Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4047:1985 về Đất trồng trọt - Phương pháp chuẩn bị đất để phân tích do Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước ban hành. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các bước xử lý sơ bộ mẫu đất từ thực địa trước khi đưa vào phòng thí nghiệm để phân tích các chỉ tiêu lý - hóa học. Việc tuân thủ tiêu chuẩn này đảm bảo tính đồng nhất, đại diện và độ chính xác của kết quả phân tích đất trồng trọt.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết các nội dung cốt lõi và quy trình kỹ thuật được quy định trong TCVN 4047:1985:

- Phạm vi áp dụng và nguyên tắc chung

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại đất trồng trọt nhằm chuẩn bị mẫu phân tích hóa học, lý học và lý - hóa học trong phòng thí nghiệm.
• Nguyên tắc cơ bản là quá trình chuẩn bị mẫu không được làm thay đổi tính chất hóa học và lý học ban đầu của đất, tránh mọi nguồn lây nhiễm chéo từ dụng cụ hoặc môi trường xung quanh.
• Mẫu đất sau khi mang từ đồng ruộng về phải được xử lý ngay hoặc bảo quản trong điều kiện thích hợp để tránh sự biến đổi của các hợp chất dễ phân hủy.

- Quy trình làm khô mẫu đất (Sấy khô tự nhiên)

• Mẫu đất ẩm từ thực địa phải được làm khô bằng phương pháp hong khô tự nhiên trong không khí (air-drying).
• Đất được trải thành một lớp mỏng trên khay gỗ, khay nhựa hoặc giấy sạch trong phòng thông thoáng, sạch sẽ, không có bụi và hơi hóa chất.
• Nghiêm cấm phơi mẫu đất trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời gay gắt hoặc sấy ở nhiệt độ cao (trừ trường hợp có quy định riêng cho một số chỉ tiêu đặc thù) vì sẽ làm thay đổi trạng thái của chất hữu cơ và các vi sinh vật trong đất.
• Trong quá trình hong khô, cần thường xuyên đảo đều đất và bóp nhẹ các cục đất to để đất nhanh khô đều.

- Kỹ thuật nghiền và sàng mẫu đất

• Sau khi đất đã khô hoàn toàn (đạt trạng thái khô không khí), tiến hành loại bỏ các tạp chất tự nhiên không thuộc thành phần của đất như rễ cây, rác, đá, sỏi lớn và các sinh vật nhỏ.
• Sử dụng chày gỗ và cối sứ (hoặc cối gỗ) để nghiền nhỏ các cục đất liên kết. Quá trình nghiền phải nhẹ nhàng, chỉ làm vỡ các hạt đất liên kết mà không được đập vỡ các hạt sỏi, đá hoặc khoáng vật nguyên sinh có sẵn trong đất.
• Tiến hành sàng đất qua các loại sàng có kích thước lỗ tiêu chuẩn tùy thuộc vào mục đích phân tích:
• Sàng có đường kính lỗ 1 mm hoặc 2 mm thường được dùng để chuẩn bị mẫu phân tích các chỉ tiêu hóa học thông thường (như pH, cation trao đổi, lân, kali dễ tiêu).
• Đối với các phân tích đặc biệt như xác định hàm lượng hữu cơ (mùn) tổng số hoặc nitơ tổng số, một phần mẫu đất sau khi qua sàng 1 mm sẽ tiếp tục được nghiền mịn hơn để đi qua sàng có kích thước lỗ 0.25 mm.

- Phương pháp chia mẫu để lấy mẫu đại diện (Phương pháp chia tư)

• Để có được lượng mẫu phân tích đồng nhất và mang tính đại diện cao từ khối lượng đất lớn ban đầu, tiêu chuẩn quy định áp dụng phương pháp chia tư (quartering).
• Đất sau khi sàng được trộn đều hoàn toàn trên một mặt phẳng sạch, gom lại thành một hình chóp nón, sau đó ấn dẹt đỉnh chóp để tạo thành một hình tròn dẹt có độ dày đồng đều.
• Dùng thước hoặc tấm gạt chia hình tròn đất thành 4 phần bằng nhau bằng hai đường chéo vuông góc.
• Lấy hai phần đối diện nhau để gộp lại làm mẫu phân tích hoặc tiếp tục chia nhỏ nếu lượng đất vẫn còn quá nhiều. Hai phần còn lại có thể lưu trữ hoặc loại bỏ tùy theo yêu cầu.

- Bảo quản và ghi nhãn mẫu đất đã chuẩn bị

• Mẫu đất sau khi chuẩn bị xong phải được bảo quản trong các lọ thủy tinh tối màu có nút kín, hộp nhựa chuyên dụng hoặc túi nilon dày, sạch để tránh hút ẩm trở lại từ không khí.
• Mỗi mẫu đất phải có nhãn ghi đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: Ký hiệu mẫu, địa điểm lấy mẫu, độ sâu tầng đất lấy mẫu, ngày lấy mẫu, ngày chuẩn bị mẫu và người thực hiện.
• Nhãn phải được dán chắc chắn bên ngoài bao bì và có một nhãn phụ bỏ vào bên trong túi (nếu dùng túi nilon) để tránh mất thông tin trong quá trình lưu trữ.
• Mẫu đất được lưu trữ trong kho mẫu khô ráo, thoáng mát và sạch sẽ cho đến khi tiến hành phân tích hoặc để đối chứng khi cần thiết.