Ngày 11 tháng 4 năm 2012, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh về việc công bố Pháp lệnh chi phí giám định, định giá; chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch trong tố tụng (sau đây gọi tắt là Pháp lệnh năm 2012). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định về chi phí tố tụng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tố tụng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để giải quyết các vấn đề về chi phí phát sinh trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, dân sự và hành chính.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Văn bản xác định rõ giới hạn điều chỉnh và các nhóm đối tượng chịu sự tác động trực tiếp từ các quy định mới, cụ thể:

• Phạm vi điều chỉnh: Công bố Pháp lệnh quy định về chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng chi phí giám định, định giá tài sản; các khoản chi phí thực tế hợp lý dành cho người làm chứng và người phiên dịch khi tham gia vào các hoạt động tố tụng.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra), người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng (người làm chứng, người phiên dịch, người giám định, tổ chức định giá) và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc chi trả các khoản chi phí này.

Nội dung cốt lõi của Lệnh công bố và các điều khoản đầu của Pháp lệnh

Dựa trên nội dung công bố và các điều khoản khởi đầu của Pháp lệnh, các chính sách cốt lõi được thiết lập bao gồm:

• Công bố chính thức văn bản quy phạm pháp luật: Lệnh của Chủ tịch nước khẳng định việc thông qua Pháp lệnh chi phí giám định, định giá; chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch trong tố tụng bởi Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XIII vào ngày 28 tháng 3 năm 2012.
• Nguyên tắc bảo đảm chi phí tố tụng: Nhà nước bảo đảm ngân sách cho các hoạt động tố tụng bắt buộc do cơ quan có thẩm quyền trưng cầu hoặc yêu cầu. Đồng thời, tôn trọng sự thỏa thuận hợp pháp về chi phí giữa các bên đương sự trong các vụ án dân sự, hành chính theo quy định của pháp luật.
• Sự minh bạch và đúng mục đích: Các khoản chi phí giám định, định giá, chi phí cho người làm chứng và người phiên dịch phải được tính toán chính xác, khách quan, chi trả đúng đối tượng và đúng định mức quy định, nghiêm cấm mọi hành vi trục lợi hoặc gây khó khăn cho người tham gia tố tụng.
• Trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng: Các cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm lập dự toán, quản lý và thực hiện chi trả kịp thời, đầy đủ các khoản chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch và các tổ chức giám định, định giá theo đúng trình tự thủ tục luật định.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành. Pháp lệnh chi phí giám định, định giá; chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch trong tố tụng chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2013, thay thế cho các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này.