Công văn 1130/GSQL-TH do Cục Giám sát quản lý về Hải quan ban hành năm 2014 nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình kiểm tra, đối chiếu và chấp nhận Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu E (C/O mẫu E) thuộc Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA). Văn bản này đưa ra các hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết cho cơ quan hải quan địa phương nhằm thống nhất quy trình thực hiện, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ trong quản lý nhà nước.

Quy định về hóa đơn thương mại do bên thứ ba phát hành (Third Party Invoicing)

Một trong những nội dung trọng tâm của Công văn 1130/GSQL-TH là hướng dẫn xử lý trường hợp hóa đơn thương mại được phát hành bởi một bên thứ ba. Cụ thể:

• Hóa đơn do bên thứ ba phát hành là hóa đơn thương mại được xuất bởi một công ty có trụ sở tại một nước thứ ba (có thể là thành viên hoặc không phải là thành viên của ACFTA) hoặc bởi một nhà xuất khẩu đại diện cho công ty đó.
• Trên C/O mẫu E, trị giá hóa đơn và số hóa đơn thương mại do bên thứ ba phát hành phải được khai báo rõ ràng tại Ô số 10.
• Tên và nước của công ty phát hành hóa đơn bên thứ ba phải được ghi nhận cụ thể tại Ô số 7 của C/O mẫu E.
• Người xuất khẩu phải tích chọn vào ô "Third Party Invoicing" tại Ô số 13 của C/O mẫu E. Nếu thiếu việc tích chọn này, C/O mẫu E có thể bị từ chối hoặc chuyển sang quy trình xác minh.

Xử lý các khác biệt nhỏ và lỗi kỹ thuật trên C/O mẫu E

Công văn cũng đưa ra hướng dẫn cụ thể nhằm tránh việc bác bỏ C/O một cách cứng nhắc đối với các lỗi nhỏ không ảnh hưởng đến bản chất xuất xứ của hàng hóa:

• Các lỗi khác biệt nhỏ như lỗi chính tả, lỗi đánh máy, hoặc sự khác biệt không trọng yếu giữa thông tin trên C/O mẫu E và các chứng từ kèm theo (như tờ khai hải quan, vận đơn) không làm mất đi tính hợp lệ của C/O, miễn là hàng hóa thực tế nhập khẩu phù hợp với mô tả trên C/O.
• Cơ quan hải quan không được từ chối C/O mẫu E chỉ vì những lý do hình thức đơn giản nếu không có nghi ngờ hợp lý về xuất xứ thực tế của hàng hóa.

Quy trình kiểm tra và xác minh tính xác thực của C/O mẫu E

Trong trường hợp có nghi ngờ hợp lý về tính hợp lệ của C/O mẫu E hoặc xuất xứ của hàng hóa, Công văn 1130/GSQL-TH hướng dẫn thực hiện theo quy trình sau:

• Cơ quan hải quan nơi làm thủ tục sẽ tiến hành gửi yêu cầu xác minh đến cơ quan có thẩm quyền cấp C/O của nước xuất khẩu (thường là Trung Quốc hoặc các nước ASEAN).
• Trong thời gian chờ kết quả xác minh từ nước xuất khẩu, hàng hóa nhập khẩu vẫn được thông quan theo quy định nhưng doanh nghiệp phải nộp thuế theo mức thuế suất MFN (thuế suất ưu đãi thông thường) hoặc bảo lãnh thuế, thay vì được áp dụng ngay mức thuế suất ưu đãi đặc biệt ACFTA.
• Sau khi nhận được kết quả xác minh hợp lệ khẳng định xuất xứ hàng hóa, cơ quan hải quan sẽ tiến hành hoàn thuế hoặc xử lý tiền thuế nộp thừa cho doanh nghiệp theo đúng quy định pháp luật.

Ý nghĩa và tác động của văn bản đối với hoạt động hải quan và doanh nghiệp

Công văn 1130/GSQL-TH đóng vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ các nút thắt pháp lý và thực tiễn áp dụng C/O mẫu E tại Việt Nam:

• Giúp thống nhất cách hiểu và áp dụng quy định giữa các chi cục hải quan trên toàn quốc, giảm thiểu sự tùy tiện trong quá trình kiểm tra chứng từ.
• Hỗ trợ doanh nghiệp giảm bớt rủi ro bị bác bỏ C/O mẫu E do các lỗi hình thức không đáng có, từ đó tối ưu hóa chi phí thuế quan khi nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc và các nước ASEAN.
• Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa, ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại thông qua việc giả mạo xuất xứ hoặc lợi dụng hóa đơn bên thứ ba để trốn thuế.