Ngày 03 tháng 12 năm 2019, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký ban hành Lệnh số 13/2019/L-CTN công bố Luật Thư viện số 46/2019/QH14, được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 8 ngày 21 tháng 11 năm 2019. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy sự nghiệp thư viện và phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên số.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Luật Thư viện 2019 quy định chi tiết về việc thành lập, hoạt động của các loại hình thư viện; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động thư viện; cũng như công tác quản lý nhà nước về thư viện tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng của Luật bao gồm các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước, cùng các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động hoặc có liên quan đến hoạt động thư viện trên lãnh thổ Việt Nam.

Giải thích các thuật ngữ chuyên ngành trong hoạt động thư viện

Để đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật, Luật đã đưa ra định nghĩa chuẩn xác cho các khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Thư viện: Là thiết chế văn hóa, thông tin, giáo dục, khoa học thực hiện việc xây dựng, xử lý, lưu giữ, bảo quản, cung cấp tài nguyên thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, giải trí của mọi tầng lớp nhân dân.
• Tài nguyên thông tin: Là tập hợp các loại tài liệu bao gồm tài liệu in, tài liệu viết tay, tài liệu nghe - nhìn, tài liệu số, tài liệu đặc biệt và các vật mang tin khác được thu thập, xử lý để phục vụ người sử dụng thư viện.
• Tài nguyên thông tin số: Là tài nguyên thông tin được tạo ra từ việc số hóa tài liệu thư viện hoặc được tiếp nhận, thu thập dưới dạng số.
• Thư viện số: Là thư viện hoặc bộ phận của thư viện có tài nguyên thông tin số được xử lý, tổ chức và người sử dụng thư viện truy cập, khai thác thông qua thiết bị điện tử và môi trường mạng.
• Liên thông thư viện: Là hoạt động hợp tác giữa các thư viện nhằm chia sẻ tài nguyên thông tin, kết quả xử lý thông tin, sản phẩm và dịch vụ thư viện.

Chức năng và vai trò của thư viện trong phát triển văn hóa, giáo dục

Luật khẳng định vị trí, vai trò của thư viện là trung tâm thông tin, văn hóa, giáo dục và khoa học, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ trọng tâm sau:

• Thu thập, tiếp nhận, xử lý, lưu giữ, bảo quản và phát triển tài nguyên thông tin phù hợp với đối tượng phục vụ của thư viện.
• Tổ chức cho người sử dụng thư viện tiếp cận, khai thác tài nguyên thông tin, sản phẩm thông tin và dịch vụ thư viện một cách thuận lợi, nhanh chóng và bình đẳng.
• Truyền bá tri thức, giá trị văn hóa của dân tộc và nhân loại; tham gia xây dựng và phát triển xã hội học tập, phục vụ nhu cầu học tập suốt đời của người dân.
• Liên kết, hợp tác với các thư viện trong nước và quốc tế để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên thông tin.

Chính sách của Nhà nước về phát triển sự nghiệp thư viện

Nhằm tạo điều kiện tối đa cho hoạt động thư viện phát triển đồng bộ, hiện đại, Nhà nước đề ra các định hướng chính sách lớn:

• Đầu tư trọng điểm: Nhà nước bảo đảm kinh phí cho các thư viện công lập giữ vai trò chủ đạo; đầu tư cho các thư viện có tầm ảnh hưởng quốc gia, thư viện chuyên ngành phục vụ nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách.
• Hiện đại hóa và chuyển đổi số: Ưu tiên đầu tư xây dựng thư viện số, liên thông thư viện, ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong quản lý và vận hành thư viện.
• Hỗ trợ khu vực khó khăn: Hỗ trợ ngân sách cho việc phát triển thư viện tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và biên giới, hải đảo.
• Khuyến khích xã hội hóa: Tạo điều kiện thuận lợi và có chính sách ưu đãi đối với tổ chức, cá nhân thành lập thư viện tư nhân, tài trợ hoặc đóng góp cho hoạt động thư viện, phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.

Hiệu lực thi hành

Luật Thư viện số 46/2019/QH14 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2020, thay thế cho Pháp lệnh Thư viện số 31/2000/PL-UBTVQH10 ngày 28 tháng 12 năm 2000.