Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4921:1989 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 2950:1974) quy định hệ thống phân loại than nâu và linhit dựa trên hai đặc tính công nghệ quan trọng là độ ẩm toàn phần và hàm lượng nhựa (hiệu suất thu hồi hắc ín). Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng giúp phân cấp, đánh giá chất lượng và định hướng sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên than nâu, linhit trong các ngành công nghiệp năng lượng và hóa chất tại Việt Nam.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn TCVN 4921:1989

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại than nâu và linhit được khai thác, chế biến và sử dụng trong nền kinh tế quốc dân.
• Thiết lập một hệ thống phân loại thống nhất, khoa học nhằm tạo thuận lợi cho việc trao đổi thương mại trong nước và quốc tế.
• Làm cơ sở kỹ thuật để các cơ sở sản xuất, tiêu thụ than đánh giá chất lượng nguyên liệu đầu vào cho các quá trình công nghệ như thiêu kết, hóa khí, hoặc sản xuất than bánh.

- Nguyên tắc phân loại cốt lõi

Hệ thống phân loại của TCVN 4921:1989 dựa trên sự kết hợp của hai chỉ tiêu chất lượng chính:

• Độ ẩm toàn phần (ký hiệu là W): Xác định trên mẫu than khai thác (hoặc than ở trạng thái tự nhiên của vỉa). Chỉ tiêu này phản ánh mức độ hóa đá và giá trị nhiệt năng thực tế của than.
• Hàm lượng nhựa hay hàm lượng hắc ín (ký hiệu là T): Xác định trên trạng thái khô của than. Chỉ tiêu này quyết định khả năng chế biến hóa học và giá trị thu hồi các sản phẩm phụ khi chưng cất than ở nhiệt độ thấp.

- Hệ thống phân lớp theo độ ẩm toàn phần (Lớp than)

Dựa vào hàm lượng độ ẩm toàn phần của than ở trạng thái khai thác (không chứa tro), than nâu và linhit được chia thành các lớp (class) được ký hiệu bằng các chữ số hàng chục từ 1 đến 6:

• Lớp 10: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần từ 20% trở xuống.
• Lớp 11: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần trên 20% đến 30%.
• Lớp 12: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần trên 30% đến 40%.
• Lớp 13: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần trên 40% đến 50%.
• Lớp 14: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần trên 50% đến 60%.
• Lớp 15: Áp dụng cho than có độ ẩm toàn phần trên 60% đến 70%.

- Hệ thống phân nhóm theo hàm lượng nhựa (Nhóm than)

Dựa vào hiệu suất thu hồi nhựa (hắc ín) từ quá trình chưng cất khô ở nhiệt độ thấp (tính trên cơ sở than khô, không chứa tro), than nâu và linhit tiếp tục được chia thành các nhóm (group) ký hiệu bằng các chữ số hàng đơn vị từ 0 đến 4:

• Nhóm 0: Hàm lượng nhựa thu được từ 10% trở xuống.
• Nhóm 1: Hàm lượng nhựa thu được trên 10% đến 15%.
• Nhóm 2: Hàm lượng nhựa thu được trên 15% đến 20%.
• Nhóm 3: Hàm lượng nhựa thu được trên 20% đến 25%.
• Nhóm 4: Hàm lượng nhựa thu được trên 25%.

- Cách xác định mã số phân loại (Mã số hai chữ số)

Mỗi loại than nâu hoặc linhit cụ thể sẽ được biểu diễn bằng một mã số gồm hai chữ số để định danh nhanh chóng:

• Chữ số thứ nhất (hàng chục) biểu thị lớp than, được xác định dựa trên độ ẩm toàn phần của than khai thác.
• Chữ số thứ hai (hàng đơn vị) biểu thị nhóm than, được xác định dựa trên hàm lượng nhựa thu hoạch được từ mẫu than khô.
• Việc kết hợp hai chữ số này giúp người sử dụng nhận biết ngay lập tức các đặc tính kỹ thuật cơ bản của loại than đó để đưa ra phương án xử lý công nghệ phù hợp nhất.

- Phương pháp xác định các chỉ tiêu kỹ thuật

Để đảm bảo tính chính xác và thống nhất khi phân loại, tiêu chuẩn yêu cầu việc lấy mẫu và thử nghiệm phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kỹ thuật:

• Việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử phải được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về lấy mẫu than đá và than nâu.
• Xác định độ ẩm toàn phần bằng phương pháp sấy khô mẫu than ở nhiệt độ quy định cho đến khi khối lượng không đổi.
• Xác định hàm lượng nhựa bằng phương pháp chưng cất bán cốc hóa mẫu than trong thiết bị chuyên dụng ở nhiệt độ thấp (khoảng 500 độ C) và cân lượng nhựa thu được sau quá trình ngưng tụ.