Ngày 14 tháng 12 năm 2023, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh số 13/2023/L-CTN về việc công bố Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở (Luật số 30/2023/QH15), được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 6 ngày 28 tháng 11 năm 2023. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng, củng cố phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất cho việc tổ chức, hoạt động và bảo đảm điều kiện hoạt động của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự tại địa bàn cơ sở.

Phạm vi áp dụng của văn bản tập trung vào việc điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến vị trí, chức năng, nguyên tắc tổ chức, hoạt động, quan hệ công tác, xây dựng lực lượng, bảo đảm điều kiện hoạt động và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức đối với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Đối tượng áp dụng bao gồm lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở; cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài cư trú, hoạt động tại Việt Nam có liên quan đến việc tổ chức, hoạt động của lực lượng này.

Phạm vi điều chỉnh của Luật (Điều 1)

• Luật này quy định chi tiết về vị trí, chức năng, nguyên tắc tổ chức, hoạt động, quan hệ công tác, việc xây dựng lực lượng, bảo đảm các điều kiện hoạt động và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức đối với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở.
• Việc ban hành Luật giúp thống nhất các lực lượng bảo vệ dân phố, dân phòng và Công an xã bán chuyên trách đang được sử dụng hiện nay thành một lực lượng chung, tránh chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ và tinh gọn đầu mối quản lý.

Giải thích từ ngữ và khái niệm cốt lõi (Điều 2)

• Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở được định nghĩa là lực lượng do Ủy ban nhân dân cấp xã thành lập trên cơ sở tự nguyện của người dân để hỗ trợ Công an cấp xã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự và xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
• Địa bàn cơ sở được xác định cụ thể là thôn, tổ dân phố, đơn vị dân cư tương đương theo quy định của pháp luật về thành lập thôn, tổ dân phố.

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động (Điều 3)

• Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của cấp ủy Đảng, sự quản lý, điều hành của Ủy ban nhân dân cấp xã và sự chỉ đạo, hướng dẫn, phân công, kiểm tra về nghiệp vụ của cơ quan Công an.
• Hoạt động trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao và hỗ trợ lực lượng Công an cấp xã thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật; không được lạm quyền, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
• Phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn dân; kết hợp chặt chẽ giữa phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc với các phong trào thi đua, cuộc vận động khác tại địa phương.

Chính sách của Nhà nước đối với lực lượng (Điều 4)

• Nhà nước bảo đảm kinh phí và các điều kiện hoạt động cần thiết cho lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở theo quy định của pháp luật và khả năng cân đối ngân sách của địa phương.
• Khuyến khích, tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân tài trợ, hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị cho lực lượng này hoạt động phù hợp với quy định của pháp luật, bảo đảm tính công khai, minh bạch.
• Người tham gia lực lượng khi thực hiện nhiệm vụ mà bị thương, tai nạn, chết hoặc bị thiệt hại về tài sản thì được hưởng chế độ, chính sách, bồi thường theo quy định của pháp luật hiện hành.
• Khen thưởng kịp thời đối với tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động của lực lượng này.

Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở 2023 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2024.