Công văn 4644/TCHQ-GSQL năm 2021 do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc và thống nhất cách hiểu, cách thực hiện của các cục hải quan địa phương cũng như doanh nghiệp về việc xác định phế phẩm, phế liệu phát sinh từ hoạt động gia công và sản xuất xuất khẩu.

- Phân biệt rõ ràng giữa phế phẩm và phế liệu

Để áp dụng đúng chính sách quản lý và nghĩa vụ thuế, Tổng cục Hải quan hướng dẫn tiêu chí phân định cụ thể như sau:

• Phế phẩm: Là những thành phẩm hoặc bán thành phẩm không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình chất lượng trong quá trình sản xuất, gia công nhưng vẫn còn giá trị sử dụng hoặc có thể tận dụng để chuyển mục đích sử dụng, tiêu thụ nội địa sau khi đã xử lý hoặc sửa chữa.
• Phế liệu: Là những vật liệu, nguyên liệu bị loại ra trong quá trình sản xuất, gia công (ví dụ: đầu mẩu, vụn nguyên liệu, xỉ kim loại) không còn giữ được tính năng, công dụng ban đầu và không thể tiếp tục sử dụng trực tiếp làm nguyên liệu sản xuất sản phẩm đó nữa.

- Quy định về thủ tục hải quan đối với phế phẩm, phế liệu

Văn bản hướng dẫn chi tiết quy trình quản lý giám sát hải quan đối với lượng phế phẩm, phế liệu phát sinh:

• Doanh nghiệp có trách nhiệm theo dõi, ghi chép và báo cáo chi tiết lượng phế liệu, phế phẩm thu hồi được từ quá trình gia công, sản xuất xuất khẩu trong báo cáo quyết toán tình hình sử dụng nguyên liệu, vật tư nhập khẩu.
• Khi thực hiện tiêu hủy phế phẩm, phế liệu, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình giám sát của cơ quan hải quan và các quy định về bảo vệ môi trường.
• Trường hợp bán phế phẩm, phế liệu vào thị trường nội địa, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục khai báo hải quan mới, chuyển đổi mục đích sử dụng và nộp thuế theo quy định hiện hành.

- Chính sách thuế và nghĩa vụ tài chính

Chính sách thuế đối với phế phẩm và phế liệu được xác định dựa trên loại hình hoạt động của doanh nghiệp:

• Đối với hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài: Phế liệu, phế phẩm thu được trong định mức tiêu hao được miễn thuế nhập khẩu khi bán ra thị trường nội địa nhưng phải kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và các loại thuế khác (nếu có) theo quy định của pháp luật về thuế nội địa.
• Đối với hoạt động sản xuất xuất khẩu (SXXK): Theo quy định tại Nghị định 18/2021/NĐ-CP, nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất xuất khẩu nếu phát sinh phế liệu, phế phẩm khi bán tiêu thụ nội địa phải kê khai tờ khai hải quan mới, nộp thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng tương ứng với tỷ lệ nguyên liệu cấu thành trong phế phẩm, phế liệu đó.

- Trách nhiệm của các bên liên quan

• Đối với doanh nghiệp: Phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của việc phân loại phế phẩm, phế liệu; lưu trữ đầy đủ chứng từ, sổ sách kế toán chứng minh nguồn gốc và định mức phát sinh thực tế.
• Đối với cơ quan hải quan địa phương: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đối chiếu định mức thực tế sản xuất của doanh nghiệp; kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thương mại thông qua việc khai báo sai lệch giữa phế phẩm và phế liệu để trốn thuế.