Công văn số 641/CP-CN được ban hành ngày 12/05/2004 bởi Chính phủ về việc cho phép thí điểm áp dụng mô hình Khu vực cảng mở để trung chuyển container tại Việt Nam. Đây là một bước đi mang tính đột phá nhằm thúc đẩy hoạt động logistics, dịch vụ hàng hải và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

- Chủ trương thí điểm và địa điểm thực hiện

• Chính phủ đồng ý cho phép thí điểm xây dựng và vận hành mô hình Khu vực cảng mở (Open Port) nhằm tối ưu hóa quy trình trung chuyển container quốc tế, thu hút nguồn hàng lớn từ các nước trong khu vực và trên thế giới.
• Địa điểm được lựa chọn thực hiện thí điểm là Cảng Cát Lái thuộc Công ty Tân Cảng Sài Gòn (nay là Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn). Đây là khu vực có vị trí chiến lược, kết nối giao thông thuận lợi và có lưu lượng hàng hóa container lớn nhất cả nước.

- Cơ chế hoạt động và các dịch vụ được phép thực hiện tại cảng mở

• Hàng hóa từ nước ngoài đưa vào khu vực cảng mở để trung chuyển được áp dụng các cơ chế thông thoáng về thủ tục hải quan, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp vận tải biển quốc tế.
• Các hoạt động dịch vụ được phép thực hiện trong khu vực cảng mở bao gồm: lưu kho bãi, bảo quản hàng hóa, phân loại, đóng gói lại, dán nhãn hiệu, trung chuyển container và các dịch vụ logistics liên quan khác.
• Hàng hóa lưu giữ tại cảng mở được phép chuyển ra nước ngoài hoặc đưa vào nội địa Việt Nam sau khi hoàn thành các thủ tục hải quan và nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật hiện hành.

- Trách nhiệm phối hợp triển khai của các Bộ, ngành và địa phương

• Bộ Tài chính: Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và ban hành Quy chế về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa đưa vào, đưa ra và lưu giữ tại Khu vực cảng mở thí điểm, đảm bảo vừa thông thoáng vừa ngăn ngừa buôn lậu, gian lận thương mại.
• Bộ Giao thông vận tải: Phối hợp chỉ đạo về mặt quy hoạch hạ tầng giao thông kết nối, luồng lạch hàng hải và các điều kiện kỹ thuật cảng biển để hỗ trợ tối đa cho hoạt động của cảng mở.
• Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương): Hướng dẫn các quy định về quản lý xuất nhập khẩu, dịch vụ logistics và các hoạt động thương mại phát sinh trong khu vực cảng mở.
• Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh: Phối hợp với các Bộ, ngành hỗ trợ Công ty Tân Cảng Sài Gòn trong việc triển khai hạ tầng, đảm bảo an ninh trật tự và tạo môi trường đầu tư thuận lợi xung quanh khu vực thí điểm.

- Ý nghĩa thực tiễn và định hướng phát triển mô hình cảng mở

• Việc thí điểm cảng mở tại Cát Lái giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và thu hút các hãng tàu lớn trên thế giới thiết lập tuyến dịch vụ trung chuyển qua Việt Nam.
• Kết quả của đợt thí điểm này là cơ sở thực tiễn quan trọng để Chính phủ và các cơ quan lập pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý về cảng mở, cảng tự do và khu phi thuế quan trong các văn bản quy phạm pháp luật tiếp theo như Luật Hải quan và Luật Hàng hải Việt Nam.