Văn bản hợp nhất 01/VBHN-VPQH năm 2016 hợp nhất Luật thuế giá trị gia tăng là văn bản pháp lý quan trọng, hệ thống hóa toàn bộ các quy định về thuế giá trị gia tăng (GTGT) tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về các nội dung cốt lõi của văn bản này.

1. Những quy định chung về Thuế giá trị gia tăng

• Phạm vi điều chỉnh (Điều 1): Luật này quy định toàn diện về đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế, người nộp thuế, căn cứ và phương pháp tính thuế, khấu trừ và hoàn thuế giá trị gia tăng.
• Định nghĩa (Điều 2): Thuế giá trị gia tăng là loại thuế gián thu, được tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông cho đến tiêu dùng.
• Đối tượng chịu thuế (Điều 3): Tất cả hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam đều là đối tượng chịu thuế GTGT, trừ các trường hợp đặc biệt được quy định tại Điều 5.
• Người nộp thuế (Điều 4): Bao gồm các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT (cơ sở kinh doanh) và các tổ chức, cá nhân nhập khẩu hàng hóa chịu thuế GTGT (người nhập khẩu).

2. Đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng (Điều 5)

Luật quy định chi tiết 25 nhóm hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế GTGT, tập trung vào các lĩnh vực khuyến khích phát triển nông nghiệp, an sinh xã hội, dịch vụ tài chính và công nghệ cao:

• Sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy hải sản: Sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến hoặc mới chỉ qua sơ chế thông thường của tổ chức, cá nhân tự sản xuất, đánh bắt bán ra và ở khâu nhập khẩu. Doanh nghiệp, hợp tác xã mua các sản phẩm này bán cho doanh nghiệp, hợp tác xã khác thì không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
• Vật tư nông nghiệp đầu vào: Giống vật nuôi, giống cây trồng (trứng giống, con giống, cây giống, hạt giống, tinh dịch, phôi, vật liệu di truyền); phân bón; máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ sản xuất nông nghiệp; tàu đánh bắt xa bờ; thức ăn gia súc, gia cầm và thức ăn cho vật nuôi khác.
• Dịch vụ phục vụ nông nghiệp: Tưới, tiêu nước; cày, bừa đất; nạo vét kênh, mương nội đồng; dịch vụ thu hoạch sản phẩm nông nghiệp.
• Dịch vụ tài chính, ngân hàng, kinh doanh chứng khoán: Dịch vụ cấp tín dụng (cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cho thuê tài chính, phát hành thẻ tín dụng, bao thanh toán); dịch vụ cho vay của người nộp thuế không phải tổ chức tín dụng; kinh doanh chứng khoán (môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư, lưu ký, quản lý quỹ); chuyển nhượng vốn; bán nợ; kinh doanh ngoại tệ; dịch vụ tài chính phái sinh; bán tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu do tổ chức 100% vốn nhà nước xử lý.
• Bảo hiểm: Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học, các dịch vụ bảo hiểm khác liên quan đến con người; bảo hiểm vật nuôi, cây trồng, bảo hiểm nông nghiệp khác; bảo hiểm tàu, thuyền, trang thiết bị phục vụ đánh bắt thủy sản; tái bảo hiểm.
• Y tế và an sinh xã hội: Dịch vụ y tế, dịch vụ thú y (khám bệnh, chữa bệnh, phòng bệnh cho người và vật nuôi); dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật.
• Giáo dục và đào tạo: Dạy học, dạy nghề theo quy định của pháp luật.
• Chuyển quyền sử dụng đất: Hoạt động chuyển quyền sử dụng đất không thuộc diện chịu thuế GTGT.
• Hàng hóa, dịch vụ công ích: Dịch vụ bưu chính, viễn thông công ích và Internet phổ cập; duy trì vườn thú, vườn hoa, công viên, cây xanh đường phố, chiếu sáng công cộng; dịch vụ tang lễ; vận chuyển hành khách công cộng bằng xe buýt, xe điện.
• Chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ: Chuyển giao công nghệ theo Luật chuyển giao công nghệ; chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ theo Luật sở hữu trí tuệ; phần mềm máy tính.
• Hàng hóa nhập khẩu đặc thù: Thiết bị, máy móc, vật tư trong nước chưa sản xuất được cần nhập khẩu để nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, hoặc phục vụ tìm kiếm, thăm dò, phát triển mỏ dầu, khí đốt; tàu bay, dàn khoan, tàu thủy trong nước chưa sản xuất được cần nhập khẩu để tạo tài sản cố định hoặc thuê của nước ngoài; vàng nhập khẩu dạng thỏi, miếng chưa chế tác.
• Tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu: Sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản khai thác chưa chế biến thành sản phẩm khác; hoặc sản phẩm xuất khẩu là hàng hóa chế biến từ tài nguyên, khoáng sản có tổng trị giá tài nguyên, khoáng sản cộng chi phí năng lượng chiếm từ 51% giá thành sản phẩm trở lên.
• Hộ, cá nhân kinh doanh nhỏ: Hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân kinh doanh có mức doanh thu hàng năm từ 100 triệu đồng trở xuống.

3. Căn cứ và giá tính thuế giá trị gia tăng (Điều 6 & Điều 7)

Căn cứ tính thuế GTGT dựa trên hai yếu tố: Giá tính thuế và Thuế suất.

• Đối với hàng hóa, dịch vụ do cơ sở sản xuất, kinh doanh bán ra: Là giá bán chưa có thuế GTGT. Đối với hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) hoặc thuế bảo vệ môi trường (BVMT) thì giá tính thuế là giá đã bao gồm các loại thuế này nhưng chưa có thuế GTGT.
• Đối với hàng hóa nhập khẩu: Giá tính thuế = Giá nhập tại cửa khẩu + Thuế nhập khẩu (nếu có) + Thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có) + Thuế bảo vệ môi trường (nếu có).
• Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để trao đổi, tiêu dùng nội bộ, biếu, tặng: Là giá tính thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh hoạt động.
• Đối với hoạt động cho thuê tài sản: Là số tiền cho thuê chưa có thuế GTGT. Trường hợp trả tiền trước cho nhiều kỳ thì giá tính thuế là số tiền trả trước chưa có thuế GTGT.
• Đối với hàng hóa bán trả góp, trả chậm: Tính theo giá bán trả một lần chưa có thuế GTGT, không bao gồm khoản lãi trả góp, lãi trả chậm.
• Đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt: Là giá trị công trình, hạng mục công trình hay phần công việc thực hiện bàn giao chưa có thuế GTGT. Trường hợp không bao thầu nguyên vật liệu, thiết bị thì giá tính thuế chỉ là giá trị xây dựng, lắp đặt không bao gồm giá trị nguyên vật liệu, thiết bị đó.
• Đối với hoạt động kinh doanh bất động sản: Là giá bán bất động sản chưa có thuế GTGT, trừ đi giá chuyển quyền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất phải nộp ngân sách nhà nước.
• Quy đổi ngoại tệ: Trường hợp doanh thu bằng ngoại tệ thì phải quy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh doanh thu.

4. Các mức thuế suất thuế giá trị gia tăng (Điều 8)

Luật quy định 3 mức thuế suất áp dụng cho các nhóm đối tượng khác nhau:

• Mức thuế suất 0%: Áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, vận tải quốc tế và hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT tại Điều 5 khi xuất khẩu. Ngoại trừ: Chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ ra nước ngoài; dịch vụ tái bảo hiểm ra nước ngoài; dịch vụ cấp tín dụng; chuyển nhượng vốn; dịch vụ tài chính phái sinh; dịch vụ bưu chính, viễn thông; sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản chưa chế biến hoặc chế biến có tỷ lệ tài nguyên và năng lượng từ 51% giá thành trở lên.
• Mức thuế suất 5%: Áp dụng đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và khuyến khích phát triển, bao gồm:
  • Nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
  • Quặng để sản xuất phân bón; thuốc phòng trừ sâu bệnh và chất kích thích tăng trưởng vật nuôi, cây trồng.
  • Dịch vụ đào đắp, nạo vét kênh mương, ao hồ phục vụ nông nghiệp; sơ chế, bảo quan sản phẩm nông nghiệp.
  • Sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản chưa qua chế biến (trừ đối tượng tự sản xuất bán ra ở Điều 5).
  • Mủ cao su, nhựa thông sơ chế; lưới, dây giềng đan lưới đánh cá.
  • Thực phẩm tươi sống; lâm sản chưa qua chế biến (trừ gỗ, măng).
  • Đường và các phụ phẩm sản xuất đường (gỉ đường, bã mía, bã bùn).
  • Sản phẩm thủ công làm bằng đay, cói, tre, nứa, lá, rơm, vỏ dừa, sọ dừa; bông sơ chế; giấy in báo.
  • Thiết bị, dụng cụ y tế; bông, băng vệ sinh y tế; thuốc phòng và chữa bệnh; hóa dược, dược liệu.
  • Giáo cụ dùng để giảng dạy và học tập.
  • Hoạt động văn hóa, triển lãm, thể dục, thể thao; biểu diễn nghệ thuật; sản xuất, nhập khẩu và chiếu phim.
  • Đồ chơi trẻ em; sách các loại (trừ sách không chịu thuế tại Điều 5).
  • Dịch vụ khoa học, công nghệ.
  • Bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội.
• Mức thuế suất 10%: Áp dụng đối với tất cả các loại hàng hóa, dịch vụ không thuộc nhóm không chịu thuế, nhóm thuế suất 0% và nhóm thuế suất 5%.

5. Phương pháp tính thuế giá trị gia tăng (Điều 9, Điều 10 & Điều 11)

Có hai phương pháp tính thuế GTGT được áp dụng tùy thuộc vào quy mô và điều kiện của cơ sở kinh doanh:

• Phương pháp khấu trừ thuế (Điều 10):
  • Công thức tính: Số thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
  • Đối tượng áp dụng: Cơ sở kinh doanh thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định, bao gồm: Cơ sở kinh doanh có doanh thu hàng năm từ bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ từ 1 tỷ đồng trở lên (trừ hộ, cá nhân kinh doanh); và cơ sở kinh doanh đăng ký tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ.
• Phương pháp tính trực tiếp trên giá trị gia tăng (Điều 11):
  • Đối với hoạt động mua bán, chế tác vàng, bạc, đá quý: Số thuế phải nộp = Giá trị gia tăng x Thuế suất thuế GTGT. Trong đó, giá trị gia tăng được xác định bằng giá thanh toán bán ra trừ giá thanh toán mua vào tương ứng.
  • Đối với các đối tượng khác (Doanh nghiệp có doanh thu dưới 1 tỷ đồng không tự nguyện khấu trừ; hộ, cá nhân kinh doanh; tổ chức, cá nhân nước ngoài không có cơ sở thường trú nhưng có doanh thu tại Việt Nam...): Số thuế phải nộp = Tỷ lệ % x Doanh thu.
  • Tỷ lệ % tính thuế quy định theo ngành nghề:
    • Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%.
    • Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 5%.
    • Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 3%.
    • Hoạt động kinh doanh khác: 2%.

6. Khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào (Điều 12)

• Nguyên tắc khấu trừ:
  • Thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT được khấu trừ toàn bộ, kể cả thuế đầu vào không được bồi thường của hàng hóa bị tổn thất.
  • Trường hợp hàng hóa, dịch vụ sử dụng đồng thời cho cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế thì chỉ được khấu trừ số thuế đầu vào của hàng hóa, dịch vụ dùng cho hoạt động chịu thuế. Cơ sở kinh doanh phải hạch toán riêng; nếu không hạch toán riêng được thì phân bổ theo tỷ lệ % doanh thu chịu thuế GTGT trên tổng doanh thu.
  • Thuế GTGT đầu vào phát sinh trong tháng nào được kê khai, khấu trừ khi xác định số thuế phải nộp của tháng đó. Trường hợp có sai sót được kê khai, khấu trừ bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra thuế tại trụ sở người nộp thuế.
• Điều kiện khấu trừ thuế đầu vào:
  • Có hóa đơn GTGT hợp pháp hoặc chứng từ nộp thuế GTGT ở khâu nhập khẩu.
  • Có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (trừ trường hợp mua từng lần dưới 20 triệu đồng).
  • Đối với hàng xuất khẩu, phải có thêm: Hợp đồng ký với nước ngoài; hóa đơn bán hàng; chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; tờ khai hải quan.

7. Các trường hợp hoàn thuế giá trị gia tăng (Điều 13)

Nhà nước thực hiện hoàn thuế GTGT cho các đối tượng và trường hợp cụ thể sau:

• Dự án đầu tư mới: Cơ sở kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ có dự án đầu tư mới đang trong giai đoạn đầu tư, có số thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ mua vào dùng cho đầu tư chưa được khấu trừ hết và có số thuế còn lại từ 300 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế. Ngoại trừ: Dự án không góp đủ vốn điều lệ; dự án kinh doanh ngành nghề có điều kiện chưa đủ điều kiện; dự án khai thác tài nguyên, khoáng sản cấp phép từ ngày 01/7/2016 hoặc dự án sản xuất có tỷ lệ tài nguyên và năng lượng chiếm từ 51% giá thành trở lên.
• Hoạt động xuất khẩu: Cơ sở kinh doanh trong tháng, quý có hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu nếu có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ từ 300 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế theo tháng, quý. Không áp dụng hoàn thuế đối với hàng hóa nhập khẩu để xuất khẩu hoặc hàng hóa xuất khẩu không thực hiện tại địa bàn hoạt động hải quan.
• Tái cơ cấu doanh nghiệp: Hoàn thuế GTGT khi chuyển đổi sở hữu, chuyển đổi doanh nghiệp, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động có số thuế nộp thừa hoặc chưa được khấu trừ hết.
• Người nước ngoài xuất cảnh: Người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mang hộ chiếu nước ngoài được hoàn thuế đối với hàng hóa mua tại Việt Nam mang theo người khi xuất cảnh.
• Dự án ODA và viện trợ nhân đạo: Chủ chương trình, dự án hoặc nhà thầu chính sử dụng nguồn vốn ODA không hoàn lại được hoàn số thuế GTGT đã trả cho hàng hóa, dịch vụ mua tại Việt Nam. Tổ chức sử dụng tiền viện trợ không hoàn lại, viện trợ nhân đạo để mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ chương trình cũng được hoàn thuế.
• Ưu đãi miễn trừ ngoại giao: Các đối tượng hưởng quyền ưu đãi miễn trừ ngoại giao mua hàng hóa, dịch vụ tại Việt Nam được hoàn số thuế GTGT đã trả ghi trên hóa đơn hoặc chứng từ thanh toán.

8. Hóa đơn, chứng từ và điều khoản thi hành (Điều 14, Điều 15 & Điều 16)

• Quy định về hóa đơn (Điều 14): Việc mua bán hàng hóa, dịch vụ bắt buộc phải có hóa đơn, chứng từ. Cơ sở nộp thuế theo phương pháp khấu trừ sử dụng hóa đơn GTGT. Cơ sở nộp thuế theo phương pháp trực tiếp sử dụng hóa đơn bán hàng. Đối với các loại tem, vé in sẵn giá thanh toán thì giá đó đã bao gồm thuế GTGT.
• Hiệu lực thi hành (Điều 15 & Điều 16): Luật thuế giá trị gia tăng có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2009, thay thế Luật thuế giá trị gia tăng năm 1997 và các luật sửa đổi, bổ sung liên quan trước đó. Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các điều khoản được giao trong Luật.