Giới thiệu về Công văn số 709TCT/DNK

Công văn số 709TCT/DNK do Tổng cục Thuế ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng dành cho các doanh nghiệp có hoạt động thu mua nông sản, lâm sản, thủy sản chưa qua chế biến trực tiếp từ người dân tự sản xuất, đánh bắt bán ra. Văn bản này tập trung giải quyết các vướng mắc về thủ tục chứng từ, hóa đơn và việc xác định chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với các giao dịch đặc thù không có hóa đơn xuất xứ.

Quy định về chứng từ mua hàng nông, lâm sản chưa qua chế biến

Theo hướng dẫn của Tổng cục Thuế, do đặc thù người nông dân, ngư dân trực tiếp sản xuất và đánh bắt không phải là hộ kinh doanh chuyên nghiệp nên không có hóa đơn GTGT để xuất cho doanh nghiệp. Để hợp pháp hóa nguồn hàng mua vào, doanh nghiệp phải thực hiện các bước lập chứng từ nghiêm ngặt sau:

• Lập Bảng kê thu mua hàng hóa: Doanh nghiệp thu mua phải tự lập Bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ mua vào không có hóa đơn (theo mẫu quy định của Bộ Tài chính áp dụng tại thời điểm phát sinh giao dịch). Bảng kê này là chứng từ gốc thay thế cho hóa đơn bán hàng.
• Thông tin bắt buộc trên Bảng kê: Trên bảng kê phải ghi nhận đầy đủ và chính xác các thông tin bao gồm: Họ và tên người bán; địa chỉ nơi cư trú của người bán; số Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân; tên mặt hàng nông, lâm, thủy sản thu mua; số lượng thực tế; đơn giá thỏa thuận và tổng giá trị thanh toán.
• Trách nhiệm của người đại diện pháp luật: Giám đốc doanh nghiệp hoặc người được ủy quyền hợp pháp phải ký tên, đóng dấu và chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính xác thực, trung thực của các thông tin ghi trên Bảng kê thu mua.

Điều kiện để tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN

Để giá trị hàng hóa thu mua theo Bảng kê được cơ quan thuế chấp nhận là chi phí hợp lý được trừ khi tính thuế TNDN, doanh nghiệp cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Đúng đối tượng người bán: Hàng hóa thu mua phải do chính người nông dân, ngư dân, diêm dân trực tiếp sản xuất, nuôi trồng, đánh bắt hoặc khai thác bán ra. Trường hợp doanh nghiệp mua lại từ các thương lái, hộ kinh doanh trung gian hoặc các tổ chức kinh tế khác thì bắt buộc phải có hóa đơn GTGT hoặc hóa đơn bán hàng theo quy định, không được phép sử dụng Bảng kê thu mua.
• Chứng từ thanh toán đi kèm: Doanh nghiệp phải có chứng từ chi tiền (phiếu chi) hợp lệ, có chữ ký xác nhận nhận tiền của người bán trùng khớp với thông tin trên Bảng kê. Đối với các giao dịch có giá trị lớn, doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định về thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định pháp luật thuế từng thời kỳ để đảm bảo tính hợp lệ của chi phí.
• Hồ sơ chứng minh nguồn gốc đất đai, sản xuất: Trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế, doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng các tài liệu chứng minh người bán có đất canh tác, có ao hồ nuôi trồng hoặc có phương tiện đánh bắt phù hợp với số lượng hàng hóa đã thu mua nhằm chứng minh giao dịch là có thật, tránh rủi ro bị áp đặt hành vi trốn thuế hoặc khống khống chi phí.

Chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) liên quan

Về nghĩa vụ thuế GTGT đối với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản chưa qua chế biến ở khâu thu mua trực tiếp:

• Đối tượng không chịu thuế GTGT: Sản phẩm nông sản, lâm sản, thủy sản chưa qua chế biến do các tổ chức, cá nhân tự sản xuất, đánh bắt và bán ra thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT. Do đó, người dân trực tiếp bán hàng không phải thực hiện nghĩa vụ thuế GTGT đối với các khoản thu nhập này.
• Khấu trừ thuế đầu vào của doanh nghiệp: Vì giao dịch mua vào không có hóa đơn GTGT (chỉ có Bảng kê thu mua), doanh nghiệp thu mua sẽ không có thuế GTGT đầu vào để kê khai khấu trừ. Tuy nhiên, toàn bộ giá trị mua hàng thực tế ghi trên Bảng kê sẽ được tính vào nguyên giá hàng mua vào và được hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất, giá vốn hàng bán của doanh nghiệp.

Ý nghĩa và lưu ý quan trọng đối với doanh nghiệp

Công văn số 709TCT/DNK mang lại giải pháp tháo gỡ khó khăn thực tế cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, Tổng cục Thuế cũng khuyến cáo các doanh nghiệp cần quản lý chặt chẽ quy trình lập bảng kê. Việc lập khống bảng kê, nâng khống giá trị mua hàng, hoặc sử dụng thông tin cá nhân giả mạo để hợp thức hóa hàng hóa trôi nổi không rõ nguồn gốc sẽ bị coi là hành vi trốn thuế, gian lận thuế và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật quản lý thuế và pháp luật hình sự.