Ngày 02 tháng 07 năm 2012, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh công bố Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13, một văn bản pháp lý nền tảng nhằm thống nhất hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp xử lý hành chính trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Luật quy định toàn diện về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính. Đối tượng áp dụng bao gồm cá nhân, tổ chức Việt Nam; cá nhân, tổ chức nước ngoài thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Nội dung cốt lõi của phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) tập trung vào các chính sách pháp lý trọng điểm sau:

- Phạm vi điều chỉnh của Luật (Điều 1)

• Quy định cụ thể về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền, thủ tục xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt.
• Xác định rõ các biện pháp xử lý hành chính khác bao gồm đối tượng bị áp dụng, thẩm quyền, thủ tục áp dụng và thi hành quyết định.
• Quy định các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm việc xử lý vi phạm hành chính một cách đồng bộ.

- Giải thích các thuật ngữ pháp lý nền tảng (Điều 2)

• Vi phạm hành chính: Là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
• Xử phạt vi phạm hành chính: Là việc người có thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
• Biện pháp xử lý hành chính: Là biện pháp được áp dụng đối với cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, bao gồm biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Tái phạm và vi phạm nhiều lần: Phân định rõ hành vi tái phạm (tiếp tục vi phạm khi chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý) và vi phạm nhiều lần (thực hiện hành vi vi phạm cùng loại mà chưa bị xử lý và chưa hết thời hiệu xử lý).

- Các nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính tối cao (Điều 3)

• Nguyên tắc xử phạt: Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật. Việc xử phạt phải tiến hành nhanh chóng, công minh, triệt để.
• Nguyên tắc một hành vi chỉ bị xử phạt một lần: Một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt một lần. Nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính thì mỗi người vi phạm đều bị xử phạt. Một người thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính hoặc vi phạm hành chính nhiều lần thì bị xử phạt về từng hành vi vi phạm.
• Nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý hành chính: Việc quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính phải được tiến hành nhanh chóng, công minh, khách quan và đúng thẩm quyền, bảo đảm quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa của đối tượng bị áp dụng.

- Hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính (Điều 4)

• Khẳng định tính tối thượng của Luật Xử lý vi phạm hành chính trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh từ hành vi vi phạm hành chính.
• Các quy định về xử lý vi phạm hành chính trong các văn bản quy phạm pháp luật khác phải bảo đảm tính thống nhất, không được trái với các nguyên tắc và nội dung của Luật này.

Lệnh công bố có hiệu lực thi hành cùng thời điểm với Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, chính thức phát sinh hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2013; riêng các quy định liên quan đến việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính do Tòa án nhân dân xem xét, quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2014.