TI�U CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 13187:2020

PH�NG TH� NGHIỆM ĐO LƯỜNG - TI�U CH� Đ�NH GI� NĂNG LỰC ĐO LƯỜNG

Measurement laboratories - Criteria for evaluation of measurement capacity

Lời n�i đầu

TCVN 13187:2020 do Viện Đo lường Việt Nam x�y dựng dự thảo, Ban kỹ thuật ti�u chuẩn quốc gia CASCO Đ�nh gi� sự ph� hợp đề nghị, Tổng cục Ti�u chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học v� C�ng nghệ c�ng bố.

PH�NG TH� NGHIỆM ĐO LƯỜNG - TI�U CH� Đ�NH GI� NĂNG LỰC ĐO LƯỜNG

Measurement laboratories - Criteria for evaluation of measurement capacity

1 �Phạm vi �p dụng

Ti�u chuẩn n�y đưa ra c�c ti�u ch� chung v� c�c ti�u ch� về hạ tầng kỹ thuật đo lường đối với c�c tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường (c�c ph�ng th� nghiệm đo lường).

Ti�u chuẩn n�y cũng đưa ra c�c ti�u ch� đối với chuy�n gia đ�nh gi� năng lực đo lường của c�c ph�ng th� nghiệm đo lường.

Ti�u chuẩn n�y �p dụng đối với c�c ph�ng th� nghiệm đo lường như c�ng cụ tự đ�nh gi� nhằm từng bước n�ng cao năng lực đo lường của c�c ph�ng th� nghiệm đo lường.

Kh�ch h�ng, cơ quan quản l� v� c�c tổ chức c� thẩm quyền kh�c c� thể sử dụng ti�u chuẩn n�y trong việc x�c nhận hoặc thừa nhận năng lực của ph�ng th� nghiệm đo lường.

2 �T�i liệu viện dẫn

C�c t�i liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc �p dụng ti�u chuẩn n�y. Đối với t�i liệu viện dẫn ghi năm c�ng bố th� �p dụng phi�n bản được n�u. Đối với c�c t�i liệu viện dẫn kh�ng ghi năm c�ng bố th� �p dụng phi�n bản mới nhất, bao gồm cả sửa đổi, bổ sung (nếu c�).

TCVN 6165:2009 (ISO/IEC GUIDE 99:2007), Từ vựng quốc tế về đo lường học - Kh�i niệm, thuật ngữ chung v� cơ bản (VIM);

TCVN ISO/IEC 17025:2017 (ISO/IEC 17025:2017), Y�u cầu chung về năng lực của c�c ph�ng thử nghiệm v� hiệu chuẩn;

TCVN ISO/IEC 17043:2011 (ISO/IEC 17043:2010), Đ�nh gi� sự ph� hợp - Y�u cầu chung đối với thử nghiệm th�nh thạo.

3 �Thuật ngữ v� định nghĩa

Ti�u chuẩn n�y �p dụng c�c thuật ngữ, định nghĩa n�u trong TCVN 6165:2009 (ISO/IEC GUIDE 99:2007) v� c�c thuật ngữ, định nghĩa sau:

3.1

Ph�ng th� nghiệm đo lường (Measurement laboratories)

Tổ chức thực hiện một hoặc nhiều hoạt động sau:

- kiểm định,

- hiệu chuẩn,

- thử nghiệm

phương tiện đo, chuẩn đo lường.

3.2

Kiểm định (Verification)

L� hoạt động đ�nh gi�, x�c nhận đặc t�nh kỹ thuật đo lường của phương tiện đo theo y�u cầu kỹ thuật đo lường.

3.3

Hiệu chuẩn (Calibration)

L� hoạt động x�c định, thiết lập mối quan hệ giữa gi� trị đo của chuẩn đo lường, phương tiện đo với gi� trị đo của đại lượng cần đo.

3.4

Thử nghiệm (Testing)

L� việc x�c định một hoặc một số đặc t�nh kỹ thuật đo lường của phương tiện đo, chuẩn đo lường.

3.5

So s�nh li�n ph�ng (Interlaboratory comparison)

Việc tổ chức, thực hiện v� đ�nh gi� c�c ph�p đo hoặc ph�p thử tr�n c�ng đối tượng hoặc tr�n đối tượng tương tự nhau bởi hai hoặc nhiều ph�ng th� nghiệm theo những điều kiện định trước.

[Nguồn: TCVN ISO/IEC 17025:2017, 3.3]

3.6

Thử nghiệm th�nh thạo (Proficiency testing)

Đ�nh gi� việc thực hiện của c�c b�n tham gia theo ti�u ch� đ� được thiết lập th�ng qua so s�nh li�n ph�ng.

[Nguồn: TCVN ISO/IEC 17025:2017, 3.5]

3.7

Kiểm tra x�c nhận (Verification)

Việc cung cấp bằng chứng kh�ch quan rằng đối tượng đ� cho đ�p ứng c�c y�u cầu quy định.

[Nguồn: TCVN ISO/IEC 17025:2017, 3.8)

3.8

X�c nhận gi� trị sử dụng (Validation)

Kiểm tra x�c nhận trong đ� c�c y�u cầu quy định l� thỏa đ�ng cho việc sử dụng đ� định.

[Nguồn: TCVN ISO/IEC 17025:2017, 3.9]

3.9

Ti�u ch� chung (General criteria)

C�c y�u cầu chung về tư c�ch ph�p nh�n v� hệ thống quản l� để đ�nh gi� tổ chức tham gia c�c hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường.

3.10

Cơ sở hạ tầng kỹ thuật đo lường/hạ tầng kỹ thuật đo lường (Measurement technical infrastructure)

Mặt bằng l�m việc, điều kiện m�i trường, điều kiện l�m việc, chuẩn đo lường, thiết bị, nguồn nh�n lực, phương ph�p đo, c�c quy tr�nh đo, so s�nh li�n ph�ng v� thử nghiệm th�nh thạo cần thiết cho hoạt động t�c nghiệp của ph�ng th� nghiệm đo lường.

3.11

Ti�u ch� hạ tầng kỹ thuật đo lường (Criteria of the measurement technical infrastructure)

C�c y�u cầu về cơ sở hạ tầng kỹ thuật đo lường nhằm đảm bảo về năng lực, t�nh kh�ch quan, độ ch�nh x�c v� tin cậy trong hoạt động của c�c tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường.

4 �C�c k� hiệu v� chữ viết tắt

5 �Ti�u ch� đối với chuy�n gia đ�nh gi�

5.1 �Chuy�n gia đ�nh gi� ti�u ch� chung

Chuy�n gia đ�nh gi� ti�u ch� chung đ�p ứng tối thiểu c�c ti�u ch� sau:

- Tr�nh độ học vấn: Tốt nghiệp Đại học trở l�n.

- Năm kinh nghiệm: �t nhất 03 năm hoạt động li�n tục trong lĩnh vực Ti�u chuẩn Đo lường Chất lượng.

- Ho�n th�nh c�c nội dung đ�o tạo chuy�n m�n, nghiệp vụ về:

Hệ thống quản l� ph�ng th� nghiệm;

Cơ sở đo lường học;

Quản l� nh� nước về đo lường;

Đ�nh gi� năng lực đo lường.

CH� TH�CH 1: C�c nội dung đ�o tạo n�u tr�n kh�ng h�m � t�n c�c kh�a đ�o tạo. C� thể chấp nhận c�c kết quả đ�o tạo theo c�c h�nh thức kh�c nhau trong đ� bao gồm c�c nội dung đ�o tạo chuy�n m�n, nghiệp vụ n�y.

CH� TH�CH 2: Trong trường hợp c� quy định cụ thể của cơ quan quản l� Nh� nước đối với chuy�n gia đ�nh gi� hoặc đối với việc đ�o tạo th� thực hiện theo c�c quy định c� li�n quan.

5.2 �Chuy�n gia đ�nh gi� ti�u ch� hạ tầng kỹ thuật đo lường

Chuy�n gia đ�nh gi� ti�u ch� hạ tầng kỹ thuật đo lường đ�p ứng tối thiểu c�c ti�u ch� sau:

- Tr�nh độ học vấn; Tốt nghiệp Đại học về khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhi�n trở l�n.

- Năm kinh nghiệm: �t nhất 03 năm hoạt động li�n tục trong lĩnh vực đo lường kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm li�n quan;

- Ho�n th�nh c�c nội dung đ�o tạo chuy�n m�n, nghiệp vụ về:

Hệ thống quản l� ph�ng th� nghiệm;

Cơ sở đo lường học;

Đo lường chuy�n s�u về lĩnh vực đo lường thực hiện đ�nh gi�;

Đ�nh gi� năng lực đo lường.

CH� TH�CH: Xem c�c Ch� th�ch 1 v� Ch� th�ch 2. Điều 5.1.

6 �Ti�u ch� đối với ph�ng th� nghiệm đo lường

6.1 �Ti�u ch� chung

6.1.1 �Tư c�ch ph�p nh�n

Ph�ng th� nghiệm đo lường cần đ�p ứng:

- L� tổ chức hoặc bộ phận x�c định của tổ chức c� tư c�ch ph�p nh�n theo quy định của ph�p luật Việt Nam.

- C� giấy chứng nhận đăng k� hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường theo quy định.

6.1.2 �Hệ thống quản l� ph�ng th� nghiệm

C�c tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường cần thiết lập v� duy tr� hệ thống quản l� ph�ng th� nghiệm theo TCVN ISO/IEC 17025 v� c�c quy định li�n quan kh�c (nếu c�).

Đảm bảo t�nh độc lập, kh�ch quan như: c�ng khai, minh bạch quy tr�nh KĐ/HC/TN đ� c�ng bố �p dụng; chịu tr�ch nhiệm về kết quả KĐ/HC/TN đ� thực hiện v� kh�ng chịu t�c động l�m thay đổi kết quả KĐ/HC/TN n�y; nh�n vi�n tu�n thủ quy tr�nh KĐ/HC/TN đ� c�ng bố �p dụng v� kh�ng chịu t�c động l�m thay đổi kết quả KĐ/HC/TN đ� thực hiện.

6.2 �Ti�u ch� hạ tầng kỹ thuật đo lường

6.2.1 �Ti�u ch� về cơ sở vật chất v� điều kiện l�m việc Ph�ng th� nghiệm đo lường cần đ�p ứng c�c ti�u ch� sau:

- Cơ sở vật chất v� điều kiện m�i trường cần th�ch hợp với hoạt động th� nghiệm cụ thể (v� dụ như đ�p ứng được c�c y�u cầu n�u trong quy tr�nh KĐ/HC/TN hoặc đặc th� của mỗi ph�p KĐ/HC/TN tương ứng) v� kh�ng g�y ảnh hưởng đến độ tin cậy, gi� trị sử dụng của kết quả đo được.

- C�c y�u cầu về cơ sở vật chất v� điều kiện m�i trường cần thiết cho hoạt động th� nghiệm cần lập th�nh văn bản.

- Theo d�i, kiểm so�t v� ghi nhận c�c điều kiện m�i trường theo c�c quy định kỹ thuật, phương ph�p hoặc quy tr�nh c� li�n quan hoặc khi ch�ng ảnh hưởng đến gi� trị sử dụng của kết quả.

- Khi thực hiện c�c hoạt động KĐ/HC/TN tại c�c địa điểm, cơ sở nằm ngo�i sự kiểm so�t thường xuy�n của m�nh, cần đảm bảo c�c y�u cầu li�n quan đến cơ sở vật chất v� điều kiện m�i trường theo ti�u ch� n�y đều được đ�p ứng.

- C�c ti�u ch� về điều kiện l�m việc của ph�ng th� nghiệm như sau:

Diện t�ch ph�ng th� nghiệm cần đ�p ứng điều kiện lắp đặt, vận h�nh trang thiết bị theo quy tr�nh được ph� duyệt �p dụng v� hướng dẫn của nh� sản xuất;

Tiếp địa đo lường (theo y�u cầu của ph�p đo): Trị số điện trở tiếp đất ph� hợp với y�u cầu ph�p đo;

Nguồn điện sử dụng: Kh�ng vượt qu� �10 % đối với trị số điện �p danh định;

M�i trường l�m việc: đ�p ứng c�c quy định hiện h�nh, ph� hợp với đối tượng đo v� c�ng việc thực hiện;

Điều kiện m�i trường duy tr�: t�y thuộc từng quy tr�nh KĐ/HC/TN cụ thể;

Điều kiện l�m việc của ph�ng th� nghiệm trong qu� tr�nh thực hiện KĐ/HC/TN cần đảm bảo y�u cầu của quy tr�nh, phương ph�p được ph� duyệt �p dụng.

6.2.2 �Ti�u ch� về nh�n lực ph�ng th� nghiệm

a) C�n bộ quản l� chất lượng

C�n bộ quản l� chất lượng đ�p ứng tối thiểu c�c ti�u ch� sau:

- Tr�nh độ học vấn: Tốt nghiệp Đại học trở l�n.

- Năm kinh nghiệm: �t nhất 02 năm hoạt động li�n tục trong lĩnh vực đo lường kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm.

- Ho�n th�nh c�c nội dung tạo chuy�n m�n, nghiệp vụ tương ứng với lĩnh vực hoạt động về:

Hệ thống quản l� ph�ng th� nghiệm;

Quản l� nh� nước về đo lường;

Cơ sở đo lường học.

CH� TH�CH: Xem c�c Ch� th�ch 1 v� Ch� th�ch 2, Điều 5.1.