xử lý cáu cặn đối với vật liệu chế tạo thiết bị trao đổi nhiệt, thường được tính bằng milimét trên năm (mm/year) hoặc gam trên mét vuông giờ (g/m2.h).

Điều 4: Phân loại và Yêu cầu kỹ thuật chung

• Phân loại sản phẩm: Chất xử lý cáu cặn được phân loại dựa trên mục đích sử dụng (chất phòng ngừa/ức chế cáu cặn và chất tẩy rửa/loại bỏ cáu cặn) hoặc dựa trên thành phần hóa học chủ đạo (gốc hữu cơ, gốc vô cơ, hoặc các hợp chất polyme).
• Yêu cầu về ngoại quan: Sản phẩm phải có trạng thái vật lý đồng nhất, không bị phân lớp rõ rệt đối với dạng lỏng, không bị vón cục cứng đối với dạng bột, và không chứa tạp chất cơ học lạ nhìn thấy bằng mắt thường.
• Yêu cầu về chỉ tiêu hóa lý: Quy định các ngưỡng giới hạn bắt buộc về độ pH, tỷ trọng ở nhiệt độ tiêu chuẩn, hàm lượng hoạt chất chính hoạt động, và độ hòa tan trong nước để đảm bảo tính ổn định của sản phẩm trong quá trình lưu trữ và sử dụng.
• Yêu cầu về khả năng ức chế cáu cặn: Sản phẩm chuyên dùng để phòng ngừa phải đạt hiệu quả ức chế cáu cặn tối thiểu theo quy định khi thử nghiệm trong môi trường nước tiêu chuẩn.
• Yêu cầu về kiểm soát ăn mòn: Hóa chất xử lý cáu cặn phải chứa các chất ức chế ăn mòn phù hợp để đảm bảo tốc độ ăn mòn đối với các vật liệu kim loại thông dụng (như thép cacbon, đồng, inox) nằm trong giới hạn an toàn cho phép, không gây tổn hại đến tuổi thọ của thiết bị trao đổi nhiệt.
• Yêu cầu về an toàn và môi trường: Sản phẩm phải có tài liệu hướng dẫn an toàn hóa chất (MSDS), không chứa các thành phần độc hại bị cấm, và nước thải sau quá trình xử lý phải dễ dàng trung hòa hoặc xử lý đạt quy chuẩn môi trường hiện hành.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12591:2018 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố, đóng vai trò là căn cứ kỹ thuật quan trọng để các cơ quan chức năng kiểm soát chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường và giúp các doanh nghiệp lựa chọn giải pháp xử lý cáu cặn an toàn, hiệu quả cho hệ thống thiết bị công nghiệp.