Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13361-2:2021 về Giống cây lâm nghiệp - Cây trồng rừng ven biển - Phần 2: Xoan chịu hạn (Neem) được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ vào năm 2021, quy định các yêu cầu kỹ thuật chất lượng đối với nguồn giống và cây con giống Xoan chịu hạn phục vụ cho mục đích trồng rừng phòng hộ và đặc dụng tại các vùng ven biển Việt Nam.
Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng
- Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các chỉ tiêu kỹ thuật tối thiểu đối với nguồn giống (bao gồm lâm phần tuyển chọn, rừng giống chuyển hóa, rừng giống trồng, vườn giống và cây trội) và chất lượng cây con xuất vườn của loài Xoan chịu hạn (Azadirachta indica A. Juss) phục vụ cho việc trồng rừng ven biển.
- Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh, quản lý chất lượng giống và trồng rừng Xoan chịu hạn tại vùng ven biển.
Tài liệu viện dẫn và thuật ngữ định nghĩa
- Tài liệu viện dẫn: Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn liên quan đến quy trình kỹ thuật trồng rừng, quản lý giống cây trồng lâm nghiệp hiện hành nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống tiêu chuẩn quốc gia.
- Xoan chịu hạn (Neem): Là loài cây thân gỗ có khả năng chịu hạn cao, thích nghi tốt với điều kiện đất cát ven biển, khí hậu khắc nghiệt, khô nóng.
- Nguồn giống được công nhận: Là nguồn giống đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thẩm định và cấp quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn để khai thác vật liệu nhân giống.
Yêu cầu kỹ thuật đối với nguồn giống Xoan chịu hạn
- Lâm phần tuyển chọn và rừng giống: Phải có nguồn gốc rõ ràng, sinh trưởng khỏe mạnh, tỷ lệ cây bị sâu bệnh hại thấp dưới mức quy định. Lâm phần phải có độ tuổi và mật độ phù hợp để đảm bảo khả năng thụ phấn chéo tốt nhất.
- Cây trội chọn lọc: Phải là những cây có sinh trưởng vượt trội về chiều cao và đường kính so với trung bình của lâm phần; thân cây thẳng, tán lá cân đối, không bị sâu bệnh nguy hiểm gây hại và có khả năng chống chịu gió bão tốt.
Yêu cầu chất lượng cây con xuất vườn
- Tuổi cây con: Cây con xuất vườn phải đạt độ tuổi từ 3 tháng đến 6 tháng tuổi tính từ thời điểm gieo ươm trong vườn ươm.
- Chiều cao cây (H): Chiều cao vút ngọn của cây con phải đạt tối thiểu từ 30 cm đến 50 cm, đảm bảo cây đủ cứng cáp khi đưa ra thực địa ven biển.
- Đường kính cổ rễ (D0): Đường kính cổ rễ của cây con phải đạt tối thiểu từ 0,4 cm trở lên.
- Chất lượng cơ lý và hình thái: Cây con phải phát triển cân đối, thân thẳng, không bị cụt ngọn, ngọn chính phát triển tốt và đã có hiện tượng hóa gỗ ở phần gốc thân.
- Tình trạng sâu bệnh: Cây con hoàn toàn không bị nhiễm các loại sâu bệnh hại nguy hiểm, đặc biệt là các bệnh về nấm cổ rễ hoặc sâu đục thân.
- Hệ rễ và bầu đất: Bộ rễ phải phát triển mạnh, rễ cực phát triển tốt trong bầu đất. Bầu đất phải còn nguyên vẹn, không bị vỡ, kích thước bầu đất phải tuân thủ đúng quy định kỹ thuật gieo ươm loài Xoan chịu hạn.
Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng
- Kiểm tra hồ sơ nguồn gốc: Tiến hành kiểm tra các giấy tờ chứng minh nguồn gốc lô giống, quyết định công nhận nguồn giống của cơ quan có thẩm quyền.
- Phương pháp đo đếm chỉ tiêu: Sử dụng thước đo chuyên dụng để đo chiều cao vút ngọn và đường kính cổ rễ của các cây mẫu trong lô cây con theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên hệ thống.
- Đánh giá cảm quan: Quan sát trực tiếp để đánh giá độ hóa gỗ của thân, tình trạng sâu bệnh hại, độ thẳng của thân và độ nguyên vẹn của bầu đất.
Hiệu lực thi hành
TCVN 13361-2:2021 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Các cơ sở sản xuất kinh doanh giống cây lâm nghiệp ven biển có trách nhiệm áp dụng tiêu chuẩn này để phân loại, nghiệm thu và công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm cây giống trước khi lưu thông trên thị trường.
TIÊU CHUẨN QUỐC GIA
TCVN 13361-2: 2021
GIỐNG CÂY LÂM NGHIỆP - CÂY TRỒNG RỪNG VEN BIỂN
PHẦN 2: XOAN CHỊU HẠN (NEEM)
Forest tree cultivars - Seedling of coastal species - Part 2: Azadirachta indica A.Juss
Lời nói đầu
TCVN 13361-2:2021 do Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
Bộ TCVN 13361 Giống cây lâm nghiệp - Cây trồng rừng ven biển gồm các phần sau:
- TCVN 13361-1:2021, Phần 1: Phi lao;
- TCVN 13361-2:2021, Phần 2: Xoan chịu hạn (Neem).
GIỐNG CÂY LÂM NGHIỆP - CÂY TRỒNG RỪNG VEN BIỂN - PHẦN 2: XOAN CHỊU HẠN (NEEM)
Forest tree cultivars - Seedling of coastal species - Part 2: Azadirachta indica A.Juss
1 Phạm vi áp dụng
Tiêu chuẩn này quy định về các yêu cầu kỹ thuật về chất lượng và phương pháp kiểm tra chất lượng cây giống Xoan chịu hạn (Neem) (Azadirachta indica A.Juss) được nhân giống bằng hạt để trồng rừng.
CHÚ THÍCH: Hướng dẫn kỹ thuật nhân giống Xoan chịu hạn bằng hạt tham khảo Phụ lục A.
2 Thuật ngữ và định nghĩa
Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau :
2.1
Cây giống (Seedling)
Cây con được gieo ươm bằng hạt.
2.2
Cây mẹ (Mother tree)
Cây được lựa chọn để lấy vật liệu nhân giống.
2.3
Cây trội (Plus tree)
Cây tốt nhất được tuyển chọn từ rừng tự nhiên, rừng trồng, cây trồng phân tán, rừng giống hoặc vườn giống được sử dụng để lấy vật liệu nhân giống.
2.4
Lô cây giống (Seedling lot)
Các cây giống được sản xuất cùng đợt theo cùng một phương pháp gieo tạo và được xuất vườn cùng một đợt.
2.5
Lô hạt giống (Seed lot)
Hạt giống thu từ nguồn giống nhất định (cây trội, lâm phần tuyển chọn, vườn giống, rừng giống hoặc xuất xứ được công nhận) trong một vụ thu hoạch.
2.6
Nguồn giống (Seed source)
Nơi cung cấp vật liệu nhân giống bao gồm: lâm phần tuyển chọn, rừng giống chuyển hóa, rừng giống trồng, vườn giống và cây trội.
3 Yêu cầu kỹ thuật
Các chỉ tiêu yêu cầu kỹ thuật đối với cây giống Xoan chịu hạn được gieo ươm trong bầu đất quy định trong Bảng 1.
Bảng 1 - Yêu cầu kỹ thuật đối với cây giống Xoan chịu hạn
| Tên chỉ tiêu | Yêu cầu |
| 1. Nguồn gốc giống | Hạt giống được thu hái từ nguồn giống đã được công nhận hoặc từ cây mẹ từ 10 tuổi trở lên được chọn từ các lâm phần, cây trồng phân tán có địa chỉ rõ ràng. |
| 2. Tuổi cây giống | Từ 6 tháng đến 12 tháng |
| 3. Đường kính cổ rễ | Tối thiểu 0,5 cm |
| 4. Chiều cao cây | Tối thiểu 50 cm |
| 5. Bầu cây giống | Bầu có đáy, đục lỗ, đường kính tối thiểu 8 cm, chiều cao tối thiểu 12 cm |
| Hỗn hợp ruột bầu thấp hơn miệng bấu 0,5 cm đến 1 cm, bầu không bị vỡ, bị bẹp. | |
| 6. Hình thái chung | Cây khỏe, cứng cáp, lá xanh, thân đứng, không cụt ngọn |
| 7. Tình trạng sâu, bệnh hại | Không có biểu hiện sâu, bệnh hại |
4 Phương pháp kiểm tra
4.1 Thời điểm kiểm tra
Trước khi đem cây giống đi trồng rừng.
4.2 Phương pháp kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng của cây giống
Phương pháp kiểm tra cây giống Xoan chịu hạn được gieo ươm trong bầu đất quy định trong Bảng 2.
Bảng 2 - Phương pháp kiểm tra cây giống Xoan chịu hạn
| Tên chỉ tiêu | Phương pháp kiểm tra | Lấy mẫu kiểm tra |
| 1. Nguồn gốc giống | Kiểm tra dựa vào hồ sơ lô cây giống được lưu tại cơ sở sản xuất cây giống | Toàn bộ lô cây giống |
| 2. Tuổi cây giống | Kiểm tra dựa vào hồ sơ lô cây giống được lưu tại cơ sở sản xuất cây giống | Toàn bộ lô cây giống |
| 3. Đường kính cổ rễ | Sử dụng thước kẹp kính có độ chính xác đến 0,1 mm, đo tại vị trí sát mặt bầu | Lấy mẫu ngẫu nhiên 1 % số cây trong lô cây giống nhưng không ít hơn 30 cây và không quá 50 cây |
| 4. Chiều cao cây | Sử dụng thước kẻ vạch có độ chính xác đến 1 mm, đo từ mặt bầu tới đỉnh sinh trưởng của cây | |
| 5. Bầu cây giống | Kích thước bầu: Sử dụng thước kẻ vạch có độ chính xác đến 1 mm, đo kích thước bầu cây giống. | Lấy mẫu ngẫu nhiên 1 % số cây trong lô cây giống nhưng không ít hơn 30 cây và không quá 50 cây |
| Hình thái bầu: Quan sát bằng mắt thường | Toàn bộ lô cây giống | |
| 6. Hình thái chung | Quan sát bằng mắt thường | Toàn bộ lô cây giống |
| 7. Tình trạng sâu, bệnh hại | Quan sát bằng mắt thường | Toàn bộ lô cây giống |
4.3 Kết luận kiểm tra
Lô cây giống đạt yêu cầu khi 100% chỉ tiêu kiểm tra phù hợp với yêu cầu kỹ thuật quy định tương ứng tại Bảng 1.
5 Thông tin kèm theo cây giống
Thông tin kèm theo lô cây giống gồm:
- Tên và địa chỉ cơ sở sản xuất;
- Tên loài, các chỉ tiêu chất lượng chính;
- Mã hiệu nguồn gốc giống;
- Mã hiệu lô cây giống;
- Số lượng cây giống;
- Ngày xuất vườn;
- Khuyến nghị thời gian trồng;
- Hướng dẫn kỹ thuật trồng (nếu có).
6. Yêu cầu vận chuyển
Cây giống trong khi vận chuyển phải đảm bảo thoáng mát, không bị dập, gãy, không bị vỡ bầu.
Phụ lục A
(Tham khảo)
Hướng dẫn kỹ thuật nhân giống Xoan chịu hạn (Azadirachta indica A. Juss) bằng hạt
A.1 Hạt giống
A.1.1 Nguồn giống
Hạt giống được thu từ nguồn giống được công nhận hoặc từ cây mẹ được chọn từ các lâm phần, cây trồng phân tán có địa chỉ rõ ràng.
A.1.2 Tiêu chuẩn cây mẹ hoặc cây trội lấy giống
Đạt từ 10 tuổi trở lên, tản cân đối cây phát triển tốt, không bị sâu bệnh hại, có đường kính ngang ngực từ 20 cm đến 30 cm, chiều cao vút ngọn từ 10 m trở lên.
A.2 Kỹ thuật xử lý hạt giống
- Hạt được ngâm nước ấm 2 sôi 3 lạnh trong 4 giờ, sau đỏ vớt ra, ủ trong túi vải, hàng ngày rửa chua hạt một lần, sau 2 ngày đến 3 ngày hạt sẽ nẩy mầm, chọn hạt nẩy mầm đem gieo vào bầu.
-Thời vụ gieo hạt: Thời vụ gieo hạt phải căn cứ vào mùa vụ trồng rừng và tuổi cây xuất vườn, tiêu chuẩn cây trồng mà bố trí lượng hạt và lịch gieo ươm thích hợp.
A.3 Kỹ thuật tạo bầu, gieo hạt và chăm sóc
A.3.1 Kỹ thuật tạo bầu
- Vị trí vườn ươm phải thoáng mát và khô ráo, không bị ngập úng về mùa mưa, mặt vườn tương đối bằng phẳng. Đất vườn ươm phải tiến hành xử lí các mầm mống sâu bệnh hại.
- Luống xếp bầu rộng 1 m, chiều dài tùy theo địa hình của vườn ươm nhưng không dài quá 15 m, rãnh luống rộng từ 0,4 m đến 0,5 m (luống nổi hoặc luống bằng), mặt luống phải bằng phẳng.
- Kích thước túi bầu: đường kính tối thiểu 8 cm, chiều cao tối thiểu 12 cm (quy đổi kích thước bầu ở trạng thái dẹt là 12 cm x 16 cm), vỏ bầu bằng chất dẻo PE (ni long), có đục lỗ ở xung quanh và đáy bầu.
- Hỗn hợp ruột bầu gồm: 90 % đất từ cát pha đến thịt nhẹ và 10 % phân chuồng hoai.
- Trộn đều các thành phần trên rồi đóng vào bầu. Sau đó xếp bầu vào luống ươm đã làm sẵn, mật độ xếp bầu 100 bầu/m2, chú ý bầu phải để sâu dưới đất, mặt trên của bầu bằng với mặt đất tự nhiên, chèn đất vào khe hở giữa các bầu nhằm để tưới nước và bảo quản bầu không bị hư.
A.3.2 Kỹ thuật gieo hạt và chăm sóc
- Trước khi cấy cây, tưới nước cho toàn bộ bầu ướt ẩm, sau đó dùng 1 chiếc que nhỏ, chọc 1 lỗ ở chính giữa bầu, đặt hạt giống đã nẩy mầm vào bầu và lấp nhẹ đất, tưới nước thêm 1 lần.
- Sau khi cấy cây từ 7 ngày đến 10 ngày tiến hành kiểm tra, cấy dặm vào những bầu có cây bị chết.
- Sau khi cấy xong 45 ngày đầu, hàng ngày tưới nước 2 lần (mỗi lần 4 l/m2 đến 5 l/m2 đối với vườn ươm đất cát, 3 l/m2 đến 4l/m2 đối với đất thịt). Những ngày sau, ngày tưới 1 lần, lượng nước tưới 3 l/m2. Những ngày mưa không cần tưới nước cho cây.
- Làm cỏ quanh rãnh.
- Làm cỏ kết hợp xới váng.
- Đảo bầu, cắt rễ mọc xuyên qua bầu.
- Tưới thúc phân NPK.
- Thời gian ươm cây trong vườn ươm là từ 6 tháng đến 12 tháng. Trước khi trồng rừng 01 tháng, tiến hành đảo bầu 1 lần.
- Trường hợp phát hiện nấm hại hoặc côn trùng phá hoại ở vườn ươm tiến hành bắt giết và phun thuốc phòng trừ với nồng độ thích hợp, phun 2 lần mỗi lần cách nhau 5 ngày, phun vào buổi chiều mát.
Thư mục tài liệu tham khảo
[1] Lâm Công Định, 1985. Xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.juss) - Một loài cây mới thích ứng cho vùng nắng hạn Thuận Hải. Tạp chí lâm nghiệp, tháng 8/1985.
[2] Lâm Công Định, 1991. Giới thiệu cây xoan chịu hạn (Azadirachta indica A.juss) Nhập nội dung vào vùng cát nóng hạn Phan Thiết - Tuy Phong. Sở Nông - Lâm nghiệp Thuận Hải
[3] Trung tâm Khuyến nông Bình Thuận, 2009. Quy trình kỹ thuật trồng rừng xoan (NEEM).
Lược đồ văn bản đang được cập nhật.