Công văn 4214/TCHQ-TVQT do Tổng cục Hải quan ban hành năm 2020 là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc, thống nhất quy trình xử lý đối với tang vật vi phạm hành chính là hàng hóa, vật phẩm dễ bị hư hỏng trong lĩnh vực hải quan. Văn bản này giúp các đơn vị hải quan địa phương chủ động, nhanh chóng xử lý tang vật, tránh thất thoát tài sản nhà nước và bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm.

- Phạm vi áp dụng và mục đích hướng dẫn

• Áp dụng đối với các cơ quan hải quan, chi cục hải quan, lực lượng kiểm soát hải quan khi phát hiện, tạm giữ tang vật vi phạm hành chính thuộc nhóm hàng hóa, vật phẩm dễ bị hư hỏng.
• Mục đích nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, giảm thiểu chi phí lưu kho bãi, bảo quản và ngăn ngừa nguy cơ hàng hóa bị phân hủy gây ô nhiễm môi trường hoặc mất giá trị sử dụng.

- Tiêu chí xác định hàng hóa, vật phẩm dễ bị hư hỏng

Theo hướng dẫn, việc xác định hàng hóa, vật phẩm dễ bị hư hỏng phải căn cứ vào tính chất tự nhiên của hàng hóa và các quy định pháp luật liên quan. Các nhóm hàng hóa điển hình bao gồm:

• Thực phẩm tươi sống, dễ bị phân hủy trong điều kiện nhiệt độ thường hoặc cần bảo quản lạnh đặc biệt nhưng không có thiết bị đáp ứng.
• Nông sản, thủy hải sản chưa qua chế biến hoặc chế biến sơ sài có hạn sử dụng ngắn ngày.
• Các loại thuốc, dược phẩm, hóa chất có hạn sử dụng còn lại quá ngắn hoặc yêu cầu điều kiện bảo quản khắt khe mà cơ quan tạm giữ không thể đáp ứng.
• Hàng hóa khác nếu không xử lý ngay sẽ bị giảm chất lượng nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn giá trị sử dụng.

- Quy trình và thủ tục xử lý tang vật vi phạm

Công văn hướng dẫn chi tiết các bước thực hiện từ khi tạm giữ cho đến khi ra quyết định xử lý cuối cùng:

• Lập biên bản tạm giữ: Người có thẩm quyền phải lập biên bản tạm giữ tang vật theo đúng quy định, trong đó ghi rõ tình trạng thực tế của hàng hóa, lý do xác định là hàng hóa dễ bị hư hỏng.
• Báo cáo và đề xuất phương án: Ngay sau khi tạm giữ, cán bộ thụ lý phải báo cáo người có thẩm quyền để xem xét, quyết định phương án xử lý như bán ngay, tiêu hủy hoặc chuyển giao cho cơ quan chuyên ngành.
• Thành lập Hội đồng định giá: Trong trường hợp bán ngay, cơ quan hải quan tiến hành thành lập Hội đồng định giá hoặc xác định giá trị tang vật làm cơ sở bán đấu giá hoặc bán chỉ định theo quy định pháp luật.
• Quyết định bán ngay: Người có thẩm quyền ra quyết định bán ngay tang vật. Việc bán tang vật phải được thực hiện công khai, minh bạch và lập biên bản đầy đủ.

- Quản lý tiền thu được và trách nhiệm tổ chức thực hiện

• Quản lý tài chính: Toàn bộ số tiền thu được từ việc bán tang vật dễ bị hư hỏng phải được gửi vào tài khoản tạm giữ của cơ quan hải quan mở tại Kho bạc Nhà nước để chờ xử lý theo quyết định xử phạt vi phạm hành chính cuối cùng.
• Trách nhiệm của thủ trưởng đơn vị: Cục trưởng Cục Hải quan các tỉnh, thành phố có trách nhiệm chỉ đạo, giám sát chặt chẽ quá trình xử lý, bảo đảm không để xảy ra tiêu cực, thất thoát hoặc khiếu nại kéo dài từ phía đối tượng vi phạm.
• Phối hợp liên ngành: Trong trường hợp cần thiết, cơ quan hải quan chủ động phối hợp với các cơ quan quản lý chuyên ngành về y tế, nông nghiệp, môi trường để kiểm tra chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm trước khi quyết định bán hoặc tiêu hủy.