Tuyên bố Marrakesh ngày 15-4-1994 là một văn kiện pháp lý quốc tế mang tính lịch sử, đánh dấu sự kết thúc thành công của Vòng đàm phán Uruguay và chính thức quyết định thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Văn kiện này đặt nền móng cho một hệ thống thương mại đa biên mới, tự do, bình đẳng và chặt chẽ hơn.
Bối cảnh và Ý nghĩa lịch sử của Tuyên bố Marrakesh
Tuyên bố được thông qua bởi các Bộ trưởng đại diện cho các quốc gia tham gia Vòng đàm phán Uruguay. Đây là kết quả của nỗ lực đàm phán thương mại quy mô lớn nhất lịch sử, kéo dài từ năm 1986 đến năm 1994, nhằm cải cách sâu rộng hệ thống thương mại toàn cầu.
- Chấm dứt kỷ nguyên GATT lâm thời: Chuyển đổi Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT 1947) từ một định chế mang tính tạm thời thành một tổ chức quốc tế chính thức và thường trực là WTO.
- Mở rộng phạm vi điều chỉnh: Không chỉ dừng lại ở thương mại hàng hóa, hệ thống mới đã bao quát cả thương mại dịch vụ (GATS) và các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS).
Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu
Phần mở đầu của Tuyên bố Marrakesh thể hiện tầm nhìn chiến lược và cam kết chính trị mạnh mẽ của các quốc gia thành viên đối với nền kinh tế toàn cầu:
- Cam kết tự do hóa thương mại: Khẳng định việc cắt giảm thuế quan và các rào cản phi thuế quan là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao đời sống nhân dân trên toàn thế giới.
- Hỗ trợ các nước đang và kém phát triển: Thừa nhận nhu cầu đặc biệt của các nền kinh tế đang phát triển, đặc biệt là các nước kém phát triển nhất, trong việc bảo đảm thị phần tăng trưởng tương xứng với nhu cầu phát triển kinh tế của họ.
- Tính nhất quán và minh bạch: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống thương mại đa biên minh bạch, có thể dự đoán trước và tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc pháp lý chung.
Phân tích các Điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4 của Hiệp định thành lập WTO)
Các điều khoản đầu tiên của Hiệp định Marrakesh thiết lập khung pháp lý cơ bản, định hình toàn bộ cấu trúc và phương thức vận hành của WTO:
Điều 1: Thành lập Tổ chức
- Chính thức thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) như một thực thể pháp lý quốc tế độc lập.
- WTO cung cấp một khuôn khổ thể chế chung cho việc thực thi các quan hệ thương mại giữa các Thành viên.
Điều 2: Phạm vi hoạt động của WTO
- WTO là cơ quan quản lý duy nhất đối với các Hiệp định thương mại đa biên (bao gồm GATT 1994, GATS, TRIPS, DSU, TPRM). Các hiệp định này có tính chất ràng buộc bắt buộc đối với tất cả các thành viên theo nguyên tắc "cam kết duy nhất" (single undertaking).
- Đối với các Hiệp định thương mại nhiều bên (Plurilateral Trade Agreements), chúng chỉ tạo ra nghĩa vụ và quyền lợi đối với những thành viên chấp nhận chúng và không bắt buộc đối với các thành viên khác.
Điều 3: Chức năng của WTO
- Tổ chức thực thi: Tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai, quản lý và vận hành các Hiệp định đa biên và nhiều bên nhằm đạt được các mục tiêu của Hiệp định.
- Diễn đàn đàm phán: Cung cấp diễn đàn thường trực cho các cuộc đàm phán thương mại đa biên tiếp theo giữa các thành viên về các quan hệ thương mại đa biên.
- Giải quyết tranh chấp: Cơ quan quản lý việc thực thi Thỏa thuận về các quy tắc và thủ tục giải quyết tranh chấp (DSU), bảo đảm tính nghiêm minh và công bằng của luật chơi chung.
- Giám sát chính sách: Vận hành Cơ chế rà soát chính sách thương mại (TPRM) nhằm tăng cường tính minh bạch trong chính sách thương mại của các quốc gia thành viên.
- Hợp tác toàn cầu: Hợp tác với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (IBRD) để đạt được sự nhất quán cao hơn trong việc hoạch định chính sách kinh tế toàn cầu.
Điều 4: Cơ cấu tổ chức của WTO
- Hội nghị Bộ trưởng: Cơ quan quyền lực cao nhất, bao gồm đại diện của tất cả các thành viên, họp ít nhất hai năm một lần để đưa ra các quyết định chiến lược và thực hiện các chức năng của WTO.
- Đại hội đồng (General Council): Điều hành công việc thường nhật giữa các kỳ họp của Hội nghị Bộ trưởng. Đại hội đồng cũng thực hiện chức năng của Cơ quan Giải quyết Tranh chấp (DSB) và Cơ quan Rà soát Chính sách Thương mại (TPRB).
- Các Hội đồng chuyên ngành: Thiết lập các Hội đồng chuyên trách hoạt động dưới sự giám sát của Đại hội đồng, bao gồm Hội đồng Thương mại Hàng hóa, Hội đồng Thương mại Dịch vụ và Hội đồng TRIPS.
Đánh giá chung về tầm ảnh hưởng pháp lý
Tuyên bố Marrakesh và các điều khoản khởi đầu đã đặt nền móng vững chắc cho sự hình thành của WTO. Việc chuyển đổi từ cơ chế GATT sang WTO không chỉ là sự thay đổi về mặt thể chế mà là một bước chuyển dịch mang tính cách mạng về mặt pháp lý, thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp có tính cưỡng chế cao và mở rộng tự do hóa thương mại sang các lĩnh vực kinh tế hiện đại, thúc đẩy tiến trình toàn cầu hóa mạnh mẽ trong nhiều thập kỷ qua.
TUYÊN BỐ
MARAKESH NGÀY
Các Bộ trưởng,
Đại diện cho 124 Chính phủ và Cộng đồng Châu Âu tham gia Vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa biên, nhân dịp kỳ họp cuối cùng cấp Bộ trưởng của Uỷ ban Đàm phán Thương mại tổ chức tại thành phố Marrakesh, Vương quốc Morocco từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 4 năm 1994,
Nhắc lại Tuyên bố Bộ trưởng đã được thông qua tại Punta del Este, Uruguay ngày 20 tháng 9 năm 1986 khởi xướng Vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa biên,
Nhắc lại những tiến bộ đã đạt được tại các hội nghị Bộ trưởng được tổ chức tại thành phố Montreal, Canađa và thủ đô Bruxelle, Bỉ tháng 12 năm 1988 và 1990,
Ghi nhận rằng các cuộc đàm phán đã cơ bản kết thúc vào ngày 15 tháng 12 năm 1993,
Quyết tâm phát huy thành công của Vòng Đàm phán Uruguay bằng cách đưa nền kinh tế nước mình tham gia vào hệ thống thương mại thế giới, dựa trên các chính sách mở cửa, định hướng thị trường và các cam kết đã được đưa ra tại các Hiệp định của Vòng Đàm phán Uruguay và các Quyết định liên quan,
Hôm nay đã thông qua như sau:
TUYÊN BỐ
1. Các Bộ trưởng chào mừng kết quả lịch sử của việc kết thúc Vòng Đàm phán Uruguay, tin tưởng rằng sự kiện này sẽ tăng thêm sức mạnh cho nền kinh tế thế giới và tạo tăng trưởng hơn nữa trong thương mại, đầu tư, công ăn việc làm và thu nhập trên phạm vi toàn thế giới. Đặc biệt, các Bộ trưởng hoan nghênh:
- khung pháp lý chặt chẽ và rõ ràng hơn về cách thức tiến hành thương mại quốc tế, trong đó bao gồm cả cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy và có hiệu quả hơn đã được các Bộ trưởng thông qua,
-việc giảm thuế 40% trên phạm vi toàn cầu và các thoả thuận mở cửa thị trường hàng hóa rộng hơn, khả năng dự báo cũng như độ an toàn gia tăng thông qua việc mở rộng đáng kể phạm vi cam kết về thuế, và
- việc xây dựng một khung nguyên tắc đa biên về thương mại dịch vụ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại cũng như các quy định về thương mại đa biên đối với nông nghiệp, dệt và may mặc được củng cố thêm.
2. Các Bộ trưởng khẳng định rằng việc thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đang mở ra một kỷ nguyên mới của hợp tác kinh tế toàn cầu, phản ánh nguyện vọng được hoạt động trong một hệ thống thương mại đa biên rộng mở hơn và bình đẳng hơn vì lợi ích và sự thịnh vượng chung của các dân tộc. Các Bộ trưởng bày tỏ quyết tâm chống lại mọi áp lực bảo hộ. Họ tin tưởng rằng tự do hoá thương mại và các nguyên tắc chặt chẽ hơn đạt được tại Vòng đàm phán Uruguay sẽ tạo ra một môi trường thương mại thế giới ngay một thông thoáng hơn. Ngay khi tuyên bố này được đưa ra và cho đến khi WTO có hiệu lực, các Bộ trưởng cam kết sẽ không áp dụng bất kỳ một biện pháp thương mại nào gây ảnh hưởng tiêu cực hoặc làm suy yếu các kết quả đàm phán của Vòng Uruguay hoặc việc thực hiện chúng.
3. Các Bộ trưởng khẳng định quyết tâm phấn đấu đạt tới sự đồng bộ hơn nữa trên phạm vi toàn cầu các chính sách kinh tế, tiền tệ và tài chính, trong đó bao gồm cả sự hợp tác giữa các thành viên WTO, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) để đạt được các mục đích nêu trên.
4. Các Bộ trưởng hoan nghênh một thực tế là việc tham gia vào Vòng Đàm phán Uruguay rộng hơn nhiều so với các vòng đàm phán thương mại đa biên khác, đặc biệt là các nước đang phát triển đã đóng một vai trò rất tích cực. Điều này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hướng tới một quan hệ thương mại toàn cầu cân đối hơn và hội nhập hơn. Các Bộ trưởng ghi nhận rằng trong thời kỳ diễn ra các cuộc đàm phán, một số nước đang phát triển và nền kinh tế kế hoạch hoá trước đây đã triển khai nhiều biện pháp cải cách kinh tế quan trọng và thực hiện tự do hoá thương mại một cách độc lập.
5. Các Bộ trưởng nhắc lại rằng các kết quả đàm phán bao gồm các quy định dành sự đối xử khác biệt và thuận lợi hơn cho các nước đang phát triển, trong đó bao hàm cả sự quan tâm đặc biệt đối với tình hình đặc thù của các nước kém phát triển nhất. Các Bộ trưởng ghi nhận tầm quan trọng của việc triển khai các quy định trên cho các nước kém phát triển nhất và tuyên bố ý định tiếp tục hỗ trợ và tạo thuận lợi cho các nước này mở rộng các cơ hội thương mại và đầu tư. Các Bộ trưởng cũng nhất trí duy trì cơ chế rà soát đều đặn về tác động của các kết quả của Vòng đàm phán Uruguay đối với các nước chậm phát triển nhất cũng như các nước đang phát triển nhập khẩu lương thực thuần thông qua Hội nghị Bộ trưởng và các cơ quan phù hợp của WTO nhằm thúc đẩy các biện pháp tích cực tạo điều kiện cho các nước này đạt được mục tiêu phát triển của mình. Các Bộ trưởng ghi nhận sự cần tiết phải tăng cường năng lực của GATT và WTO để tăng cường hỗ trợ kỹ thuật trong phạm vi khả năng của mình, đặc biệt là mở rộng đáng kể các quy định dành riêng cho các nước kém phát triển nhất.
6. Các Bộ trưởng tuyên bố việc ký kết "Văn kiện Cuối cùng Bao quát Các kết quả của Vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa biên" và việc thông qua Các Quyết định Hội nghị Bộ trưởng kèm theo sẽ khởi đầu thời kỳ chuyển đổi từ GATT sang WTO. Đặc biệt các Bộ trưởng đã thành lập một Uỷ ban Trù bị để xây dựng nền tảng cho việc áp dụng Hiệp định WTO và cam kết sẽ tìm cách hoàn thành các thủ tục cần thiết cho việc phê chuẩn Hiệp định WTO để Hiệp định này có thể bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1995 hoặc sớm nhất có thể sau thời hạn này. Ngoài ra, các Bộ trưởng cũng đã thông qua Quyết định về Thương mại và Môi trường.
7. Các Bộ trưởng bày tỏ sự cảm ơn chân thành đối với Quốc vương Hassan II về những đóng góp cá nhân của Ngài đối với sự thành công của Hội nghị Bộ trưởng lần này, cảm ơn Chính phủ và nhân dân Morocco về sự đón tiếp nồng hậu và tổ chức tuyệt vời để hội nghị thành công. Việc Hội nghị Bộ trưởng cuối cùng của Vòng đàm phán Uruguay được tổ chức ở thành phố Marrakesh là một bằng chứng nữa về cam kết của Vương quốc Morocco đối với hệ thống thương mại thế giới mở và sự hội nhập đầy đủ nhất của đất nước này vào nền kinh tế toàn cầu.
8. Với việc thông qua và ký kết Văn kiện Cuối cùng và việc bắt đầu thủ tục phê chuẩn Hiệp định WTO, các Bộ trưởng tuyên bố nhiệm vụ của Uỷ ban Đàm phán Thương mại đã hoàn thành và Vòng Đàm phán Uruguay đã kết thúc.
Văn kiện Cuối cùng Bao quát các Kết quả của vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa bên
1.Đại diện các Chính phủ và Cộng đồng Châu Âu, thành viên của Uỷ ban Đàm phán Thương mại, gặp gỡ hôm nay để kết thúc Vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa biên, nhất trí rằng Hiệp định Thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (được đề cập tại Văn kiện Cuối cùng là "Hiệp định WTO"), các Tuyên bố và Quyết định cấp Bộ trưởng, Thoả thuận về các Cam kết Dịch vụ Tài chính, được kèm theo đây, sẽ bao quát tất cả các kết quả đàm phán của Vòng Uruguay và là một bộ phận không thể tách rời của Văn kiện Cuối cùng này.
2.Thông qua việc ký Văn kiện Cuối cùng, các đại diện nhất trí:
(a) Đệ trình, khi có thể, Hiệp định WTO cho các cơ quan có thẩm quyền nước mình để xem xét thông qua theo các thủ tục riêng của nước mình; và
(b) Thông qua các Tuyên bố và Quyết định của Bộ trưởng.
3.Các đại biểu nhất trí về nguyện vọng chung là Hiệp định WTO sẽ được tất cả các bên tham gia Vòng Uruguay về Đàm phán Thương mại Đa biên chấp nhận (dưới đây gọi là "bên tham gia") nhằm đảm bảo Hiệp định sẽ có hiệu lực từ 1/1/1995 hoặc trong thời gian sớm nhất sau đó. Chiểu theo đoạn cuối của Tuyên bố Hội nghị Bộ trưởng Punta del Este, các Bộ trưởng sẽ gặp nhau, không muộn hơn năm 1994, để quyết định về việc thực hiện trên phạm vi quốc tế các kết quả của Vòng Uruguay và thời gian các kết quả trên bắt đầu có hiệu lực.
4.Các đại biểu nhất trí rằng Hiệp định WTO sẽ được mở rộng cho tất cả các bên tham gia chấp nhận một cách trọn gói thông qua việc ký hoặc các cách khác theo như quy định tại điều XIV của Hiệp định. Việc chấp nhận hoặc có hiệu lực của một Hiệp định Thương mại nhiều bên trong Phụ lục 4 của Hiệp định WTO sẽ chịu sự điều chỉnh của các quy định của Hiệp định Thương mại nhiều bên đó.
5.Trước khi chấp nhận Hiệp định WTO, các bên tham gia không phải là bên ký kết Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại trước hết phải hoàn thành việc đàm phán gia nhập Hiệp định Chung này và trở thành bên ký kết của Hiệp định. Đối với các bên tham gia không phải là bên ký kết Hiệp định chung vào thời điểm Văn kiện cuối cùng được hoàn tất, các Lịch trình cam kết và thực hiện của Vòng Uruguay sẽ không được xác định và các Lịch trình này sẽ được các nước nêu trên hoàn tất sau để có thể tham gia vào Hiệp định chung và chấp nhận Hiệp định WTO.
6.Văn kiện Cuối cùng này và các văn bản kèm theo đây sẽ được nộp lưu chiểu cho Tổng Giám đốc của CáC BÊN Ký KếT Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại và người này sẽ chuyển ngay cho mỗi bên tham gia một bản sao có chứng thực.
Làm tại Marrakesh ngày 15 tháng 4 năm 1994 gồm các bản gốc bằng tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha, các bản này đều có giá trị như nhau.
(Các văn bản này chỉ có giá trị tham khảo. Ngày ban hành trong văn bản này chỉ mang tính tương đối).
Lược đồ văn bản đang được cập nhật.