Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4110:1985

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4110:1985 quy định về kích thước cơ bản của thước vặn đo ngoài và thước vặn đo tấm có đĩa phân độ. Đây là văn bản kỹ thuật chuyên ngành quan trọng nhằm thống nhất các thông số kích thước, đảm bảo tính đồng bộ, độ chính xác và khả năng lắp lẫn của các dụng cụ đo lường cơ khí trong ngành chế tạo máy, cơ khí chính xác và kiểm tra chất lượng sản phẩm tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này tập trung điều chỉnh các đối tượng và phạm vi cụ thể sau:

• Thước vặn đo ngoài (Panme đo ngoài): Dụng cụ cầm tay chuyên dụng dùng để đo kích thước ngoài của các chi tiết hình trụ, hình hộp hoặc các bề mặt phẳng song song.
• Thước vặn đo tấm có đĩa phân độ (Panme đo tấm): Loại thước vặn chuyên dụng được thiết kế có chiều sâu họng đo lớn và trang bị đĩa phân độ để đo chiều dày của các loại tấm kim loại, phi kim hoặc các vật liệu dạng mỏng khác.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, sản xuất, nhập khẩu, kiểm định và sử dụng các thiết bị đo lường cơ khí nêu trên.

Các quy định về kích thước cơ bản và thông số kỹ thuật

Để đảm bảo tính thống nhất và độ chính xác trong đo lường, TCVN 4110:1985 đưa ra các quy định nghiêm ngặt về kích thước hình học cơ bản:

• Phạm vi đo (Giới hạn đo): Tiêu chuẩn phân định rõ ràng các dải đo tiêu chuẩn cho thước vặn. Thông thường, các dải đo phổ biến bao gồm từ 0 đến 25mm, từ 25 đến 50mm, và các khoảng đo lớn hơn được tịnh tiến theo bước 25mm.
• Giá trị vạch chia: Quy định chi tiết về giá trị của mỗi vạch chia trên đĩa phân độ hoặc trên tang trống, đảm bảo độ chính xác phổ biến ở mức 0,01mm hoặc các mức độ chính xác cao hơn tùy thuộc vào thiết kế kỹ thuật cụ thể.
• Kích thước bề mặt đo: Đường kính của trục ren đo và bề mặt tiếp xúc của mỏ đo được quy định cụ thể nhằm hạn chế tối đa sai số do diện tích tiếp xúc gây ra khi thực hiện phép đo.
• Độ sâu họng đo của thước vặn đo tấm: Đây là thông số đặc thù đối với thước vặn đo tấm có đĩa phân độ, quy định khoảng cách tối thiểu từ tâm trục đo đến phần sâu nhất của khung thước, cho phép đưa thước vào sâu trong lòng tấm vật liệu để đo độ dày một cách chính xác.

Yêu cầu kỹ thuật liên quan đến kích thước và thiết kế

Bên cạnh các kích thước danh nghĩa, tiêu chuẩn cũng định hướng các yêu cầu kỹ thuật phụ trợ nhằm bảo toàn kích thước cơ bản trong quá trình vận hành:

• Độ phẳng và độ song song: Quy định dung sai về độ phẳng của các bề mặt đo và độ song song giữa hai bề mặt đo (mỏ đo tĩnh và đầu đo di động) để tránh sai số tích lũy.
• Lực đo: Cơ cấu giới hạn lực đo (bánh cóc hoặc khớp ly hợp) phải được thiết kế sao cho lực ép khi đo nằm trong giới hạn tiêu chuẩn, tránh làm biến dạng bề mặt vật liệu đo (đặc biệt là các tấm mỏng) và bảo vệ ren trục vít không bị mài mòn nhanh.
• Vật liệu và độ cứng: Các bề mặt đo tiếp xúc trực tiếp với chi tiết phải được chế tạo từ vật liệu có độ cứng cao, chống mài mòn tốt (như hợp kim cứng) để duy trì kích thước hình học ban đầu sau thời gian dài sử dụng.