Nghị định số 002-NĐ ban hành năm 1956 do Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên ký ban hành, quy định chi tiết về thể lệ mở trường tư thục nhằm bảo đảm việc học tập cho con em nhân dân tại các trường tư thục đạt kết quả tốt nhất.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Thể lệ này áp dụng đối với tất cả các cá nhân và tổ chức đứng ra mở trường tư thục dạy văn hóa, ngoại ngữ hoặc các môn nghiệp vụ, năng khiếu trên lãnh thổ Việt Nam. Trường tư thục được định nghĩa là những cơ sở giáo dục do cá nhân hoặc tổ chức tự thành lập, tự quản lý và nhân viên không thuộc biên chế chi trả lương của Chính phủ. Quy định này không áp dụng đối với người nước ngoài (ngoại kiều) muốn mở trường tư thục tại Việt Nam, đối tượng này sẽ được điều chỉnh bởi một văn bản pháp lý riêng biệt.

Nhiệm vụ và quyền hạn của trường tư thục

• Giảng dạy theo đúng tinh thần, đường lối giáo dục của Chính phủ, áp dụng đúng và dạy đủ chương trình học, đồng thời thi hành nghiêm túc các chỉ thị của Bộ Giáo dục và cơ quan giáo dục địa phương về quy chế tổ chức cũng như nội dung giảng dạy.
• Nỗ lực tạo điều kiện tốt nhất cho việc giảng dạy của giáo viên và việc học tập của học sinh nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục.
• Tuân thủ nghiêm ngặt các luật lệ về vệ sinh trường học, luật lao động đối với giáo viên, công nhân viên và các quy định về đăng ký kinh doanh công thương nghiệp.
• Thực hiện báo cáo định kỳ cho các cấp chính quyền và cơ quan giáo dục trực thuộc về mọi hoạt động của nhà trường; chịu sự kiểm soát trực tiếp, thường xuyên từ các cơ quan chính quyền, giáo dục và y tế địa phương.
• Được cử đại diện tham gia các kỳ sinh hoạt, hội nghị, lớp huấn luyện và các hội đồng chấm thi do cơ quan Giáo dục tổ chức để nâng cao nghiệp vụ.

Điều kiện hoạt động và tiêu chuẩn nhân sự

• Điều kiện đối với người sáng lập: Cá nhân xin mở trường phải có lý lịch tốt; tổ chức xin mở trường phải có giấy phép hoạt động hợp pháp. Người đại diện tổ chức phải có giấy ủy quyền chính thức, nêu rõ trách nhiệm chính thuộc về tổ chức và trách nhiệm liên đới thuộc về người được ủy quyền. Công chức đang làm việc cho Chính phủ không được phép mở trường hoặc làm hiệu trưởng trường tư thục.
• Yêu cầu về cơ sở vật chất: Nhà cửa, dụng cụ học tập phải chắc chắn, sạch sẽ, bảo đảm an toàn và sức khỏe cho học sinh. Lớp học và phòng ngủ (nếu có) phải thông thoáng và đủ ánh sáng.
• Tiêu chuẩn nhân sự: Hiệu trưởng, giáo viên, giám thị và nhân viên phải có hạnh kiểm, sức khỏe tốt, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về độ tuổi, học lực, văn bằng theo quy định của Bộ Giáo dục và phải được cơ quan giáo dục có thẩm quyền cho phép hoạt động.
• Chế độ trách nhiệm của Hiệu trưởng: Mỗi người chỉ được làm hiệu trưởng của một trường duy nhất. Việc kiêm nhiệm chi nhánh phải do cơ quan giáo dục có thẩm quyền phê duyệt. Hiệu trưởng phải trực tiếp điều hành thực tế và chịu trách nhiệm toàn diện về mọi mặt của nhà trường trước pháp luật và cơ quan chuyên môn.
• Quy định về danh nghĩa và quyền lợi: Tên trường, con dấu, giấy tờ giao dịch bắt buộc phải ghi rõ cụm từ "trường tư thục" hoặc "lớp tư thục". Học sinh và giáo viên trường tư không bị áp dụng giới hạn về tuổi tối đa của học sinh công lập và số giờ giảng dạy tối đa hàng tuần của giáo viên công lập. Nhà trường phải bảo đảm chi trả lương đầy đủ cho nhân sự khi được cử đi học tập, huấn luyện do ngành giáo dục tổ chức.

Thủ tục và hồ sơ xin phép mở trường

• Hồ sơ yêu cầu bao gồm: Đơn xin phép mở trường (có cam đoan thực hiện đầy đủ nghĩa vụ); Tờ khai chi tiết về trường (tên, ngành học, cấp học, vị trí, số nhân sự, số lớp, phòng thí nghiệm, ký túc xá, phương tiện đất đai); Bản vẽ phác họa kích thước các phòng học; Hồ sơ lý lịch của hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên; Tờ khai biểu phí học phí; Bản sao các hợp đồng liên quan (thuê nhà, đất, thiết bị, hợp đồng lao động) có xác nhận của chính quyền địa phương; Bản sao điều lệ tổ chức (nếu người xin mở là tổ chức).
• Quy trình tiếp nhận và thẩm định: Hồ sơ nộp tại cơ quan Giáo dục địa phương. Cơ quan này sẽ thẩm định, phối hợp lấy ý kiến của các cơ quan liên quan như Công an, Y tế nếu cần thiết trước khi trình Ủy ban Hành chính cấp phép.
• Thủ tục trưng cầu ý kiến nhân dân: Trong trường hợp cần thiết phải điều tra mức độ thuận lợi và bất tiện, cơ quan Giáo dục sẽ thông báo rộng rãi trên loa phát thanh hoặc báo chí trong vòng một tuần. Sau 10 ngày kể từ ngày công bố, nếu không có khiếu nại thì hồ sơ được xem là không có trở ngại.
• Tính chất của giấy phép: Giấy phép mở trường hoặc dạy học được cấp đích danh cho cá nhân hoặc tổ chức xin phép, tuyệt đối không được chuyển nhượng dưới bất kỳ hình thức nào.

Quy định trong quá trình hoạt động và chấm dứt hoạt động

• Thay đổi trong quá trình hoạt động: Mọi hành vi di nhượng, di chuyển địa điểm, tăng số lớp vượt quá giấy phép, thay đổi cấp học, đổi tên trường hoặc thay đổi nhân sự (hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên) đều phải báo cáo trước và được cơ quan có thẩm quyền chuẩn y mới được thực hiện.
• Xử lý khi mất giấy phép: Trường hợp bị cháy hoặc mất giấy phép, người đứng đầu phải trình báo Công an hoặc chính quyền địa phương ngay lập tức. Sau 7 ngày kể từ ngày trình báo, đương sự mang giấy chứng nhận trình báo đến cơ quan cấp phép để xin cấp lại.
• Tạm ngừng hoặc giải thể: Nếu muốn tạm đóng cửa trường trên 10 ngày hoặc chấm dứt hoạt động hẳn, hiệu trưởng phải làm đơn xin phép nêu rõ lý do chính đáng. Trước khi đóng cửa, nhà trường bắt buộc phải hoàn thành việc thanh toán toàn bộ các khoản nợ đối với giáo viên, nhân viên, học sinh và các bên liên quan.

Thẩm quyền cấp phép hoạt động

Quyền hạn cho phép mở các trường, lớp tư thục dạy văn hóa được phân cấp cụ thể như sau:

• Cấp vỡ lòng: Do Ủy ban Hành chính xã quyết định cho phép, sau đó báo cáo lên Ủy ban Hành chính huyện và Ty Giáo dục tỉnh.
• Cấp mẫu giáo, tiểu học và cấp I: Do Ủy ban Hành chính tỉnh hoặc thành phố trực thuộc quyết định cho phép.
• Cấp II (Trung học đệ nhất cấp): Do Ủy ban Hành chính tỉnh hoặc thành phố quyết định cho phép, đồng thời báo cáo lên Ủy ban Hành chính khu và Khu Giáo dục.
• Cấp III (Trung học đệ nhị cấp): Do Ủy ban Hành chính khu quyết định cho phép và báo cáo lên Bộ Giáo dục (Nha Giáo dục phổ thông).
• Các lớp chuyên biệt: Ủy ban Hành chính tỉnh hoặc thành phố có thẩm quyền cấp phép cho các lớp dạy ngoại ngữ, vẽ, nữ công gia chánh, kế toán, đánh máy chữ, tốc ký, thể dục thể thao và võ thuật.

Chế tài xử lý vi phạm

• Các hình thức kỷ luật hành chính: Cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định tại thể lệ này sẽ bị cơ quan có thẩm quyền áp dụng hình thức cảnh cáo hoặc thu hồi giấy phép hoạt động (tạm thời hoặc vĩnh viễn) tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi.
• Xử lý hành vi nghiêm trọng: Hành vi mở trường, dạy học không phép, tiếp tục hoạt động sau khi bị thu hồi giấy phép, hoặc có hành vi đầu cơ, gian lận giấy phép sẽ bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc. Nếu vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật, người vi phạm sẽ bị truy tố trước tòa án.
• Thu hồi do không hoạt động: Giấy phép đã cấp sẽ bị thu hồi nếu quá thời hạn 2 tháng kể từ ngày cấp mà cá nhân, tổ chức không tiến hành mở trường hoạt động thực tế mà không có lý do chính đáng.

Quy định chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

• Kê khai lại đối với cơ sở cũ: Các trường, lớp tư thục đã được cấp phép trước ngày ban hành thể lệ này phải mang toàn bộ giấy phép cũ và chứng từ liên quan đến cơ quan giáo dục để thực hiện kê khai lại và xin cấp giấy phép mới. Nếu quá thời hạn do Bộ Giáo dục ấn định mà không thực hiện kê khai lại nhưng vẫn tiếp tục hoạt động thì sẽ bị xử lý như hành vi hoạt động không phép.
• Hiệu lực thi hành: Thể lệ này có hiệu lực áp dụng tại từng tỉnh kể từ ngày được công bố thi hành chính thức tại tỉnh đó. Các quy định trước đây trái với thể lệ này đều bị bãi bỏ. Chánh Văn phòng Bộ Giáo dục và Giám đốc Nha Giáo dục phổ thông chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết và thi hành nghị định này.